Środki trwałe, jakimi dysponuje przedsiębiorstwo, zużywają się wraz z upływem czasu. Jednocześnie oznacza to, że maleje ich wartość. Odzwierciedleniem planowanego terminu użytkowania środka trwałego jest tzw. amortyzacja bilansowa. Celem jej określenia, wartość danego środka należy rozłożyć w czasie zgodnie z ustaloną metodą amortyzacji oraz jej stawką. Czym konkretnie jest amortyzacja bilansowa, jakie są jej rodzaje i jaki jest wpływ amortyzacji na wynik finansowy firmy?
Amortyzacja bilansowa – definicja
Według przepisów istnieją dwa rodzaje amortyzacji: amortyzacja bilansowa i podatkowa. Zgodnie z ustawą o rachunkowości, amortyzacja bilansowa jest przeprowadzana od wartości początkowej środków trwałych, a wszystko to odbywa się na zasadzie systematycznego i planowanego rozłożenia ich wartości początkowej na określony okres. Celem amortyzacji w bilansie jest uwzględnienie utraty wartości owych środków, która następuje w wyniku nie tylko ich samego użytkowania, ale także upływu czasu. Amortyzacja bilansowa środków trwałych może zostać rozpoczęta tuż po przyjęciu ich do używania. Z definicji ma odzwierciedlać planowany okres użytkowania tych środków, a jej celem nadrzędnym jest ustalenie prawidłowego wyniku finansowego firmy oraz ogólnej sytuacji majątkowej.
Metody amortyzacji bilansowej
W przepisach prawa bilansowego nie znajdziemy konkretnej metody amortyzacji bilansowej. Warto jednak wiedzieć, że dopuszczalne jest stosowanie różnych wariantów w zależności od konkretnych grup czy rodzajów inwentarzowych. W praktyce, do rozliczenia amortyzacji stosuje się najczęściej jedną z poniższych:
• metodę liniową,
• metodę degresywną (określaną również jako metoda amortyzacji przyspieszonej),
• metodę progresywną,
• metodę opartą na nakładach i efektach, tzw. metoda naturalna.
Za podstawową metodę uznaje się jednak tę pierwszą. Zakłada ona, że środek trwały zużywa się równomiernie w ciągu całego okresu użytkowania, a w celu obliczenia kwoty amortyzacji rocznej, należy podzielić wartość środka przez przewidywany okres jego korzystania. Przykładem amortyzacji liniowej może być sytuacja, w której przedsiębiorstwo zakupiło środek trwały o wartości początkowej wynoszącej 200 tys. zł, a okres użytkowania szacowany został na 10 lat. W tym przypadku stawka amortyzacji rocznej wyniesie dokładnie 20 tys. zł.
Metoda degresywna zakłada większy odpis amortyzacyjny w początkowym okresie użytkowania środka trwałego, kiedy to jest on bardziej wydajny i wymaga mniejszych środków na przykład na naprawdę lub konserwację. Przeciwieństwem tej metody jest metoda progresywna, według której wraz z upływem czasu zwiększa się zużycie środka trwałego, a co za tym idzie - rośnie utrata jego wartości.
Podstawowym założeniem ostatniej z przytoczonych na początku metod, czyli metody naturalnej amortyzacji, jest intensywność, z jaką wykorzystywane są środki trwałe w danym przedsiębiorstwie. Jej wartość określa się zazwyczaj w jednostkach naturalnych, takich jak metry czy kilogramy. Jest to metoda sprawdzająca się w przypadku maszyn i urządzeń, dla których można z łatwością oszacować ilość pracy.
Stawki amortyzacji bilansowej
Mówiąc o amortyzacji środków trwałych w prawie bilansowym i podatkowym, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na jej stawki. Tutaj warto zaznaczyć, że ustawa o rachunkowości nie określa konkretnej stawki amortyzacji bilansowej, ponieważ decyzję o tym podejmuje kierownik danej jednostki. W ustawie znajdziemy jedynie zapis mówiący o tym, że przy ustaleniu okresu amortyzacji i jej stawki, należy uwzględnić okres użyteczności danego środka trwałego. Na jego określenie wpływ ma kilka czynników. Spośród najważniejszych możemy wymienić między innymi liczbę zmian, na których pracuje środek trwały, prawne ograniczenia czasu jego użytkowania, wydajność mierzoną liczbą godzin pracy czy chociażby tempo postępu techniczno-ekonomicznego.
