Pracujesz jako fotograf, kompozytor, a może jesteś choreografem? Sprawdź, w jakim zakresie prawa autorskie chronią twoją twórczość.
Prawa autorskie – co to jest
Najprościej rzecz ujmując, prawo autorskie chroni działalność twórczą, m.in. utwory, a więc efekty pracy twórców. Co na przykład? Fotografie, działa literackie i naukowe, programy komputerowe, utwory muzyczne, audiowizualne (np. filmy), choreograficzne i pantomimiczne, plastyczne, a nawet architektoniczne i związane ze wzornictwem przemysłowym. Ważne, aby były oryginalne. Jako utwory nie są jednak prawnie uznawane koncepcje matematyczne, idee, procedury i metody, a także urzędowe dokumenty i krótkie notki prasowe.
Co ważne ochrona niejako automatycznie przysługuje twórcy i obowiązuje od chwili, kiedy utwór zostaje przedstawiony innym osobom (od tak zwanego ustalenia utworu). Nie jest przy tym wymagane, aby został ukończony ani oficjalnie wydany i przedstawiony publicznie. Przy tym autor nie musi spełniać żadnych formalności. Nie wymaga się, aby każde dzieło rejestrować.
Prawa autorskie w pracy
Aby odpowiedzieć na pytanie, jakie prawa autorskie w ramach stosunku pracy ma twórca, a jakie jego pracodawca, trzeba zacząć od zdefiniowania autorskich praw osobistych oraz majątkowych.
Zasadnicza różnica między nimi polega na tym, że osobiste są niezbywalne i bezterminowe (po śmierci twórcy przechodzą na jego rodzinę), natomiast prawa majątkowe można sprzedawać i wygasają 70 lat po śmierci autora dzieła.
Dzięki prawom osobistym autor może sygnować efekt swojej pracy własnym nazwiskiem albo pseudonimem. To on decyduje o formie i treści dzieła, a także o pierwszym udostępnieniu go publiczności. Prawa majątkowe wiążą się natomiast z eksploatacją. Sprzedając prawa majątkowe do dzieła albo na mocy umowy licencyjnej twórca może je przekazać innemu podmiotowi.
Jeśli autor podpisał umowę o pracę i w jej ramach przygotowywał dzieło, to w chwili przyjęcia utworu przez szefa zrzeka się autorskich praw majątkowych. Mówi o tym art. 12. ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006r. Nr 90 poz.631):„Jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik
stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron”.
Dotyczy to wszelkich utworów, poza programami komputerowymi. W ich przypadku pracodawca od początku dysponuje prawami majątkowymi. Czy za skończone podczas pracy dzieło zatrudniona osoba może domagać się dodatkowego wynagrodzenia? Nie, jeśli takiego bonusu nie przewidziano w umowie o pracę, nie ma ku temu żadnych podstaw.
Warto też zwrócić uwagę na prawa autorskie w pracy grafika, fotografa, czy przedstawicieli innych zawodów, którzy najczęściej są freelancerami i zarobkują na podstawie umów cywilnoprawnych. Jeśli twórca nie pracuje na etacie, umowa powinna zawierać klauzulę o przekazaniu praw majątkowych z opisanym zakresem eksploatacji dzieła i ewentualną zgodą na jego adaptacje czy przetwarzanie.
