Praca w leśnictwie: możliwości, zarobki, potrzebne kwalifikacje

Poziom zalesienia w Polsce regularnie rośnie. Jednocześnie nasz kraj jest jednym z najbardziej zalesionych w Europie. Według danych Państwowego Gospodarstwa Leśnego „Lasy Państwowe”, lasy zajmują ponad 9,2 mln hektarów, co stanowi 30 proc. powierzchni Polski. Praca w leśnictwie najczęściej kojarzona jest z zawodem leśniczego. Kadra wykonująca obowiązki w lasach jest jednak znacznie bardziej rozbudowana. Jakie możliwości zawodowe oferuje leśnictwo i ile wynosi średnie wynagrodzenie pracownika polskich lasów? 

Leśnictwo i gospodarka leśna w Polsce 

Lasy kojarzone są przede wszystkim z bujną przyrodą, odpoczynkiem na łonie natury i weekendowym wypadem za miasto. Skrywają w sobie niedoceniane skarby i odgrywają w naturze o wiele ważniejszą rolę niż nam się wydaje. Polskie lasy zajmują niemal 30 proc. powierzchni kraju, a poziom zalesienia nieustannie rośnie. Jak wynika z danych GUS (stan na 31.12.2020 r.) powierzchnia gruntów leśnych w Polsce wyniosła niemal 9,5 mln ha, z czego lasy zajmują ponad 9,2 mln ha. Imponujące statystyki nie sprawiają jednak, że nasz kraj, a w szczególności osoby zarządzające lasami, zaprzestają działań mających na celu dalszy rozwój terenów leśnych. Według danych GUS w 2020 roku nastąpił wzrost powierzchni lasów o prawie 1,5 tys. ha w porównaniu do analogicznego okresu rok wcześniej. Zwiększenie powierzchni lasów nastąpiło w wyniku zalesienia gruntów nieleśnych, które użytkowane były rolniczo lub stanowiły nieużytki rolne. Wzrost powierzchni leśnej był także związany z odkryciem zalesień, które wykonane zostały w latach wcześniejszych lub przekwalifikowaniem innego rodzaju gruntów pokrytych roślinnością. 

Lasów w Polsce nieustannie przybywa. Od czasów II wojny światowej, poziom zalesienia sukcesywnie wzrasta i póki co nic nie zapowiada, by sytuacja ta miała ulec zmianie. To z kolei oznacza, że zapotrzebowanie na pracowników w leśnictwie nie powinno zmaleć w najbliższym czasie. Wbrew pozorom leśniczy to nie jedyny pracownik sprawujący służbę w lesie.

Praca w lesie – kto znajdzie zatrudnienie?

„Praca – leśnictwo” te słowa najczęściej utożsamiamy ze stanowiskiem leśniczego, który jest bez wątpienia jedną z najbardziej rozpoznawalnych osób sprawujących obowiązki zawodowe związane z lasami. Zajmuje on najwyższe stanowisko w hierarchii i godnie reprezentuje innych leśników oraz lasy państwowe. Praca w leśnictwie zatacza jednak o wiele szersze kręgi, wobec czego wymaga potężnej kadry specjalistów.

Według informacji podanych przez Państwowe Gospodarstwo Leśne „Lasy Państwowe” w tej jednostce organizacyjnej pracuje około 25 tysięcy osób. W języku potocznym wszystkich nazywamy „leśnikami”, choć pracują na różnych stanowiskach. 

Model organizacyjny zarządzania terenami leśnymi został wykształcony blisko 90 lat temu i do dziś funkcjonuje w niezmienionej formie. Według niego Polska podzielona jest na 17 regionalnych dyrekcji, które dzielą się na poszczególne nadleśnictwa, którymi zarządza nadleśniczy. W naszym kraju jest 429 nadleśnictw, a każde z nich podzielone jest na leśnictwa kierowane przez leśniczych. Kto zatem znajdzie zatrudnienie w lasach?

• Leśniczy

Klasyfikacja zawodów i specjalności prowadzona przez Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii wśród zawodów leśnych nie uwzględnia leśniczego, a technika leśnego, czyli osobę o wykształceniu średnim technicznym w obszarze leśnictwa. Leśniczy natomiast jest jednym ze stanowisk kierowniczych, oficjalnie funkcjonujących w strukturach Państwowego Gospodarstwa Leśnego „Lasy Państwowe”. Praca w lesie na stanowisku leśniczego to przede wszystkim kierowanie leśnictwami, które są częścią wspomnianych wcześniej nadleśnictw. Leśniczy nadzoruje wykonywane na obszarze leśnictwa prace opierające się na ochronie zasobów leśnych czy hodowli lasu oraz organizuje pracę robotników leśnych. Najczęściej sprawuje swoje funkcje przez wiele lat, pozostając w jednym miejscu i doskonale znając specyfikę okolicznych terenów leśnych. 

• Robotnik leśny

Do obowiązków robotnika leśnego należy fizyczna praca w lesie związana między innymi z nasiennictwem, pielęgnacją upraw, pozyskiwaniem drewna czy czyszczeniem. W grupie robotników sprawujących pracę w leśnictwie możemy wyróżnić także operatorów maszyn leśnych, którzy wykonują czynności przy pomocy takich maszyn i pojazdów jak ciągniki zrywkowe, kombajny zrębowe, karczowniki czy pilarki.

• Strażnik leśny

Leśnictwo z całym swym dobrodziejstwem niekiedy staje się także obiektem działań przypadkowych osób mających na celu zniszczenie dóbr. Wówczas interweniuje strażnik leśny, którego praca w lesie polega na zwalczaniu przestępstw i wykroczeń zaliczanych właśnie do szkodnictwa leśnego. Jest to osoba uprawniona do legitymowania podejrzanych o popełnienie wykroczenia czy przestępstwa oraz nakładania grzywien czy – w uzasadnionych i określonych w przepisach okolicznościach – używania broni palnej bądź środków przymusu bezpośredniego. Uprawnienia strażnika leśnego, które opierają się na zwalczaniu szkodnictwa leśnego, przysługują także leśniczemu i podleśniczemu. 

• Specjaliści ds. urządzania lasów

W powszechnym przekonaniu sformułowanie „praca – leśnictwo” wiąże się przede wszystkim z zawodem leśniczego i ochroną zasobów leśnych. Drugą popularną specjalnością jest urządzanie lasów. Zajmujący się tym specjaliści zatrudniani są głównie przez Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej. Wśród nich możemy wymienić chociażby geodetów dokonujących pomiaru lasu, osoby odpowiedzialne za analizę zasobów leśnych oraz wykonanie planów urządzania lasu. W skład wspomnianego planu wchodzi z kolei opis lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienie, charakterystyka funkcji lasu i celów zagospodarowania, dokładna lokalizacja drzewostanu, mapa gospodarcza lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia czy ogólny opis gruntów z uwzględnieniem położenia geograficznego i dotychczasowej gospodarki leśnej. W tym miejscu warto wspomnieć, że praca w lesie na stanowisku specjalisty ds. urządzania lasów wymaga także uwzględniania przepisów zawartych w ustawach  i rozporządzeniach regulujących sprawy planowania gospodarczego czy ochrony środowiska. 

Praca w leśnictwie w Polsce i za granicą – możliwości, wymagania

Dynamiczne zmiany w leśnictwie każą sądzić, że w najbliższym czasie pracy w lesie raczej nie zabraknie. To z kolei daje młodym ludziom nadzieję na to, że praca po leśnictwie będzie łatwo dostępna. Dla osób, które fascynuje środowisko naturalne i leśnictwo, studia będą doskonałym rozwiązaniem przygotowującym do projektowania i organizowania gospodarstw leśnych czy ochrony lasu. Ścieżka kariery osoby pracującej w leśnictwie rozpoczyna się zdobycia wykształcenia średniego lub wyższego. Choć nie jest wymagane wykształcenie kierunkowe, preferowane są osoby, które ukończyły chociażby technikum leśne. Warto mieć na uwadze, że w przypadku niektórych stanowisk może być jednak wymagane wykształcenie wyższe.

A jak w rzeczywistości wygląda sytuacja na rynku pracy? Czy praca w leśnictwie rzeczywiście jest na wyciągnięcie ręki? 

Według Barometru zawodów, czyli cyklicznego badania prognozującego zapotrzebowanie na pracowników, rok 2022 prezentuje się dość stabilnie. Praca w leśnictwie – a konkretniej zatrudnienie na stanowisku robotnika leśnego – przedstawiona została jako zawód zrównoważony, w którym liczba ofert jest zbliżona do liczby osób chętnych i gotowych podjąć zatrudnienie w lesie. Niemniej możemy wskazać kilka powiatów, w których praca po leśnictwie będzie naprawdę łatwo dostępna. Deficyt osób poszukujących posady przewiduje się między innymi w powiatach:

• bytowskim (brak chętnych do pracy, praca ciężka i niebezpieczna),

• drawskim (brak aktualnych uprawnień i kwalifikacji, wymaganie posiadania własnego sprzętu),

• opolskim (sezonowość zatrudnienia, trudne warunki pracy),

• białostockim(specyficzne warunki pracy – praca w odosobnieniu),

• siedleckim (brak osób posiadających specjalistyczne uprawnienia),

• myślenickim (ciężka praca fizyczna).

Problem ze znalezieniem pracy w leśnictwie mogą mieć natomiast mieszkańcy dwóch powiatów:

• gryfińskiego,

• jasielskiego. 

Choć sytuacja w sektorze leśnictwa w Polsce nie prezentuje się najgorzej, a w wielu powiatach odnotowuje się braki kadrowe, coraz większym zainteresowaniem cieszy się praca w lesie za granicą. Opcją zagranicznego zatrudnienia zainteresowani są przede wszystkim ludzie młodzi. Jak wynika z informacji Banku Danych o Lasach, do krajów o największej powierzchni lasów przypadających na 1 mieszkańca należą: Rosja (5,55 ha), Finlandia (4,06 ha) oraz Szwecja (2,81 ha). Wśród ofert pracy zamieszczonych na licznych portalach zagranicznych, najwięcej ogłoszeń dotyczy jednak pracy sezonowej w Anglii, Danii czy Szwecji. 

Praca w lesie – średnie wynagrodzenie 

Praca w leśnictwie może cieszyć się sporym zainteresowaniem chociażby ze względu na zarobki. Średnie wynagrodzenie pracowników „Lasów Państwowych” wyliczane jest na podstawie iloczynu stawki wyjściowej, która określona została w Ponadzakładowym Układzie Zbiorowym Pracowników PGL LP oraz kategorii zaszeregowania pracownika. Na tą ma z kolei wpływ zajmowane stanowisko, wykształcenie oraz staż pracy danego pracownika. 

Jak wynika z Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń przeprowadzonego przez firmę Sedlak&Sedlak, mediana miesięcznych wynagrodzeń brutto (stan na styczeń 2022 r.) na poszczególnych posadach wynosi:

• leśniczy – 7970 zł,

• podleśniczy – 5750 zł, 

• strażnik leśny – 7920 zł

Wobec powyższego, średnie wynagrodzenie w leśnictwie – w zależności od stanowiska – waha się od niemal 6 tys. zł brutto do 8 tys. zł brutto.