Rząd przyjął projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (numer w wykazie prac Rady Ministrów: UD114). Nowelizacja zakłada istotne zmiany dotyczące praw i obowiązków pracownika na zwolnieniu lekarskim. Niektóre z nich budzą wiele emocji, jak konieczność odbierania telefonów od szefa czy odpisywania na maile w czasie choroby. Czy rzeczywiście będziemy do tego zobowiązani? Poniżej kluczowe zmiany w zwolnieniach szykowane przez ustawodawcę.
Spis treści
Co wolno na L4?
Zgodnie aktualnie obowiązującą Ustawą z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa pracownik na zwolnieniu lekarskim (potocznie „L4", od dawnego kodu druku wypełnianego przez lekarzy, obecnie obowiązuje formularz ZUS ZLA) nie może pracować zawodowo ani wykorzystywać zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem.
Pacjent w czasie wizyty lekarskiej podaje miejsce przebywania w czasie niezdolności do pracy, a ZUS oraz płatnik składek ubezpieczeniowych (w praktyce jest to zwykle pracodawca) mają prawo skontrolować, czy dana osoba rzeczywiście odpowiednio wykorzystuje zwolnienie (a nie na przykład wyjechała na urlop czy wykonuje pracę dla innego pracodawcy). Jeśli okaże się, że pracownik niewłaściwie wykorzystuje L4, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy i musi liczyć się z konsekwencjami dyscyplinarnymi w pracy.
Rewolucja w L4. Co będzie wolno na chorobowym?
Aktualny stan prawny pozostawia jednak pewne pole do interpretacji, czym jest aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego. Nowe przepisy mają w sposób bardziej precyzyjny wskazać, co wolno, a czego nie wolno osobie z orzeczeniem o czasowej niezdolności do pracy i tym samym zmniejszyć liczbę postępowań wyjaśniających. Doprecyzowane zostają w szczególności dwa kluczowe pojęcia: pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia.
-
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia
Za aktywność niezgodną z celem zwolnienia będzie uznawać się każdą aktywność, która mogłaby utrudniać dochodzenie do zdrowia lub wydłużać leczenie, z wyłączeniem codziennych czynności oraz wyjątkowych przypadków. To istotny zapis, gdyż do tej pory wielu pacjentów obawiało się, czy mogą samodzielnie udać się do apteki lub zrobić zakupy spożywcze bądź higieniczne, nie narażając się przy tym na utratę świadczenia chorobowego. O ile są to zatem codzienne aktywności, pracownik na L4 będzie miał do nich prawo. Z drugiej strony takie aktywności jak remont mieszkania, wyjazd na wycieczkę czy udział w zawodach sportowych nie mieszczą się w pojęciu codziennych czynności oraz mogłyby utrudnić lub wydłużyć leczenie – a więc mogą zostać uznane jako niedopuszczalne w czasie zwolnienia lekarskiego.
-
Praca zarobkowa
Praca zarobkowa będzie obejmowała czynności wykonywane w celach zarobkowych, niezależnie od stosunku prawnego będącego ich podstawą, z wyjątkiem działań incydentalnych, wynikających z wyjątkowych okoliczności. Co istotne, jak zastrzega się w projekcie, wyjątkową okolicznością nie może być po prostu polecenie pracodawcy. Oznacza to, że szef nie będzie mógł nagle zlecić osobie na zwolnieniu lekarskim jakiegoś zadania, tłumacząc, że ma do tego prawo z uwagi na wyjątkowe okoliczności.
Z drugiej strony pracownik, który odbierze telefon od szefa, odpisze na maila lub podpisze dokumenty firmowe, nie złamie zakazu pracy zarobkowej podczas zwolnienia lekarskiego.
Jak czytamy w uzasadnieniu projektu:
[...] praca zarobkowa, jako negatywna przesłanka prawa do zasiłku chorobowego, nie będzie utożsamiana z każdą aktywnością ludzką realizowaną na każdej podstawie prawnej. W przypadkach sporadycznych, incydentalnych i wymuszonych okolicznościami przejawów aktywności zawodowej przyjęto możliwość wyłączenia stosowania tego przepisu. Zatem podjęcie czynności, której zaniechanie mogłoby prowadzić m.in. do znacznych strat finansowych dla pracodawcy czy kontrahenta (np. podpisanie faktur, listów przewozowych, innych dokumentów) nie będzie prowadziło do odebrania świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
-
Większa elastyczność na zwolnieniu lekarskim
Do tej pory pracownik, który był zatrudniony w kilku zakładach pracy i uzyskał zwolnienie lekarskie, musiał powstrzymać się od pracy w każdym miejscu. W świetle nowych przepisów osoba taka będzie mogła kontynuować pracę w miejscu, w którym wykonywanie czynności zawodowych nie będzie kolidować z leczeniem i rekonwalescencją. Chory z własnej inicjatywy będzie musiał zgłosić lekarzowi, by ten nie wystawiał zwolnienia z pracy, którą pracownik nadal może wykonywać z uwagi na jej rodzaj.
Przykładowo, osoba prowadząca w radiu audycję na temat gier wideo jest jednocześnie zatrudniona jako tester gier. W czasie, gdy przechodzi ostre zapalenie gardła i nie może głośno mówić, uzyskuje zwolnienie z pracy spikera. Nadal jednak wykonuje czynności zawodowe związane z testowaniem gier, gdyż taki rodzaj pracy nie koliduje z leczeniem. Co ważne, pracownik zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia za pracę oraz w tym samym czasie do zasiłku chorobowego.
Projekt ustawy został przyjęty przez Radę Ministrów 14 października 2025 roku. W dalszej kolejności pochyli się nad nim Sejm. Zgodnie z założeniami nowe przepisy miałyby wejść w życie od nowego roku lub, w przypadku niektórych zapisów, w ciągu 12 miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Czytaj także: Najwięcej zarabiają wysocy urzędnicy i kierownicy, a kto najmniej? Jest już ważny raport GUS o wynagrodzeniach
