Odmowa wykonywania obowiązków służbowych, blokowanie pomieszczeń zakładu pracy, pikiety czy marsze. Pracownicy firmy, a także całe grupy zawodowe mają możliwość walczenia o swoje interesy i prawa za pośrednictwem strajków.
Co to jest strajk?
Czym jest strajk? Strajk to efekt nierozwiązanego sporu zbiorowego z pracodawcą. Jest to najbardziej radykalna forma nacisku na pracodawcę w celu zakończenia konfliktu. Definicji dostarcza Ustawa z dn. 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Art. 17 stanowi: „Strajk polega na zbiorowym powstrzymywaniu się pracowników od wykonywania pracy w celu rozwiązania sporu [...]”.
Zanim jednak dojdzie do strajku pracownicy muszą stosować się do procedury określonej w ustawie. Zauważa się bowiem, że „strajk jest środkiem ostatecznym i nie może być ogłoszony bez uprzedniego wyczerpania możliwości rozwiązania sporu według zasad określonych w art. 7–14. Strajk może być zorganizowany bez zachowania tych zasad, jeżeli bezprawne działanie pracodawcy uniemożliwiło przeprowadzenie rokowań lub mediacji, a także w wypadku, gdy pracodawca rozwiązał stosunek pracy z prowadzącym spór działaczem związkowym”.
Należy podkreślić, że w myśl przepisów „udział pracownika w strajku zorganizowanym zgodnie z przepisami ustawy nie stanowi naruszenia obowiązków pracowniczych”. Ustawa przewiduje za to sankcje dla organizatorów nielegalnych strajków. Pracownicy niekiedy stosują też inne formy nacisku na pracodawcę, np. pikiety, manifestacje, oflagowanie budynków firmy itp.
Na czym polega strajk?
Strajk poprzedza procedura sporu zbiorowego. Jego pierwszym etapem jest wysunięcie przez załogę roszczeń. Drugim są rokowania wewnątrz zakładu. Jeśli mimo prowadzonych rozmów sporu nie uda się zakończyć, konieczna staje się mediacja spoza zakładu, w ostateczności arbitraż.
W sytuacji, kiedy i te działania nie przyniosą efektu, załoga przeprowadza referendum strajkowe. Musi wziąć w nim udział minimum 50% pracowników. Jeżeli zwykła większość opowie się za tą formą protestu, wówczas, na co najmniej 5 dni przed jego rozpoczęciem (i po upływie co najmniej 14 dni od ogłoszenia sporu zbiorowego), właściwy dla zakładu pracy związek zawodowy ogłasza strajk.
Związki zawodowe mogą zadecydować o utworzeniu i wykorzystaniu funduszy strajkowych. Ponadto biorący udział w proteście pracownicy nie tracą prawa do świadczeń z ubezpieczenia, a czas strajku zalicza się do stażu pracy. Pracownicy przez cały okres zachowują też uprawnienia wynikające ze stosunku pracy – za wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.
Kto nie może strajkować?
Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie grupy zawodowe mogą strajkować. Prawo do strajku nie przysługuje pracownikom zatrudnionym w organach władzy państwowej, administracji rządowej i samorządowej, sądach i prokuraturze.
Ponadto zakaz zaprzestania pracy w wyniku akcji strajkowej obowiązuje na stanowiskach związanych z urządzeniami i instalacjami, gdzie zaniechanie pracy zagrażałoby życiu i zdrowiu ludzkiemu bądź bezpieczeństwu państwa.
Strajk – rodzaje
Istnieje wiele rodzajów strajków, w tym m.in. ostrzegawczy, generalny, rotacyjny, okupacyjny czy głodowy. O tym, co to jest strajk ostrzegawczy, dowiadujemy się z ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Pracownicy mają możliwość ogłoszenia go jednorazowo na maksymalnie 2 godziny, jeśli mediacje nie rokują rozwiązaniem problemu.
Strajk generalny (powszechny) z kolei, zgodnie z definicją Internetowego Słownika Języka Polskiego PWN, obejmuje wszystkich pracowników danej miejscowości, regionu bądź kraju. Ze strajkiem rotacyjnym mamy do czynienia, gdy pracownicy powstrzymują się od wykonywania obowiązków służbowych na zmianę. Strajk okupacyjny ma miejsce, gdy protestujący zajmują określony teren (np. budynki), paraliżując pracę zakładu. Do najbardziej dramatycznych i ostatecznych form protestu należy strajk głodowy, w ramach którego osoby powstrzymują się od przyjmowania pokarmów nawet przez wiele dni.
