Prawo do urlopu to jedno z podstawowych praw pracowniczych. Urlop wypoczynkowy w określonym wymiarze przyznawany jest w każdym roku świadczenia pracy – liczba dni urlopowych zależy między innymi od stażu pracownika i wymiaru etatu. Jak naliczany jest urlop w pierwszym roku pracy? Jak na wymiar urlopu wpływa rodzaj etatu?
Spis treści
- Pierwszy urlop wypoczynkowy pracownika – kiedy uzyskujemy do niego prawo?
- Pierwszy urlop wypoczynkowy pracownika – jaki wymiar?
- Czy wymiar urlopu wypoczynkowego należy zaokrąglić w górę dla pracownika, który zawarł pierwszą umowę o pracę?
- Zmiana zatrudnienia w ciągu, w którym podjęto pierwszą pracę a urlop
- Czy za niewykorzystanie pierwszego urlopu wypoczynkowego należy się pracownikowi ekwiwalent pieniężny?
- Czy pracownik może wziąć urlop bezpłatny w pierwszej pracy?
- Pierwszy urlop wypoczynkowy pracownika – najczęściej zadawane pytania
Pierwszy urlop wypoczynkowy pracownika – kiedy uzyskujemy do niego prawo?
Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę automatycznie daje pracownikowi prawo do urlopu wypoczynkowego. Trzeba jednak wiedzieć, że w przypadku osób, dla których jest to pierwsza umowa o pracę, pierwszy urlop nabywany jest na odrębnych zasadach niż każdy kolejny (art. 153 Kodeksu pracy).
Pamiętaj!
Coroczny, płatny urlop przysługuje pracownikom świadczącym pracę na podstawie takich dokumentów jak:
-
umowa o pracę;
-
spółdzielcza umowa o pracę;
-
powołanie;
-
wybór;
-
mianowanie.
W każdym roku pracy pracownik ma do wykorzystania pełnopłatny urlop wypoczynkowy, który powinien zostać wykorzystany w roku, w którym nabyto do niego prawo. Jeśli jednak urlop nie zostanie wtedy wykorzystany, powinien zostać udzielony maksymalnie do 30 września kolejnego roku kalendarzowego. Co ważne, nie można zrzec się prawa do urlopu czy ekwiwalentu za urlop, nie można też przenieść prawa do urlopu na inną osobę.
Pierwszy urlop wypoczynkowy pracownika – jaki wymiar?
Jak wskazuje Kodeks pracy, urlop wypoczynkowy pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy wyliczany jest z uwzględnieniem stażu pracy. Urlop pracowników zatrudnionych na niepełny etat obliczany jest proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy – podstawą obliczeń jest wymiar urlopu dla pełnego wymiaru czasu pracy.
Jeśli pracownik wykorzysta cały urlop przysługujący w danym roku kalendarzowym, ale w ciągu tego roku uzyska prawo do urlopu w wyższym wymiarze, przysługuje mu urlop uzupełniający.
-
Urlop wypoczynkowy – pełny etat
Pełny wymiar czasu pracy to urlop wynoszący:
-
20 dni – gdy staż pracy wynosi mniej niż 10 lat;
-
26 dni – gdy staż pracy wynosi więcej niż 10 lat.
Na podstawie art. 153 Kodeksu pracy pierwszy urlop cząstkowy na pełnym etacie nabywa się po pierwszym miesiącu pracy – jest to 1/12 z 20 bądź 26 dni, a więc 1,66 lub 2,16 dnia urlopu.
Ewentualna zmiana pracodawcy nie ma wpływu na proporcjonalne nabywanie prawa do kolejnych dni urlopowych wraz z upływem każdego kolejnego miesiąca w czasie zatrudnienia.
-
Urlop wypoczynkowy – niepełny etat
Pracownik zatrudniony na niepełny etat również nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego. Gdy jest to pierwsza praca w życiu, naliczamy kolejne dni urlopu z upływem każdego miesiąca pracy.
Urlop wypoczynkowy powinien być udzielany w dni, które są dniami pracy w wymiarze godzinowym zgodnym z dobowym wymiarem czasu pracownika. W przypadku niepełnego etatu urlopu udziela się na dni, ale jest on rozliczany w godzinach.
Przykład:
Pracownik zatrudniony na 1/2 etatu pracujący po 4 godziny dziennie z podstawowym wymiarem urlopu 20 dni ma prawo do 10 dni urlopowych w skali roku, co daje 80 godzin urlopu rocznie. Oznacza to, że po każdym miesiącu nabywa prawo do około 6,5 godziny urlopu, który pracodawca może zaokrąglić do 7 godzin, pamiętając, aby w ciągu roku nie przekroczyć przysługującego wymiaru.
Czy wymiar urlopu wypoczynkowego należy zaokrąglić w górę dla pracownika, który zawarł pierwszą umowę o pracę?
Co do zasady wymiar urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Wyjątek stanowi pierwszy urlop – nie istnieje podstawa prawna, która narzuca pracodawcy obowiązek zaokrąglania wymiaru pierwszego urlopu pracownika. Co to oznacza w praktyce?
Zatrudnienie pracownika, dla którego naliczany jest pierwszy urlop zgodnie ze stanowiskiem Głównego Inspektoratu Pracy (GIP) nie wymaga zaokrąglania nabywanych dni urlopowych w górę. Brak ustawowej regulacji charakterystycznej dla pracowników niepełnoetatowych (art. 154 § 2 Kodeksu pracy) może budzić wątpliwości, w jaki sposób naliczać pierwszy urlop. Aby uniknąć problemów, można stosować ogólny sposób udzielania urlopu z przeliczeniem na godziny wskazany w art. 154 Kodeksu pracy. Takie rozwiązanie pozwala na zaokrąglanie w górę ustalonego wymiaru urlopu do pełnych godzin / do pełnych dni. Należy jednak pamiętać, że przyznany wymiar urlopu w danym roku kalendarzowym nie może przekraczać przysługującego mu wymiaru w wysokości 20 dni, czyli 160 godzin.
Kodeks pracy, art. 154.2:
§ 1. Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu, z zastrzeżeniem § 4.
§ 2. Przy udzielaniu urlopu zgodnie z § 1, jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy.
§ 3. Przepis § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do pracownika, dla którego dobowa norma czasu pracy, wynikająca z odrębnych przepisów, jest niższa niż 8 godzin.
§ 4. Udzielenie pracownikowi urlopu w dniu pracy w wymiarze godzinowym odpowiadającym części dobowego wymiaru czasu pracy jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy część urlopu pozostała do wykorzystania jest niższa niż pełny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w dniu, na który ma być udzielony urlop.
Zmiana zatrudnienia w ciągu, w którym podjęto pierwszą pracę a urlop
Życie zawodowe bywa nieprzewidywalne i nie zawsze od razu znajdujemy pracę, w której chcemy pozostać na dłużej. Zdarza się, że zmiana pracodawcy ma miejsce już w pierwszym roku zatrudnienia. Jak zmiana pracodawcy wpływa na prawo do kolejnego urlopu?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami takie zdarzenie nie ma wpływu na proporcjonalne nabywanie prawa do kolejnych dni urlopowych. Przed zakończeniem pracy przysługujący u danego pracodawcy urlop powinien zostać rozliczony – dni urlopowe mogą zostać wykorzystane w trakcie trwania umowy (w tym na okresie wypowiedzenia) lub pracodawca wypłaca za nie ekwiwalent pieniężny w określonej wysokości.
Pracownik, który zamierza złożyć podanie o urlop wypoczynkowy u nowego pracodawcy, może robić to dopiero po pierwszym miesiącu pracy (po nabyciu do niego prawa). Po upływie roku będzie to już „urlop kolejny” przysługujący od pierwszego dnia pracy.
Czytaj także: Czy to już czas na zmianę pracy? Doradca zawodowy wyjaśnia, jak mądrze wykorzystywać swoje kwalifikacje
Czy za niewykorzystanie pierwszego urlopu wypoczynkowego należy się pracownikowi ekwiwalent pieniężny?
Co w sytuacji, gdy pierwszy urlop wypoczynkowy w życiu nie zostanie wykorzystany? Kodeks pracy zakłada, że jeśli z jakiegokolwiek powodu pracownik nie wykorzysta przysługującego mu wymiaru urlopu wypoczynkowego, zachowuje prawo do wynagrodzenia za ten okres. Podstawa wynagrodzenia za czas urlopu to płaca zasadnicza i niektóre składniki zmienne.
Ekwiwalent urlopowy powinien zostać wypłacony, jeśli pracownik kończy współpracę z danym pracodawcą w trakcie roku kalendarzowego, nie mając możliwości wykorzystania urlopu. Za niewykorzystanie pierwszego urlopu pracownikowi również należy się ekwiwalent pieniężny.
Czy pracownik może wziąć urlop bezpłatny w pierwszej pracy?
Urlop bezpłatny to czasowe zawieszenie stosunku pracy, gdy pracownik w porozumieniu z pracodawcą zaprzestaje wykonywania obowiązków służbowych. Celem jest tymczasowe zwolnienie pracownika z wykonywania pracy, a pracodawcy z wypłaty wynagrodzenia za ten okres. Urlop bezpłatny udzielany jest na wniosek pracownika, a pracodawca bez jego zgody nie ma prawa wysłać go na taki urlop.
To dobre rozwiązanie w sytuacjach, gdy pracownik już wykorzystał wszystkie przysługujące mu dni płatnego urlopu wypoczynkowego i z ważnych powodów potrzebuje dodatkowego wolnego. Należy jednak pamiętać, że urlop bezpłatny nie jest wliczany do okresu zatrudnienia, tj. nie powiększa stażu pracy.
Warto pamiętać, że pracownik, który po raz pierwszy podjął współpracę na podstawie umowy o pracę, ma takie samo prawo do urlopu bezpłatnego jak pracownicy z większym stażem zawodowym. Znaczenia nie ma też rodzaj umowy – może to być umowa o pracę na okres próbny, umowa na czas określony lub nieokreślony.
Wniosek o urlop bezpłatny składa pracownik, ale jego realizacja zależy zgody pracodawcy. Niezależnie od powodu, który ma uzasadniać udzielenie urlopu, pracodawca może odmówić jego udzielenia.
Czytaj także: Epidemia samotności w pracy – co oznacza i czy można z nią walczyć?
Pierwszy urlop wypoczynkowy pracownika – najczęściej zadawane pytania:
-
Czy można iść na urlop w pierwszym miesiącu pracy?
Urlop w nowej pracy można wziąć już w pierwszym miesiącu zatrudnienia, o ile nie jest to pierwsza praca danego pracownika. Jeśli wniosek o urlop wypoczynkowy ma zostać złożony przez pracownika, który podjął pracę po raz pierwszy, może on to zrobić dopiero po nabyciu cząstkowego urlopu, czyli po przepracowaniu co najmniej jednego pełnego miesiąca.
-
Czy można wziąć urlop w pierwszym dniu pracy?
Pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego, który przysługuje mu w każdym roku kalendarzowym już od pierwszego dnia pracy, jest to tak zwany „urlop kolejny” – wyjątek stanowi pierwszy rok zatrudnienia, gdy urlop naliczany jest na odrębnych zasadach. W pierwszym dniu pracy można wziąć urlop bezpłatny, jednak jego udzielenie to tylko i wyłącznie dobra wola pracodawcy, który może, ale nie musi go udzielić.
