Emerytura pomostowa – komu i kiedy przysługuje?

Wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 i 65 lat (kolejno dla kobiet i w przypadku mężczyzn), a jego osiągnięcie uprawnia do przejścia na emeryturę i pobierania świadczenia w określonej wysokości. Osoby, które nie spełniają tego warunku, mogą ubiegać się o wcześniejszą emeryturę. Czy wcześniejsza emerytura jest tożsama z emeryturą pomostową? Ile wynosi emerytura pomostowa?

Emerytura pomostowa – co to?

Emerytura pomostowa to szczególne świadczenie pieniężne o charakterze przejściowym, przysługujące osobom, które wykonują pracę w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze. Jak widzimy, w definicji ustawowej określenie „szczególny" jest w definicji emerytury pomostowej kluczowe – tylko stosunkowo wąska grupa osób (zgodnie z szacunkami ZUS w 2024 r. to około 7,3 tys. osób) wykonujących pewne zawody może uzyskać to świadczenie. Rodzaje prac uprawniających do ubiegania się o emeryturę pomostową określa Ustawa o emeryturach pomostowych z dnia 19 grudnia 2008 roku (w załącznikach do ustawy).

Osoba ubiegająca się o przyznanie „pomostówki” powinna dodatkowo spełniać wskazane w ustawie wymagania – ustają one w momencie nabycia prawa do emerytury, osiągnięcia danego wieku lub śmierci osoby uprawnionej.

Praca w szczególnych warunkach dotyczy czynników ryzyka mogących doprowadzić do trwałego uszkodzenia zdrowia czy prac wykonywanych w szczególnych warunkach środowiska pracy (determinowanych siłami natury, procesami technologicznymi itp.). Jako prace o szczególnym charakterze traktowane są prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej i odpowiedzialności.

Komu przysługuje emerytura pomostowa?

Emerytura pomostowa należy się osobom wykonującym niebezpieczne i związane z czynnikami ryzyka prace m.in. w górnictwie, hutnictwie, branży metalurgicznej, morskiej, spawalnictwie, garbarstwie, związanych z utylizacją odpadów i kanalizacją. Emeryturę tę mogą pobierać też niektórzy pracownicy kolei, kierowcy karetek i innych pojazdów uprzywilejowanych, kierowcy autobusów i tramwajów, osoby pracujące przy produkcji materiałów wybuchowych i pirotechnicznych, strażacy, ratownicy medyczni, personel medyczny szpitali psychiatrycznych, niektórzy wychowawcy, niektórzy pracownicy pomocy społecznej, niektórzy tancerze zawodowi czy personel pokładowy samolotów i instruktorzy lotnictwa.

Zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych, załącznik nr 1 i nr 2, prace w szczególnych warunkach uprawniające do emerytury pomostowej to m.in.:

• Prace pod ziemią bezpośrednio przy drążeniu tuneli w górotworze.
  
• Prace bezpośrednio przy obsłudze wielkich pieców oraz pieców stalowniczych lub odlewniczych.
• Prace bezpośrednio przy ręcznym zestawianiu surowców lub ręcznym formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie szkła.
  
• Prace bezpośrednio przy kuciu ręcznym w kuźniach.
  
• Prace bezpośrednio przy produkcji koksu w bateriach koksowniczych.
  
• Prace przy ręcznym formowaniu, odlewaniu, czyszczeniu lub szkliwieniu wyrobów ceramicznych.
• Prace nurka lub kesoniarza, prace w komorach hiperbarycznych.
  
• Prace fizyczne ciężkie bezpośrednio przy przeładunku w ładowniach statku.
  
• Prace rybaków morskich.
  
• Prace na statkach żeglugi morskiej.
  
• Prace na morskich platformach wiertniczych.
  
• Prace w powietrzu wykonywane na statkach powietrznych przez personel pokładowy.
  
• Prace bezpośrednio przy obróbce odwiertów w górnictwie otworowym: ropy naftowej lub gazu ziemnego.
  
• Prace wewnątrz cystern, kotłów, a także zbiorników o bardzo małej kubaturze po substancjach niebezpiecznych.
  
• Prace przy ręcznym układaniu na gorąco nawierzchni z mieszanek mineralno-bitumicznych.
  
• Prace bezpośrednio przy przetwórstwie materiałów zawierających azbest lub prace rozbiórkowe związane z ich usuwaniem.
  
• Prace garbarskie bezpośrednio przy obróbce mokrych skór.
  
• Prace bezpośrednio przy zrywce lub ręcznej ścince drzew przenośną pilarką z piłą łańcuchową.
• Prace w pomieszczeniach o narzuconej technologią temperaturze powietrza poniżej 0°C.
  
• Prace fizyczne ciężkie w podziemnych kanałach ściekowych.
• Prace tancerzy zawodowych związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym.
  
• Prace przy wywozie nieczystości stałych i płynnych oraz prace na wysypiskach i wylewiskach nieczystości związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym.
  
• Prace przy kuciu ręcznym w kuźniach przemysłowych oraz obsłudze młotów mechanicznych.
  
• Prace przy produkcji węglików spiekanych, elektrod, rud i walczaków oraz żelazostopów.
• Prace pilotów statków powietrznych (pilot, instruktor).
• Prace kontrolerów ruchu lotniczego.
  
• Prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.
  
• Prace nawigatorów na statkach morskich oraz pilotów morskich.
  
• Prace maszynistów pojazdów trakcyjnych (maszynista pojazdów trakcyjnych, maszynista instruktor, maszynista zakładowy (...)) i kierowników pociągów.
  
• Prace funkcjonariuszy straży ochrony kolei.
• Prace kierowców autobusów, trolejbusów oraz motorniczych tramwajów w transporcie publicznym.
  
• Prace kierowców pojazdów uprzywilejowanych.
  
• Prace kierowców pojazdów przewożących towary niebezpieczne (...) (ADR),
  
• Prace bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu.
• Prace bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną i cieplną.
  
• Prace członków zespołów ratownictwa medycznego.
  
• Prace członków zawodowych ekip ratownictwa (chemicznego, górskiego, morskiego, górnictwa otworowego).
  
• Prace pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej (...) uczestniczących bezpośrednio w akcjach ratowniczych.
  
• Prace nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, ośrodkach szkolno-wychowawczych, okręgowych ośrodkach wychowawczych, schroniskach dla nieletnich oraz zakładach poprawczych (...).
  
• Prace personelu sprawującego opiekę nad mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych (...).
• Prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami (...).
• Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru.

Masz za sobą co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach, narażających Twoje życie lub zdrowie lub ratując zdrowie i życie innych osób – ale nie masz pewności, czy masz prawo do emerytury pomostowej? Sprawdź pełen wykaz prac uprawniających do wypłaty emerytury. Znajdziesz je w załącznikach ustawy: Dz.U. 2008 nr 237 poz. 1656.

Czytaj także: Ageizm w pracy – czym jest? Jak mu zapobiegać?

Kiedy emerytura pomostowa zostaje zawieszona?

Kiedy można zawiesić emeryturę? Od 1 grudnia 2023 roku pomostówka może zostać zawieszona lub całkowicie wstrzymana w przypadku przekroczenia określonego ustawą limitu przychodów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zmniejszy wysokość świadczenia, jeśli zarobki osoby uprawnionej przekraczają 70% przeciętnego wynagrodzenia, ale są niższe niż 130% tegoż.

Do którego rocznika obowiązuje emerytura pomostowa?

W 2024 roku o przyznanie emerytury pomostowej mogą ubiegać się osoby urodzone między 1948 a 1969 rokiem. Inne warunki przyznawania emerytury pomostowej:

• osoba uprawniona urodziła się po 31 grudnia 1948 roku;

• wiek uprawnionego to minimum 55 (kobiety) lub 60 (mężczyźni) lat;

• okres pracy w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze wynosi co najmniej 15 lat;

• okres składkowy i nieskładkowy (ustalony na zasadach zawartych w art., 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz.U. z 2023 r. poz. 1251) wynosi co najmniej 20 (kobiety) lub 25 (mężczyźni) lat;

• po 31 grudnia 2008 roku wykonywano pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (ujętą w nowym wykazie prac).

Emerytura pomostowa przysługuje również osobom, które spełniają następujące warunki:

• osoba ubiegająca się o świadczenie urodziła się po 31 grudnia 1948 roku;

• staż ubezpieczeniowy (okresy składkowe i nieskładkowe) wynosi 20 (kobiety) lub 25 (mężczyźni) lat;

• po 31 grudnia 2008 roku wykonywana była praca w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze (ujęta w nowym wykazie prac).

Ile wynosi emerytura pomostowa?

Emerytury pomostowe wypłaca Fundusz Emerytur Pomostowych – składki opłacane są przez pracodawców zatrudniających pracowników do wykonywania pracy w szczególnych warunkach/o szczególnym charakterze. Obowiązek opłacania składek dotyczy wszystkich pracowników, niezależnie od tego, czy spełniają warunki do otrzymania świadczenia. Przykładem jest emerytura pomostowa dla nauczycieli – osoby zatrudnione na ¾ etatu nie mogą ubiegać się o przyznanie takiego świadczenia, ale mimo to pracodawca powinien płacić składki w określonej wysokości.

Ile wynosi emerytura pomostowa? Świadczenie wypłacane jest w kwocie równej najniższej emeryturze – w 2024 roku jest to 1780,96 złotych brutto.

Emerytura pomostowa a zwolnienie z pracy

Jeśli pracownik wykonywał lub wykonuje prace szkodliwe określone w ustawie, jednak nie został osiągnięty wiek emerytalny, może wnioskować o przyznanie tzw. „pomostówki”. Nowelizacja z 2023 roku ułatwiła wnioskowanie o przyznanie świadczenia. Wcześniej pomostówka była przyznawana po rozwiązaniu stosunku pracy – aktualnie prawo do emerytury pomostowej nabywane jest automatycznie na wniosek pracownika (bez rozwiązania stosunku pracy).

Art. 39 Kodeksu pracy reguluje kwestie ochrony przedemerytalnej: pracodawca nie może wypowiedzieć umowy pracownikowi, któremu do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje 4 lat (przy założeniu, że okres zatrudnienia umożliwi mu nabycie prawa do świadczenia wraz z osiągnięciem stosownego wieku). Inaczej wygląda kwestia pomostówki – jako świadczenie przedemerytalne przysługuje ona osobom poniżej ustawowego wieku emerytalnego, których nie obejmuje ochrona przedemerytalna z innego tytułu. W związku z tym okres ochronny przed emeryturą pomostową nie obowiązuje.

Czym się różni emerytura pomostowa od wcześniejszej emerytury?

Wcześniejsza emerytura przeznaczona jest dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku. W zależności od rodzaju wykonywanej pracy i spełnienia określonych warunków wskazani w ustawie pracownicy mogą ubiegać się między innymi o takie świadczenia jak:

• emerytura z tytułu wykonywania działalności twórczej lub artystycznej;

• emerytura górnicza;

• emerytura dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki;

• emerytura pomostowa;

• nauczycielskie świadczenie kompensacyjne;

• emerytura częściowa.

Emerytura pomostowa jest jednym z typów wcześniejszej emerytury.

Emerytura pomostowa – jakie dokumenty są niezbędne, aby ją uzyskać?

Wniosek o emeryturę pomostową (EPOM) można pobrać ze strony ZUS lub wypełnić druk w placówce. Dodatkowo wniosek o przyznanie pomostówki należy uzupełnić o dokumenty potwierdzające staż ubezpieczeniowy i wykonywanie prac uprawniających do świadczenia.

Dokumenty niezbędne, aby mogła zostać przyznana pomostówka to:

• wniosek EPOM;

• informacje dotyczące stażu ubezpieczeniowego (okresy składkowe i nieskładkowe);

• dokumenty potwierdzające staż ubezpieczeniowy (okres pracy, prowadzenia działalności pozarolniczej, nauki w szkole wyższej itd.);

•  dokumenty potwierdzające okres, w którym wykonywana była praca w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze;

• dokumenty wskazujące na wynagrodzenie osiągane przed 1 stycznia 1999 roku;

• zaświadczenie o niezdolności do wykonywania prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (wydane przez lekarza medycyny pracy).

Emerytura pomostowa – gdzie złożyć wniosek?

Wnioski dotyczące pomostówek rozpatrywane są przez organ rentowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do pobierania świadczenia lub przez jednostkę organizacyjną ZUS wyznaczoną przez Prezesa ZUS. Emerytura pomostowa wymaga złożenia wniosku pisemnie bądź ustnie do protokołu. Można zrobić to osobiście lub przez pełnomocnika, za pośrednictwem poczty i przez platformę PUE (jako dokument elektroniczny).

Decyzja dotycząca przyznania pomostówki wydawana jest w ciągu 30 dni od daty wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (analiza wniosku i dokumentacji, ewentualne postępowanie wyjaśniające).

Czytaj także: Młody szef wśród starszych pracowników – jak się odnaleźć w takiej sytuacji?

Emerytura pomostowa – czy można się odwołać od decyzji?

Jeśli osoba planująca przejście na emeryturę ma zastrzeżenia odnośnie decyzji, może się od niej odwołać. Odwołanie powinno zostać złożone pisemnie lub ustnie – za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała daną decyzję, do właściwego sądu okręgowego (sąd pracy i ubezpieczeń społecznych).

Termin na złożenie odwołania wynosi miesiąc od dnia doręczenia pisma. Postępowanie odwoławcze nie wymaga uiszczenia żadnej opłaty.