Między zdrowym brakiem kompleksów a zawyżoną samooceną jest bardzo cienka granica. Co więcej, poczucie wyższości często charakteryzuje osoby faktycznie najmniej kompetentne. Dlaczego tak się dzieje? Czym jest złudzenie ponadprzeciętności oraz jak może wpływać na pracę w zespole?
Złudzenie ponadprzeciętności – co to znaczy?
Złudzenie ponadprzeciętności polega na tym, że przeceniamy swoje cechy i umiejętności, np. kompetencje zawodowe, w stosunku do innych osób. Niekoniecznie może oznaczać samouwielbienie, niemniej gdy popełniamy ten błąd, wydaje nam się np., że:
- lepiej niż inni rozumiemy okoliczności,
- mamy wiedzę wystarczającą do postawienia jakiejś tezy, wysnucia wniosku,
- jesteśmy dość kompetentni, by podjąć najlepszą z możliwych decyzji,
- lepiej od współpracowników wykonalibyśmy dane zadanie.
Kiedy wpadamy w złudzenie ponadprzeciętności, obcy jest nam samokrytycyzm – nie jesteśmy w stanie obiektywnie ocenić swojego działania, nie zauważamy swoich błędów.
Złudzenie ponadprzeciętności może iść w parze z efektem pewności wstecznej, kiedy wydaje nam się, że wcześniej (niż inni) dostrzegliśmy, że dane zachowanie doprowadzi np. do negatywnych skutków.
Warto dodać, że błąd poznawczy, jakim jest złudzenie ponadprzeciętności, może dotyczyć nie tylko umiejętności zawodowych, ale też np. cech charakteru czy inteligencji.
Za zjawiskiem stoi szereg mechanizmów psychologicznych, między innymi tzw. efekt Dunninga-Krugera. Polega on na tym, że osoby mniej wykwalifikowane przeceniają własne kompetencje, bo brakuje im wiedzy niezbędnej do tego, by zauważyć swoje braki, np. dostrzec złożone mechanizmy mające na coś wpływ czy zauważyć, w jakich obszarach powinni się dokształcić.
Złudzenie ponadprzeciętności – jakie może mieć konsekwencje w miejscu pracy?
Osoby o zbyt wysokiej samoocenie mogą zaburzyć pracę całego zespołu np. poprzez:
- branie na barki zbyt trudnych zadań i nieradzenie sobie z nimi,
- wysuwanie niewłaściwych wniosków (gdy brakuje im kompetencji),
- deprecjonowanie wkładu innych do projektu,
- krytykowanie pozostałych i niedostrzeganie własnych błędów,
- chorobliwe monitorowanie pracy współpracowników.
Narcystyczny pracownik może zaburzać relacje w zespole, wprowadzać niepotrzebną atmosferę rywalizacji czy nawet wrogości. Co zrobić, jeśli nasz pracownik wykazuje poczucie wyższości, na dodatek niepoparte wysokimi umiejętnościami? Jednym ze sposobów sprowadzenia takiej osoby na ziemię jest wykonanie w firmie testów kompetencji. Dzięki temu osoba o wygórowanym ego dostrzeże swoje braki. Kolejnym krokiem może być zorganizowanie szkoleń zawodowych.
