Narodziny martwego dziecka lub poronienie to ogromnie bolesne przeżycie. Jakie prawa i obowiązki ma w takiej sytuacji matka - pracownik?
Poród martwego dziecka i inne niepowodzenia położnicze
Wszelkie sytuacje, kiedy kobieta traci dziecko, którego oczekiwała, są niezwykle delikatne i trudne. W polskiej nomenklaturze nazywa się je niepowodzeniami położniczymi. Z perspektywy prawa pracy oraz praw przysługujących matce pracownikowi, trzeba rozróżnić następujące rodzaje niepowodzeń położniczych:
• Poronienie - wydalenie bądź wydobycie z ciała matki nieżywego płodu przed upływem 22. tygodnia ciąży,
• Urodzenie martwego dziecka - wydalenie bądź wydobycie płodu, które nastąpiło po upływie 22 tygodnia ciąży. Płód nie wykazuje żadnych oznak życia (czynność serca, tętnienie pępowiny, skurcze mięśni zależnych od woli).
Urodzenie martwego dziecka a urlop macierzyński
Czy matce przysługuje urlop macierzyński po urodzeniu martwego dziecka? Zgodnie z obecnymi przepisami (stan - kwiecień 2019 r.) tak, ale tylko w określonych sytuacjach. Urodzenie martwego płodu będzie uprawniało do urlopu macierzyńskiego wtedy, kiedy matka otrzyma od szpitala kartę martwego urodzenia. Jest to dokument, który wystawia szpital i który zawiera informacje na temat matki dziecka, miejsca i daty urodzenia, czasu zgonu dziecka, informacje o jego wielkości, a także dane dotyczące poprzednich ciąż matki oraz wykształcenia rodziców (do celów statystycznych). Wzór karty martwego urodzenia zawiera też konieczność podania płci dziecka.
Niestety, jeśli dziecko zmarło zbyt wcześnie, by można było w łatwy sposób określić jego płeć (czyli z reguły chodzi o poronienie i to przed 16 tygodniem ciąży), rodzice są zmuszeni do wypożyczenia ze szpitala materiału poronnego dziecka i przeprowadzenia odpłatnego, nierefundowanego przez NFZ badania płci dziecka. Obecnie, koszt takiego badania to około 400 zł. Dopiero uzyskanie karty martwego urodzenia da możliwość zarejestrowania dziecka w Urzędzie Stanu Cywilnego i otrzymania aktu urodzenia z adnotacją, że nastąpiło martwe urodzenie. Dokumenty te dają zaś podstawę do tego, by otrzymać urlop macierzyński. Martwe dziecko, którego płci nie ustalono, nie może otrzymać karty martwego urodzenia i w związku z tym, matce nie będzie przysługiwał urlop macierzyński.
Co do zasady, macierzyński po urodzeniu martwego dziecka wynosi maksymalnie 8 tygodni. Matka może też zadecydować o wcześniejszym powrocie do pracy. Skrócenie urlopu macierzyńskiego możliwe jest maksymalnie do 7 dni. Przy czym jest ono liczone od dnia, kiedy odbyło się rodzenie martwego dziecka. Jeśli zatem matka zdecydowała się na wykorzystanie np. 4 tygodni urlopu macierzyńskiego przed porodem, to urlop macierzyński po śmierci dziecka (martwe urodzenie) może trwać maksymalnie 4 tygodnie, nie mniej niż 7 dni. W tym czasie matce przysługuje zasiłek macierzyński obliczany tak samo, jak przy urodzeniu dziecka żywego. Aby uzyskać urlop matka musi złożyć pracodawcy wniosek o urlop macierzyński po urodzeniu martwego dziecka.
Poród martwego dziecka a ZUS
Jeśli rodzice po urodzeniu martwego dziecka zdecydują się na jego pochówek, to przysługuje im prawo do otrzymania zasiłku pogrzebowego z ZUS, w wysokości 4000 zł. Aby go otrzymać, należy złożyć w jednostce ZUS właściwej ze względu na miejsce zamieszkania skrócony odpis aktu urodzenia, oryginały rachunków kosztów pogrzebu, dokumenty poświadczające stopień powinowactwa i zaświadczenie płatnika składek o podleganiu ubezpieczeniu rentowemu. Zasiłek pogrzebowy nie przysługuje, jeśli rodzice zdecydowali się pozostawić martwy płód w szpitalu.
Warto też pamiętać, że jeśli nastąpiło urodzenie martwego dziecka, ZUS zobowiązany jest do wypłaty matce zasiłku macierzyńskiego zgodnie z opisanymi powyżej zasadami.
Urodzenie martwego dziecka a becikowe
Becikowe przysługuje jedynie wtedy, kiedy dziecko urodziło się żywe (nawet jeśli kilka godzin później zmarło). Jeśli nastąpił zgon dziecka przed lub w czasie porodu i rodzicom został wydany jedynie akt urodzenia martwego dziecka, to becikowe rodzicom nie przysługuje. Podstawa prawna - art. 15b pkt 1. Ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Urodzenie martwego dziecka - urlop okolicznościowy
Z tytułu urodzenia dziecka obojgu rodzicom przysługuje urlop okolicznościowy w wymiarze 2 dni. Nie ma tu znaczenia, czy urodziło się dziecko żywe, czy martwe. Mamie, urlop ten będzie jednak przysługiwał wtedy, kiedy nie przebywa ona na urlopie macierzyńskim.
Obojgu rodzicom przysługuje również urlop okolicznościowy z tytułu zgonu dziecka w wymiarze 2 dni. Przy czym nie należy się on matce, jeśli pogrzeb odbywa się w czasie kiedy przebywa ona na urlopie macierzyńskim (w takiej sytuacji z urlopu skorzysta jedynie ojciec).
Reasumując, po urodzeniu martwego dziecka, rodzice mają prawo do 4 dni urlopu okolicznościowego.
