Zdarza się, że płatnicy składek na ubezpieczenie społeczne z różnych przyczyn, na przykład kłopotów finansowych przedsiębiorstwa, zalegają z należnościami do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS dopuszcza możliwość umorzenia składek, jednak w wyjątkowych okolicznościach.
Składki ZUS powinny być opłacane w określonym terminie. W większości przypadków:
• do 5. dnia następnego miesiąca – dotyczy to jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych;
• do 10. dnia następnego miesiąca – termin ten obejmuje osoby fizyczne, które opłacają składki tylko za siebie;
• do 15. dnia następnego miesiąca – wszyscy pozostali płatnicy.
W przypadku nieuiszczenia należności naliczane są odsetki. Niemniej Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuszcza możliwość:
• przesunięcia terminu płatności składek,
• umorzenia składek konkretnego płatnika,
• ustawowej abolicji składek (obejmującej grupę płatników).
Kogo dotyczy abolicja składek ZUS
Ostatnia ustawowo wprowadzona abolicja składek ZUS miała miejsce w 2012 r. na podstawie Ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Umożliwiła ona umorzenie niezapłaconych składek za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. By skorzystać z tego prawa, płatnik musiał złożyć do ZUS-u wniosek w wyznaczonym terminie (w zależności od okoliczności).
O kolejną abolicję składek wnosił w 2019 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorstw. Miała ona obejmować należności powstałe po 28. lutego 2009 r. Zespół Roboczy ds. Abolicji ZUS (funkcjonujący w ramach Rady Przedsiębiorców) przygotował roboczy projekt ustawy w tej sprawie. Do kolejnej abolicji jednak nie doszło i jak na razie płatnicy muszą się liczyć z koniecznością zapłacenia zaległych należności.
Wniosek o umorzenie składek ZUS – abolicja
Choć ustawodawca nie zdecydował się jak na razie na kolejne rozwiązanie systemowe, każdy płatnik może ubiegać się indywidualnie o umorzenie składek w dwóch przypadkach: jeśli ZUS uzna, że ściągnięcie długu jest niemożliwe lub stwierdzi, że płatnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej (np. takiej, że po opłaceniu należności dana osoba nie byłaby w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb rodziny).
Zgodnie z informacjami podanymi przez ZUS o umorzenie może starać się:
• obecny oraz były płatnik składek (np. przedsiębiorca),
• pełnomocnik dłużnika,
• osoba, na którą przeniesiono odpowiedzialność finansową dotyczącą zaległych płatności (np. spadkobierca, wspólnik, następca prawny),
• małżonek odpowiadający ze wspólnego majątku za zadłużenie współmałżonka.
By skorzystać z umorzenia, płatnik składek musi złożyć wniosek i poczekać na decyzję ZUS-u. W czasie oczekiwania na nią odsetki wciąż są naliczane.
Abolicja a przedawnienie składek ZUS
Warto również pamiętać, że niezapłacone składki ulegają przedawnieniu. Zgodnie z ustawą o ZUS (art. 24 pkt. 4.): „Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (...)”. Ustawodawca przewidział jednak szereg wyjątków, w ramach których przedawnienie nie zachodzi – warto zapoznać się z pełną listą, uwzględnioną w wymienionym akcie prawnym (art. 24. pkt 5. i 6.).
Przedawnienie obejmuje między innymi:
• zaległe składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne,
• odsetki za zwłokę,
• koszty postępowania egzekucyjnego,
• koszty stosowania upomnień.
Stosowanie w praktyce przepisów dotyczących przedawnienia może nastręczać sporo trudności, dlatego Zakład Ubezpieczeń Społecznych stworzył specjalne stanowisko doradcy do spraw ulg i umorzeń. Płatnicy składek mogą telefonicznie umówić się na spotkanie w kilkudziesięciu miastach w całej Polsce.
