Rocznik Statystyczny Pracy 2021 to nowa, obszerna publikacja Głównego Urzędu Statystycznego. GUS analizuje w niej aktywność zawodową mieszkańców Polski w ciągu ostatnich lat. Ile osób wykonywało pracę w miastach oraz na terenach wiejskich? W jakich sektorach gospodarki dochodziło do największych zwolnień w okresie pandemii? Przyjrzyjmy się kilku zagadnieniom ujętym w sprawozdaniu.
Dział pierwszy publikacji poświęcony jest aktywności ekonomicznej ludności. Dane dotyczą osób mających co najmniej 15 lat. GUS przypomina kluczowe definicje związane z aktywnością ekonomiczną, które stosuje w opracowaniu:
- ludność w wieku przedprodukcyjnym – 15-17 lat (w przypadku danych opartych na Badaniu Aktywności Ekonomicznej Ludności);
- ludność w wieku produkcyjnym – ludność w wieku zdolności do pracy, tj. mężczyzn w wieku 18-64 lata i kobiety w wieku 18-59 lat;
- ludność w wieku poprodukcyjnym – ludność, która osiągnęła powszechny wiek emerytalny, czyli mężczyźni w wieku 65 lat i więcej oraz kobiety w wieku 60 lat i więcej;
- osoby pracujące – to osoby w wieku co najmniej 15 lat, które wykonują pracę zarobkową co najmniej 1 godzinę dziennie bądź mają pracę, ale jej nie wykonywały w ciągu ostatnich 3 miesięcy (lub w pewnych przypadkach dłużej) z powodu choroby, urlopu lub z innych powodów. Do pracujących zalicza się także uczniów przyuczonych do zawodu, o ile otrzymują z zakładu pracy wynagrodzenie;
- osoby bezrobotne – to osoby w wieku 15-74 lat, które w okresie badanego tygodnia nie pracowały, w ciągu ostatnich 4 tygodni aktywnie szukały pracy, a także były gotowe podjąć pracę w ciągu najbliższych 2 tygodni. Osoby pracujące oraz bezrobotne łącznie tworzą grupę aktywnych zawodowo;
- osoby bierne zawodowo – to osoby w wieku co najmniej 15 lat, które między innymi w czasie tygodnia badania nie miały pracy, nie szukały jej i nie były gotowe do podjęcia zatrudnienia w ciągu najbliższych dwóch tygodni;
- współczynnik aktywności zawodowej – to procentowy udział aktywnych zawodowo danej kategorii w ogólnej liczbie ludności danej kategorii (źródło: GUS, Rocznik Statystyczny Pracy 2021, s. 100).
Ludność aktywna zawodowo według wieku w IV kwartale 2019 vs. 2020 rok
W 2019 r. w Polsce było 16 953 tys. osób aktywnych zawodowo. W 2020 r. liczba ta wzrosła do 17 086 tys. Dwie najliczniejsze grupy w badanym okresie stanowiły osoby w wieku 35-39 lat (2513 tys. w 2019 i 2522 tys. w 2020 r.) oraz w wieku 40-44 lat (2019 r. – 2430 tys., 2020 r. – 2495 tys.).
-
miasta
W miastach liczba osób aktywnych zawodowo wyniosła:
- w 2019 r. – 10 204 tys.,
- w 2020 r. – 10 187 tys.
Osób w wieku produkcyjnym było w tym czasie łącznie:
- w 2019 r. – 9721 tys.,
- w 2020 r. – 9656 tys.
-
wieś
Z kolei na terenach wiejskich liczba osób aktywnych zawodowo wyniosła łącznie:
- w 2019 r. – 6749 tys.,
- w 2020 r. – 6899 tys.
Osób w wieku produkcyjnym było wówczas:
- w 2019 r. – 6578 tys.,
- w 2020 r. – 6683 tys.
Osoby z niepełnosprawnością aktywne zawodowo w IV kwartale 2019 vs. 2020 rok
W ostatnim kwartale 2019 r. w Polsce było 505 tys. osób z niepełnosprawnością, które pozostawały aktywne zawodowo. W ciągu roku ich liczba zwiększyła się do 541 tys.
W grupie aktywnych zawodowo najwięcej osób miało umiarkowany stopień niepełnosprawności (w 2019 r. – 267 tys., w 2020 r. – 297 tys.).
Pracujący według sektorów własności 2019 vs. 2020 rok
Wyróżnia się sektor własności prywatny oraz publiczny. Niekiedy mówi się także o własności mieszanej. Zgodnie z przywołanymi w sprawozdaniu definicjami (s.13):
- sektor publiczny — obejmuje własność państwową (Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych), własność jednostek samorządu terytorialnego oraz „własność mieszaną” z przewagą kapitału (mienia) podmiotów sektora publicznego,
- sektor prywatny — obejmuje własność prywatną krajową (osób fizycznych i pozostałych jednostek prywatnych), własność zagraniczną (osób zagranicznych) oraz „własność mieszaną” z przewagą kapitału (mienia) podmiotów sektora prywatnego i brakiem przewagi sektorowej w kapitale (mieniu) podmiotu;
- „własność mieszana” określana jest głównie dla spółek i wyznaczana na podstawie struktury kapitału (mienia) deklarowanego we wniosku rejestracyjnym spółki.
W sektorze publicznym pracowało:
- w 2019 r. – 3423,4 tys.,
- w 2020 r. – 3399,4 tys.
W sektorze prywatnym pracowało:
- w 2019 r. – 12 697,1 tys.,
- w 2020 r. – 12 622,0 tys.
10 536,8 tys. osób w 2019 r. i 10 464,2 tys. w 2020 r. pracowało w jednostkach stanowiących własność prywatną krajową.
Z kolei w prywatnych firmach zagranicznych pracowało 2039,9 tys. w 2019 r. i 2041,1 tys. w 2020 r.
Współczynnik przyjęć i współczynnik zwolnień w procentach według sekcji PKD
Współczynnik przyjęć stanowi stosunek liczby przyjęć w danym roku (bez osób powracających do pracy po urlopie wychowawczym) do liczby osób pełnozatrudnionych wg stanu z dnia 31 grudnia z roku poprzedzającego badany rok.
Współczynnik zwolnień obliczany jest analogicznie, z tym że brana jest pod uwagę liczba zwolnionych pracowników zmniejszona o liczbę osób, które poszły na urlop wychowawczy.
W 2019 r. współczynnik przyjęć wyniósł 24,5%. W 2020 r., czyli w roku, w którym wybuchła pandemia, wskaźnik był znacząco niższy – 20,1%.
Współczynnik zwolnień w 2019 r. był równy 22,6%, a w 2020 r. – 19,9%.
Najwyższy współczynnik przyjęć zanotowano w sekcji administracja i działalność wspierająca:
- w 2019 r. – 80,7%,
- w 2020 r. – 74,9%.
W tej sekcji najwyższy był zarazem współczynnik zwolnień:
- w 2019 r. – 80,6%,
- w 2020 r. – 74,2%.
Najniższy współczynnik przyjęć zanotowano w sekcji wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę:
- w 2019 r. – 7,9%,
- w 2020 r. – 6,5%.
W sekcji ten zanotowano zarazem najniższy współczynnik zwolnień:
- w 2019 r. – 8,5%,
- w 2020 r. – 8,1%.
Bezrobotni zarejestrowani, stopa bezrobocia oraz oferty pracy 2019 vs. 2020 rok
GUS oblicza stopę bezrobocia na podstawie danych dotyczących bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy. Jest to odsetek bezrobotnych w liczbie ludności aktywnej zawodowo. Warto też przypomnieć, że długotrwałe bezrobocie to – zgodnie z BAEL (za: GUS, Pojęcia stosowane w statystyce publicznej):
Osoby bezrobotne poszukujące pracy przez okres 13 miesięcy i więcej (12 miesięcy lub dłużej wg Eurostat).
W 2019 r. w Polsce było łącznie 866,4 tys. bezrobotnych. W 2020 r. liczba ta wzrosła do 1046,4 tys.
W obu latach badania więcej było bezrobotnych kobiet niż mężczyzn (w 2019 r. 479,4 tys. kobiet i 387,0 tys. mężczyzn, w 2020 r. 561,6 tys. kobiet i 484,8 tys. mężczyzn).
Bezrobotni mieszkańcy wsi stanowili w 2019 r. grupę 405,9 tys. osób. Liczba ta znacznie wzrosła w 2020 r. – do 469,2 tys.
W 2019 r. 34,5 tys. osób, a w roku kolejnym 50,6 tys. zostało zwolnionych z przyczyn dotyczących zakładów pracy.
Najwięcej osób bezrobotnych to ci, których staż pracy wynosi od roku do 5 lat. W 2019 r. tworzyli grupę 217,9 tys., a w 2020 r. 268,7 tys. osób. Liczba długotrwale bezrobotnych w 2019 r. wyniosła 432,4 tys., a w 2020 r. 515,8 tys.
Stopa bezrobocia rejestrowanego w 2019 r. to 5,2%. W 2020 r. wskaźnik ten podskoczył do 6,3%.
W roku pandemii zmniejszyła się też znacząco liczba ofert pracy dostępnych na rynku zatrudnienia. O ile w 2019 r. było ich 47,8 tys., to w 2020 r. – 43,8 tys.
Źródło danych: GUS.
