Czym jest potrącenie z wynagrodzenia, kiedy pracodawca może dokonać potrąceń z wynagrodzenia i w jakiej wysokości? Jaka jest kolejność potrąceń z wynagrodzenia?
Potrącenia z wynagrodzenia – rodzaje
W niektórych szczególnych sytuacjach, pracodawca jest uprawniony do dokonywania potrąceń z wynagrodzenia pracownika, czyli przekazywania części wynagrodzenia do podmiotu, któremu pracownik jest winien pieniądze. Dzięki tej czynności można zaspokoić potrzeby wierzyciela pracownika.
Potrącanie należności z wynagrodzenia może odbywać się bez zgody pracownika:
• potrącenia alimentacyjne,
• potracenia komornicze,
• potrącenie zaliczki z wynagrodzenia,
• kary pieniężne wynikające z odpowiedzialności porządkowej (art. 108 KP).
Są to tak zwane obowiązkowe potrącenia z wynagrodzenia.
Dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia może też nastąpić za wyraźną (pisemną) zgodą pracownika w następujących przypadkach:
• pożyczki, które pracownik otrzymał z kasy zapomogowo-pożyczkowej bądź funduszu świadczeń socjalnych,
• kredyty bankowe,
• składki związkowe,
• składki na dobrowolne grupowe ubezpieczenie pracownicze.
Są to tak zwane fakultatywne potrącenia z wynagrodzenia. Na każde z nich z osobna, pracownik musi wyrazić zgodę na piśmie.
Potrącenia z wynagrodzenia wykonywane są zarówno z miesięcznego wynagrodzenia pracownika, jak i z innych świadczeń pracowniczych (np. nagroda jubileuszowa, „trzynastka”, świadczenia urlopowe).
Ile można zająć z wynagrodzenia?
To, ile potrącić z wynagrodzenia zależy od typu zobowiązania oraz wysokości zarobków pracownika. I tak:
• zajęcia alimentacyjne nie mogą przekraczać 3/5 wynagrodzenia,
• zajęcia komornicze (należności inne niż świadczenia alimentacyjne) oraz zaliczki udzielane pracownikowi – nie mogą przekraczać połowy (1/2) wynagrodzenia,
• potrącenia za kary porządkowe opisane są w art. 108 KP. Kary porządkowe łącznie nie mogą przekraczać w miesiącu 1/10 wynagrodzenia (po dokonaniu pozostałych potrąceń w przypadku ich zbiegu).
Nie znaczy to jednak, że w każdej sytuacji, pracownikowi zabrane zostanie 3/5 wynagrodzenia. Prawo pracy gwarantuje bowiem ochronę wynagrodzenia i ustala kwotę wolną, która nie podlega zajęciom.
Służy ona temu, by pracownik mógł otrzymać, mimo ciążących na nim zobowiązań, wynagrodzenie za swoją pracę i tym samym po pierwsze mógł żyć, a po drugie miał motywację do pracy.
Kwota wolna to ochrona pracownika. Nie jest możliwe bowiem (w większości przypadków) potrącenie w wysokości, która naruszałaby kwotę wolną od potrąceń. W praktyce zatem, jeśli wynagrodzeniem pracownika jest najniższa krajowa, potrącenia komornicze (inne niż alimentacyjne) nie będą miały miejsca.
Wysokość kwoty wolnej od potrąceń zależy od:
• poziomu ustawowego minimum płacowego,
• wymiaru czasu pracy pracownika,
• zryczałtowanych kosztów uzyskania przychodu, jakie stosuje pracownik,
• kwoty zmniejszającej miesięczne zaliczki na podatek (PIT-2).
W zależności od rodzaju potrącenia, kwota wolna może stanowić od 75% do 100% wynagrodzenia minimalnego:
• 100% wynagrodzenia minimalnego przy potrącaniu należności innych niż alimentacyjne,
• 75% wynagrodzenia minimalnego przy potrącaniu zaliczek,
• 90% wynagrodzenia minimalnego przy potrącaniu kar pieniężnych.
Konkretne wartości kwoty wolnej wylicza się każdego roku z osobna, w związku z corocznym wzrostem wynagrodzenia minimalnego. W wyliczaniu tego, ile pensji zostanie pracownikowi po potrąceniach obowiązkowych, może pomóc kalkulator potrąceń komorniczych.
Nagroda a zajęcie komornicze
Warto pamiętać, że zajęciu komorniczemu podlega nie tylko wynagrodzenie, ale również inne świadczenia otrzymywane w pracy. W zależności od typu świadczenia, może ono podlegać ochronie (jak wynagrodzenie) bądź nie. I tak np. potrącenia komornicze z dodatkowego wynagrodzenia rocznego czy świadczeń urlopowych („wczasy pod gruszą”) nie podlegają ochronie, ale świadczenia z odprawy emerytalnej, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, czy dyżuru pracowniczego już tak.
Potrącenia alimentacyjne a kwota wolna od potrąceń
Alimenty - ile można potrącić z wynagrodzenia? Zajęcie wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych nie podlega ochronie kwoty wolnej od zajęć. Oznacza to, że komornik może zająć do 60% wynagrodzenia, również wtedy, kiedy pracownik zarabia najniższą krajową.
Dobrowolne potrącenia z wynagrodzenia
Są to te wszystkie potrącenia, których zakład pracy dokonuje za wyraźnym przyzwoleniem pracownika (a podstawie jego pisemnej zgody). Zgoda pracownika na potrącenie może dotyczyć np. raty pożyczki z zakładowego funduszu mieszkaniowego, składki na grupowe ubezpieczenie na życie itp.
W przypadku potrąceń dobrowolnych, potrącenia z pensji mogą być dokonywane tylko wtedy, jeśli pracownikowi po potrąceniu zostanie odpowiednia kwota wolna:
• 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy,
• 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę przy potrącaniu innych należności.
Kolejność potrąceń z wynagrodzenia za pracę
Jeśli pracownik jest w sytuacji, w której z jego wynagrodzenia musi być potrącone kilka należności (np. zbieg potrąceń alimentacyjnych i niealimentacyjnych), to pracodawca musi dokonać obowiązkowych potrąceń w odpowiedniej kolejności:
1. alimenty,
2. należności na mocy tytułów wykonawczych inne niż świadczenia alimentacyjne,
3. zaliczki,
4. kary porządkowe.
Kolejność potrąceń komorniczych określa art. 87 § 2 Kodeksu Pracy. Potrącenia dobrowolne wykonywane są po potrąceniach obowiązkowych.
