Umowa przedwstępna jest zobowiązaniem jednej lub obu stron do zawarcia w przyszłości umowy właściwej. Tego rodzaju deklaracja woli coraz częściej spotykana jest w przypadku zawierania umów o pracę i stanowi pewnego rodzaju zabezpieczenie zarówno dla przyszłego pracodawcy, jak i pracownika. Czym charakteryzuje się umowa przedwstępna o pracę i kiedy warto ją podpisać? Jakie konsekwencje może mieć uchylenie się od podpisania umowy przyrzeczonej i kiedy możliwe jest przymusowe zawarcie umowy o pracę?
Spis treści
- Co to jest umowa przedwstępna?
- Umowa przedwstępna – jaki dokument ją reguluje?
- Umowa przedwstępna o pracę – kiedy warto ją podpisać?
- Podpisanie umowy przyżeczonej – skutki
- Umowa przedwstępna o pracę – wzór
- Uchylanie się od podpisania umowy przyrzeczonej – co może za to grozić?
- Umowa przyrzeczona – kiedy pracodawca nie jest zobowiązany jej podpisać?
CO TO JEST UMOWA PRZEDWSTĘPNA?
Umowa przedwstępna jest dokumentem, przez który jedna lub obie strony zobowiązują się do zawarcia w przyszłości z góry oznaczonej umowy, nazywanej umową przyrzeczoną. Tego rodzaju zabezpieczenie jest coraz powszechniej stosowane w przypadku pracodawców i pracowników. Umowa przedwstępna o pracę – znana także jako list intencyjny – ma na celu zobowiązanie obu stron do zawarcia w przyszłości umowy o pracę. Do jej podpisania dochodzi najczęściej w momencie, gdy zachodzą jakiekolwiek przeszkody w podpisaniu takiej umowy od razu, a strony chcą zapewnić sobie gwarancję podpisania jej w przyszłości. Przeszkodą może być między innymi brak możliwości określenia precyzyjnej daty podjęcia pracy przez przyszłego pracownika, który jest nadal związany umową z innym pracodawcą lub wtedy, gdy jednym z warunków podjęcia pracy jest pozytywny wynik egzaminu, który niebawem ma się odbyć. Umowa przedwstępna o pracę zawierana jest wówczas, gdy zarówno przyszły pracownik, jak i pracodawca porozumieli się co do warunków zatrudnienia. To właśnie dlatego umowa przedwstępna musi określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej.
Pamiętaj!
Umowa przedwstępna powinna określać najważniejsze postanowienia umowy przyrzeczonej. W przeciwnym razie umowa przedwstępna nie ma mocy prawnej.
UMOWA PRZEDWSTĘPNA – JAKI DOKUMENT JĄ REGULUJE?
Umowa przedwstępna, choć tak popularna, nie została unormowana w polskim prawie pracy. Nie oznacza to jednak, że zawarcie takiej umowy nie ma mocy prawnej. Według Kodeksu pracy w sprawach nieuregulowanych przepisami pracy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego pod warunkiem, że nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Tak więc umowa przedwstępna jest umową cywilnoprawną. Zgodnie z ustawą Kodeks cywilny, art. 389, jest ona umową, przez którą jedna ze stron lub obie strony zobowiązują się do zawarcia umowy przyrzeczonej w przyszłości.
UMOWA PRZEDWSTĘPNA O PRACĄ – KIEDY WARTO JĄ PODPISAĆ?
Coraz więcej pracodawców i pracowników decyduje się na podpisanie umowy przedwstępnej. Jest ona pewnego rodzaju zabezpieczeniem i gwarantem podpisania właściwej umowy w przyszłości. Decyzja o napisaniu listu intencyjnego zapada najczęściej w momencie, gdy podczas jego sporządzania strony nie chcą lub nie mogą jeszcze podpisać umowy przyrzeczonej. Przykładem może być tutaj sytuacja, kiedy zatrudnienie ma nastąpić dopiero w przyszłości, ponieważ potencjalny pracownik musi zdobyć jeszcze niezbędne uprawnienia, zdać egzamin czy chociażby zakończyć współpracę z dotychczasowym pracodawcą. W podobny sposób może także zabezpieczyć się osoba oferująca zatrudnienie – umowa przedwstępna o pracę może zostać podpisana w sytuacji, gdy pracodawca dopiero tworzy stanowiska pracy czy otwiera nowy oddział firmy.
PODPISANIE UMOWY PRZYRZECZONEJ – SKUTKI
Podpisanie umowy przyrzeczonej jest obowiązkiem wynikającym bezpośrednio z zapisów zawartych w umowie przedwstępnej. Jeśli po zawarciu tej drugiej jedna ze stron uchyla się od podpisania umowy przyrzeczonej, oznacza to, że nie dopełniła ona swojego obowiązku prawnego, w związku z czym druga strona może żądać naprawy szkód.
Pamiętaj!
Umowa przedwstępna jest umową, która zobowiązuje strony do zawarcia kolejnej umowy w przyszłości, natomiast umowa przyrzeczona jest umową definitywną, która ostatecznie określa zarówno prawa, jak i obowiązki obu stron.
UMOWA PRZEDWSTĘPNA O PRACĘ – WZÓR
Z punktu widzenia prawa, by umowa przedwstępna miała moc prawną, musi zawierać kilka istotnych elementów. Niezwykle ważne jest zobowiązanie przynajmniej jednej ze stron do zawarcia w wyznaczonym terminie umowy przyrzeczonej. Dokument musi zawierać także istotne postanowienia takiej umowy, o czym wspomina także artykuł 389 Kodeksu cywilnego o umowie przedwstępnej:
„Umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej”.
Wiemy już, że gwarancją podpisania umowy właściwej i nawiązania stosunku pracy, zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika, jest umowa przedwstępna o pracę. Wzór takiej umowy powinien obejmować przede wszystkim takie informacje jak:
- strony umowy,
- miejsce wykonywania pracy,
- rodzaj umowy (umowa na okres próbny, czas określony lub czas nieokreślony),
- stanowisko,
- warunki pracy oraz płacy.
Brak informacji dotyczącej któregokolwiek elementu może sprawić, że umowa nie będzie ważna. W dokumencie warto także zawrzeć informację dotyczącą odszkodowania na wypadek złamania ustaleń wynikających z umowy.
Pamiętaj!
W świetle prawa w umowie przedwstępnej nie musi być wskazany termin, w którym powinna zostać zawarta umowa przyrzeczona. Ten powinien być oznaczony w ciągu roku od daty podpisania umowy przedwstępnej. Po tym czasie roszczenia zawarte w dokumencie przedawniają się, w związku z czym nie można żądać zawarcia umowy przyrzeczonej.
W miarę możliwości zaleca się, by data zawarcia umowy przyrzeczonej była datą kalendarzową. Wówczas żadna ze stron nie powinna mieć wątpliwości, kiedy dojdzie do jej podpisania. Jednak w świetle prawa data ta może być także datą umowną, która jest uwarunkowana wystąpieniem pewnego zdarzenia np.: wspomniany wcześniej pozytywnie zdany egzamin.
UCHYLANIE SIĘ OD PODPISANIA UMOWY PRZYRZECZONEJ – CO MOŻE ZA TO GROZIĆ?
Umowa przedwstępna jest pewnego rodzaju formą zabezpieczenia. Teoretycznie daje ona gwarancję stronom umowy, że w przyszłości zostanie podpisana umowa przyrzeczona. W praktyce jednak możemy spotkać się z sytuacjami, w których jedna ze stron uchyla się od podpisania umowy przyrzeczonej, przez co nie wywiązuje się ze swojego obowiązku prawnego. Wówczas druga strona umowy może żądać naprawienia szkody, którą poniosła w wyniku niepodpisania umowy przyrzeczonej.
Pamiętaj!
Niewywiązanie się z zobowiązania wynikającego z podpisania umowy przedwstępnej może nie nieść za sobą skutków finansowych tylko w sytuacji, gdy jest ono następstwem okoliczności, za które strona uchylająca się od podpisania umowy nie ponosi żadnej odpowiedzialności. Przykładem takiej sytuacji może być chociażby bankructwo firmy.
Od zawarcia umowy przyrzeczonej może uchylać się zarówno pracodawca, jak i pracownik. W zależności od strony, która nie dopełni zapisów umowy przedwstępnej, przewidziane są kary umowne:
W sytuacji, gdy pracodawca nie wywiąże się z warunków zapisanych w umowie przedwstępnej i uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, pracownik może dochodzić swoich praw na drodze sądowej lub żądać odszkodowania, które nie jest większe niż trzymiesięczne wynagrodzenie za pracę wykonywaną na warunkach opisanych w liście intencyjnym. Warto wiedzieć, że w wyniku wydania wyroku sądowego może mieć miejsce przymusowe zawarcie umowy przyrzeczonej. Jednak żądanie zawarcia umowy docelowej jest zasadne jedynie w momencie, gdy umowa przedwstępna została zawarta w odpowiedniej formie wymaganej dla ważności umowy przyrzeczonej. Ponadto pracownik ma prawo ubiegać się chociażby o zwrot kosztów dojazdu czy zwrot utraconych zarobków przez czas pozostawania bez pracy.
Drogę do tego otwiera postanowienie Sądu Najwyższego z 2003 roku: „Odszkodowanie dochodzone przez uprawnionego z umowy przedwstępnej sprowadza się nie tylko do zwrotu wydatków i nakładów poniesionych w związku z zawarciem umowy przedwstępnej, ale również obejmuje naprawienie innych szkód, a w szczególności – utraconych korzyści”.
W sytuacji, gdy pracownik nie wywiąże się z warunków ujętych w umowie przedwstępnej, pracodawca może domagać się odszkodowania za straty, jakie poniósł w związku z planowanym zatrudnieniem nowego pracownika (np. kursy przygotowawcze, szkolenia czy chociażby aranżacja nowego stanowiska pracy). Co jednak najważniejsze – pracodawcy nie przysługuje roszczenie zawarcia umowy o pracę. Pracownik nie może być zmuszony do zawarcia takiej umowy nawet wyrokiem sądowym.
Pamiętaj!
Strony umowy przedwstępnej mogą przewidzieć karę umowną i zakres odszkodowania w przypadku uchylenia się jednej ze stron od zawarcia umowy przyrzeczonej.
W tym miejscu warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 390 § 2 Kodeksu cywilnego:
„Gdy umowa przedwstępna czyni zadość wymaganiom, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej, w szczególności wymaganiom co do formy, strona uprawniona może dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej”.
UMOWA PRZYRZECZONA – KIEDY PRACODAWCA NIE JEST ZOBOWIĄZANY Jej PODPISAĆ?
Decydując się na podpisanie umowy przedwstępnej warto mieć na uwadze, że jednostronne wycofanie się z warunków w niej zawartych może nieść za sobą pewne konsekwencje. Pomijając jednak kwestie celowego niewywiązania się z zapisów takiej umowy i grożącej za to kary umownej, pracodawca pomimo podpisania umowy przedwstępnej nie zawsze będzie zobowiązany do podpisania umowy przyrzeczonej. Według art. 390 Kodeksu cywilnego pracodawca, który zobowiązał się zawrzeć umowę o pracę, może wywiązać się z tego zobowiązania bez negatywnych skutków tylko wtedy, gdy:
- rozwiąże umowę przedwstępną w porozumieniu z drugą stroną umowy,
- druga strona umowy przedwstępnej nie wyznaczy mu w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej terminu zawarcia umowy przyrzeczonej. Warto jednak mieć na uwadze, że dotyczy to jedynie przypadku, gdy w samej umowie przedwstępnej taki termin nie został oznaczony.
Pamiętaj!
Niewyznaczenie terminu do zawarcia umowy przyrzeczonej w ciągu roku od momentu podpisania umowy przedwstępnej powoduje, że nie można żądać zawarcia umowy przyrzeczonej.
Dodatkowo kwestię terminu zawarcia umowy przyrzeczonej reguluje także Kodeks cywilny art. 389:
„Gdy termin, w którym ma zostać zawarta umowa przyrzeczona, nie został oznaczony, powinno mieć to miejsce w terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej. Jeżeli obie strony są uprawnione do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej i każda z nich wyznaczyła inny termin, strony wiąże termin wyznaczony przez stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie. Jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin do zawarcia umowy przyrzeczonej, nie można żądać jej zawarcia”.
