Umowa przedwstępna – co to jest i po co ją podpisywać?

Umowa przedwstępna jest zobowiązaniem jednej lub obu stron do zawarcia w przyszłości umowy właściwej. Tego rodzaju deklaracja woli coraz częściej spotykana jest w przypadku zawierania umów o pracę i stanowi pewnego rodzaju zabezpieczenie zarówno dla przyszłego pracodawcy, jak i pracownika. Czym charakteryzuje się umowa przedwstępna o pracę i kiedy warto ją podpisać? Jakie konsekwencje może mieć uchylenie się od podpisania umowy przyrzeczonej i kiedy możliwe jest przymusowe zawarcie umowy o pracę?

CO TO JEST UMOWA PRZEDWSTĘPNA?

Umowa przedwstępna jest dokumentem, przez który jedna lub obie strony zobowiązują się do zawarcia w przyszłości z góry oznaczonej umowy, nazywanej umową przyrzeczoną. Tego rodzaju zabezpieczenie jest coraz powszechniej stosowane w przypadku pracodawców i pracowników. Umowa przedwstępna o pracę – znana także jako list intencyjny – ma na celu zobowiązanie obu stron do zawarcia w przyszłości umowy o pracę. Do jej podpisania dochodzi najczęściej w momencie, gdy zachodzą jakiekolwiek przeszkody w podpisaniu takiej umowy od razu, a strony chcą zapewnić sobie gwarancję podpisania jej w przyszłości. Przeszkodą może być między innymi brak możliwości określenia precyzyjnej daty podjęcia pracy przez przyszłego pracownika, który jest nadal związany umową z innym pracodawcą lub wtedy, gdy jednym z warunków podjęcia pracy jest pozytywny wynik egzaminu, który niebawem ma się odbyć. Umowa przedwstępna o pracę zawierana jest wówczas, gdy zarówno przyszły pracownik, jak i pracodawca porozumieli się co do warunków zatrudnienia. To właśnie dlatego umowa przedwstępna musi określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej.

UMOWA PRZEDWSTĘPNA – JAKI DOKUMENT JĄ REGULUJE?

Umowa przedwstępna, choć tak popularna, nie została unormowana w polskim prawie pracy. Nie oznacza to jednak, że zawarcie takiej umowy nie ma mocy prawnej. Według Kodeksu pracy w sprawach nieuregulowanych przepisami pracy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego pod warunkiem, że nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Tak więc umowa przedwstępna jest umową cywilnoprawną. Zgodnie z ustawą Kodeks cywilny, art. 389, jest ona umową, przez którą jedna ze stron lub obie strony zobowiązują się do zawarcia umowy przyrzeczonej w przyszłości.

UMOWA PRZEDWSTĘPNA O PRACĄ – KIEDY WARTO JĄ PODPISAĆ?

Coraz więcej pracodawców i pracowników decyduje się na podpisanie umowy przedwstępnej. Jest ona pewnego rodzaju zabezpieczeniem i gwarantem podpisania właściwej umowy w przyszłości. Decyzja o napisaniu listu intencyjnego zapada najczęściej w momencie, gdy podczas jego sporządzania strony nie chcą lub nie mogą jeszcze podpisać umowy przyrzeczonej. Przykładem może być tutaj sytuacja, kiedy zatrudnienie ma nastąpić dopiero w przyszłości, ponieważ potencjalny pracownik musi zdobyć jeszcze niezbędne uprawnienia, zdać egzamin czy chociażby zakończyć współpracę z dotychczasowym pracodawcą. W podobny sposób może także zabezpieczyć się osoba oferująca zatrudnienie – umowa przedwstępna o pracę może zostać podpisana w sytuacji, gdy pracodawca dopiero tworzy stanowiska pracy czy otwiera nowy oddział firmy.

PODPISANIE UMOWY PRZYRZECZONEJ – SKUTKI

Podpisanie umowy przyrzeczonej jest obowiązkiem wynikającym bezpośrednio z zapisów zawartych w umowie przedwstępnej. Jeśli po zawarciu tej drugiej jedna ze stron uchyla się od podpisania umowy przyrzeczonej, oznacza to, że nie dopełniła ona swojego obowiązku prawnego, w związku z czym druga strona może żądać naprawy szkód.

UMOWA PRZEDWSTĘPNA O PRACĘ – WZÓR

Z punktu widzenia prawa, by umowa przedwstępna miała moc prawną, musi zawierać kilka istotnych elementów. Niezwykle ważne jest zobowiązanie przynajmniej jednej ze stron do zawarcia w wyznaczonym terminie umowy przyrzeczonej. Dokument musi zawierać także istotne postanowienia takiej umowy, o czym wspomina także artykuł 389 Kodeksu cywilnego o umowie przedwstępnej:

„Umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej”.

Wiemy już, że gwarancją podpisania umowy właściwej i nawiązania stosunku pracy, zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika, jest umowa przedwstępna o pracę. Wzór takiej umowy powinien obejmować przede wszystkim takie informacje jak:

• strony umowy,
• miejsce wykonywania pracy,
• rodzaj umowy (umowa na okres próbny, czas określony lub czas nieokreślony),
• stanowisko,
• warunki pracy oraz płacy.

Brak informacji dotyczącej któregokolwiek elementu może sprawić, że umowa nie będzie ważna. W dokumencie warto także zawrzeć informację dotyczącą odszkodowania na wypadek złamania ustaleń wynikających z umowy.

W miarę możliwości zaleca się, by data zawarcia umowy przyrzeczonej była datą kalendarzową. Wówczas żadna ze stron nie powinna mieć wątpliwości, kiedy dojdzie do jej podpisania. Jednak w świetle prawa data ta może być także datą umowną, która jest uwarunkowana wystąpieniem pewnego zdarzenia np.: wspomniany wcześniej pozytywnie zdany egzamin.

UCHYLANIE SIĘ OD PODPISANIA UMOWY PRZYRZECZONEJ – CO MOŻE ZA TO GROZIĆ?

Umowa przedwstępna jest pewnego rodzaju formą zabezpieczenia. Teoretycznie daje ona gwarancję stronom umowy, że w przyszłości zostanie podpisana umowa przyrzeczona. W praktyce jednak możemy spotkać się z sytuacjami, w których jedna ze stron uchyla się od podpisania umowy przyrzeczonej, przez co nie wywiązuje się ze swojego obowiązku prawnego. Wówczas druga strona umowy może żądać naprawienia szkody, którą poniosła w wyniku niepodpisania umowy przyrzeczonej.

Od zawarcia umowy przyrzeczonej może uchylać się zarówno pracodawca, jak i pracownik. W zależności od strony, która nie dopełni zapisów umowy przedwstępnej, przewidziane są kary umowne:

W sytuacji, gdy pracodawca nie wywiąże się z warunków zapisanych w umowie przedwstępnej i uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, pracownik może dochodzić swoich praw na drodze sądowej lub żądać odszkodowania, które nie jest większe niż trzymiesięczne wynagrodzenie za pracę wykonywaną na warunkach opisanych w liście intencyjnym. Warto wiedzieć, że w wyniku wydania wyroku sądowego może mieć miejsce przymusowe zawarcie umowy przyrzeczonej. Jednak żądanie zawarcia umowy docelowej jest zasadne jedynie w momencie, gdy umowa przedwstępna została zawarta w odpowiedniej formie wymaganej dla ważności umowy przyrzeczonej. Ponadto pracownik ma prawo ubiegać się chociażby o zwrot kosztów dojazdu czy zwrot utraconych zarobków przez czas pozostawania bez pracy.

Drogę do tego otwiera postanowienie Sądu Najwyższego z 2003 roku: „Odszkodowanie dochodzone przez uprawnionego z umowy przedwstępnej sprowadza się nie tylko do zwrotu wydatków i nakładów poniesionych w związku z zawarciem umowy przedwstępnej, ale również obejmuje naprawienie innych szkód, a w szczególności – utraconych korzyści”.

W sytuacji, gdy pracownik nie wywiąże się z warunków ujętych w umowie przedwstępnej, pracodawca może domagać się odszkodowania za straty, jakie poniósł w związku z planowanym zatrudnieniem nowego pracownika (np. kursy przygotowawcze, szkolenia czy chociażby aranżacja nowego stanowiska pracy). Co jednak najważniejsze – pracodawcy nie przysługuje roszczenie zawarcia umowy o pracę. Pracownik nie może być zmuszony do zawarcia takiej umowy nawet wyrokiem sądowym.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 390 § 2 Kodeksu cywilnego:

„Gdy umowa przedwstępna czyni zadość wymaganiom, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej, w szczególności wymaganiom co do formy, strona uprawniona może dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej”.

UMOWA PRZYRZECZONA – KIEDY PRACODAWCA NIE JEST ZOBOWIĄZANY Jej PODPISAĆ?

Decydując się na podpisanie umowy przedwstępnej warto mieć na uwadze, że jednostronne wycofanie się z warunków w niej zawartych może nieść za sobą pewne konsekwencje. Pomijając jednak kwestie celowego niewywiązania się z zapisów takiej umowy i grożącej za to kary umownej, pracodawca pomimo podpisania umowy przedwstępnej nie zawsze będzie zobowiązany do podpisania umowy przyrzeczonej. Według art. 390 Kodeksu cywilnego pracodawca, który zobowiązał się zawrzeć umowę o pracę, może wywiązać się z tego zobowiązania bez negatywnych skutków tylko wtedy, gdy:

• rozwiąże umowę przedwstępną w porozumieniu z drugą stroną umowy,
• druga strona umowy przedwstępnej nie wyznaczy mu w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej terminu zawarcia umowy przyrzeczonej. Warto jednak mieć na uwadze, że dotyczy to jedynie przypadku, gdy w samej umowie przedwstępnej taki termin nie został oznaczony.

Dodatkowo kwestię terminu zawarcia umowy przyrzeczonej reguluje także Kodeks cywilny art. 389:

„Gdy termin, w którym ma zostać zawarta umowa przyrzeczona, nie został oznaczony, powinno mieć to miejsce w terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej. Jeżeli obie strony są uprawnione do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej i każda z nich wyznaczyła inny termin, strony wiąże termin wyznaczony przez stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie. Jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin do zawarcia umowy przyrzeczonej, nie można żądać jej zawarcia”.