Wielu z nas zanurza się w świat książek, by przenieść się w inną rzeczywistość i odpocząć od trosk życia codziennego. Jedni szukają w nich rozrywki, inni pomocy w przeżywaniu problemów. Takie podejście do literatury nie jest jedynie czyimś wymysłem. Książki naprawdę mają niezwykłą noc i dziś skutecznie wykorzystuje się literaturę, by pomóc ludziom z najróżniejszymi problemami.
Czym jest biblioterapia?
Nazwa biblioterapia wywodzi się od dwóch greckich słów: biblion oznaczającego książkę i therapeuo, które jest tłumaczone jako „leczę”. Biblioterapia więc to metoda terapii (dziedzina arteterapii), wspomagająca leczenie medyczne, psychiatryczne, ale także psychologiczne czy działania wychowawcze. W podręczniku akademickim „Podstawy współczesnej biblioterapii” autorzy wyróżniają dwie główne gałęzie tej dziedziny: biblioterapię kliniczną oraz biblioterapię wychowawczą (klasyfikację wprowadził F.M. Berry).
Pierwsza obejmuje działania lekarzy psychiatrów i psychologów klinicznych w leczeniu psychiatrycznym i zaburzeń osobowości. Druga dotyczy leczenia somatycznego, działań mających wspierać osoby niepełnosprawne z zachowaniem zaburzonym, pacjentów hospitalizowanych, wspomagające osoby z problemami z akceptacją własnej osoby.
Odmianą biblioterapii jest bajkoterapia, która wykorzystuje w procesie leczenia dzieci specjalne bajki.
Biblioterapeuta: miejsca pracy
W jaki sposób działa biblioterapeuta? Przede wszystkim dobiera teksty tak, aby stanowiły istotną pomoc w leczeniu. Choroba lub inne problemy często wykluczają dane osoby z życia społecznego. Ze względu między innymi na krzywdy, których doznały, strach przed reakcją innych ludzi na ich choroby i problemy, niską samooceną izolują się, unikają kontaktu ze światem. Biblioterapia, książki czytane na zajęciach, przybliżają pacjentom historie osób o podobnych przeżyciach, relacjonują, jak bohaterowie powieści radzą sobie z tymi problemami, co wtedy czują, jakimi bodźcami się kierują. Dzięki temu czytelnik nie tylko zaczyna interesować się światem zewnętrznym. Zaczyna dostrzegać, że wielu innych musiało poradzić sobie z podobnymi sytuacjami i z tej konfrontacji wychodziło zwycięsko.
Proces terapeutyczny wspomagany przez książki wykorzystują liczne placówki. Biblioterapia w resocjalizacji, biblioterapia dla seniorów, biblioterapia osób niepełnosprawnych intelektualnie – pokazują, jak szerokie zastosowanie ma ta forma wsparcia. Specjaliści mogą pracować między innymi w szkołach, szpitalach, hospicjach, ośrodkach wychowawczych, domach opieki, domach samotnej matki. Zajęcia prowadzone są indywidualnie lub grupowo.
Kto może być biblioterapeutą?
Jak wspomniano wyżej, są różne obszary stosowania biblioterapii. Posługują się nią więc różnego rodzaju specjaliści. Na przykład na kursy i szkolenia biblioterapii mogą wybrać się bibliotekarze oraz nauczyciele, by pomagać podopiecznym poprzez dobór odpowiedniej literatury. To także kierunek, w którym mogą doskonalić się psychologowie, psychiatrzy czy psychoterapeuci. Mogą w niej wyspecjalizować się już działający na podobnym obszarze arteterapeuci.
Mimo że biblioterapeuty nie wprowadzono do oficjalnej listy zawodów, to osoby pomagające rozwiązać różnego rodzaju problemy za pomocą literatury pełnią niezwykle ważną i odpowiedzialną rolę. W różnych sektorach tę metodę realizują zarówno lekarze, wychowawcy, jak i osoby niezwiązane ze światem medycznym czy pedagogicznym.
Nie ma konkretnej drogi kształcenia w tym kierunku. W celu odpowiedniego przygotowania warto skorzystać z oferty studiów podyplomowych, kursów. Należy jednak pamiętać, że zajmowanie się biblioterapią wymaga odpowiedniego podejścia do ludzi, umiejętności rozpoznawania ich problemów, rozmawiania z nimi, wysłuchiwania. Osoba parająca się tą dziedziną powinna być wrażliwa i empatyczna, wzbudzająca zaufanie. Z drugiej strony musi być obeznana w literaturze, aby trafnie dobierać lektury.
