Halo jest zjawiskiem optycznym – świetlistą aureolą, niekiedy widoczną wokół tarczy słonecznej lub księżyca. Nazwa tego urzekającego zjawiska została wykorzystana w psychologii. Tzw. efekt halo możemy zaobserwować zarówno w życiu prywatnym, na przykład w sytuacjach towarzyskich, jak i w pracy. Co więcej, umiejętnie wykorzystany efekt halo może znacząco podnieść widoczność naszej marki na rynku! A zatem – jak budować dobry wizerunek firmy, wykorzystując mechanizm znany jako efekt halo?
Spis treści
Czym jest efekt halo?
W psychologii efekt halo – zwany również efektem aureoli – to błąd poznawczy polegający na tym, że osobie (lub rzeczy czy zjawisku) automatycznie przypisujemy pewne nieobserwowane cechy. Przyczyną takiego nieuprawnionego wniosku mogą być:
- tzw. pierwsze wrażenie, rzutujące na dalsze oceny,
- skojarzenie wywołane przez występowanie innych cech,
- ocenianie przez pryzmat stereotypów (np. płciowych, które kojarzą kobiecość z uległością, a męskość z decyzyjnością),
- ocenianie przez pryzmat ugruntowanych wzorców kulturowych.
-
Efekt Galatei i efekt Golema
Mechanizm halo prowadzi do tego, że daną osobę, rzecz bądź zjawisko zaczynamy odbierać pozytywnie (wówczas mówi się o efekcie Galatei) lub negatywnie (jest to efekt Golema).
Efekt halo – przykłady
Efekt halo opiera się na mechanizmie psychologicznym, którego podstawą są gra skojarzeń i powstający w jej efekcie błąd poznawczy. Zjawisko powstaje poprzez przypisywanie jakichś nieistniejących atrybutów osobie lub zdarzeniu, na podstawie pozytywnych bądź negatywnych skojarzeń z istniejącym atrybutem.
Z pewnymi zjawiskami mamy negatywne lub pozytywne skojarzenia – jedne powstają w wyniku osobistych doświadczeń, inne mają podłoże kulturowe bądź są kombinacją obu tych czynników.
-
Efekt halo a pomaganie innym
Przykładowo, w wielu kulturach piękno jest kojarzone z dobrem, szpetota zaś ze złem – motyw ten widoczny jest w wielu obszarach dorobku kulturowego, od mitów, przez dzieła sztuki, po bajki dla dzieci i filmy o superbohaterach.
To silnie zakorzenione skojarzenie nierzadko rzutuje na nasze codzienne życie. Różne eksperymenty społeczne pokazały chociażby, że jesteśmy bardziej skłonni pomagać schludnie wyglądającym potrzebującym niż osobom niezadbanym, źle ubranym itp.
Czytaj także: Wykluczenie cyfrowe dzieci w Polsce. Fundacja szuka programistów (i nie tylko!) gotowych pomóc dzieciom
-
Efekt halo w marketingu
Charakterystycznym przykładem efektu halo w naszym otoczeniu są kolorowe opakowania produktów na półkach sklepowych. Z ładniejszego obrazka na pudełku konsument wnioskuje, że dany przedmiot będzie lepszy.
-
Efekt halo a rozmowa o pracę
Typowym przykładem działania zjawiska halo na wizerunek jest też wnioskowanie o inteligencji na podstawie atrakcyjnego wyglądu – innymi słowy, piękne osoby częściej brane są za inteligentne. Dlatego ten błąd poznawczy może mieć wpływ na decyzję o zatrudnieniu nowego pracownika. Rekruter często z ubioru, okazywanej pewności siebie wnioskuje o wiedzy i umiejętnościach kandydata.
Czytaj także: Mowa ciała na rozmowie kwalifikacyjnej – rola komunikacji niewerbalnej
-
Efekt halo a negocjacje biznesowe
Efekt aureoli wpływa również na postawę w czasie negocjacji z partnerem biznesowym. Przykładowo, przedsiębiorca może okazywać większą uległość i godzić się na mniej korzystne warunki, gdy ofertę współpracy prezentuje atrakcyjny negocjator.
-
Efekt halo a rozwój kariery
Osobliwym przykładem efektu halo w życiu zawodowym jest łączenie wysokich kompetencji ze wzrostem pracownika. Przeprowadzone w 2016 r. przez naukowców z University of Exeter Medical School badanie wykazało, że wyżsi mężczyźni statystycznie częściej awansują i więcej zarabiają od ich niższych kolegów!
Czytaj także: Cechy i nawyki ludzi sukcesu – jak osiągnąć zadowolenie w pracy?
Efekt halo w przedsiębiorstwie – jak powstaje?
W sytuacji zawodowej jakieś atrybuty mogą być przypisane osobie, całemu przedsiębiorstwu, marce, a nawet branży.
Przypisywane atrybuty to np.:
- wysokie kompetencje / brak kompetencji,
- umiejętności przywódcze / brak umiejętności przywódczych,
- inteligencja / brak inteligencji,
- wiarygodność / niewiarygodność,
- profesjonalizm / brak profesjonalizmu,
- perspektywiczność / brak dobrych perspektyw.
O tym, jak oceniamy firmę, bardzo często decydują nie kwestie merytoryczne i fakty, ale skojarzenia i towarzyszące im emocje. Dlatego efekt halo jest szeroko stosowany w marketingu. W jaki sposób można wykorzystać ten mechanizm poznawczy na korzyść własnej marki?
Jak wykorzystać efekt halo w przedsiębiorstwie
Efekt halo bywa wykorzystywany do komunikacji w biznesie oraz wpływania na wizerunek zarówno konkretnej osoby, jak i całej firmy.
-
Efekt halo a wystrój biura
Przykładem jest zadbanie o odpowiednią oprawę w czasie spotkań z ważnymi kontrahentami. Pozornie nieistotne dla negocjacji szczegóły (dobrze oświetlona sala, stylowe meble, napoje z wyższej półki itp.) wpływają na poziom zaufania klienta i mogą przekonać go na przykład do podpisania nieco bardziej ryzykownej umowy. Z robiącego pozytywne wrażenie otoczenia będzie bowiem wnioskował o profesjonalizmie pracowników firmy.
-
Efekt halo w kampanii reklamowej
Kreowanie wizerunku przedsiębiorstwa za pomocą efektu halo może przybrać postać kampanii reklamowej. Przykładowo firma, która chce przyciągnąć więcej klientów z grupy wiekowej 25-35 lat z dużych miast, może wypuścić materiały, np. spoty, plakaty, które w sposób emocjonalny ukazują problemy życia codziennego tej właśnie grupy i zwracają uwagę na charakterystyczne dla niej wartości. Nie ma przy tym znaczenia, czy działalność przedsiębiorstwa wiąże się w jakikolwiek sposób z ukazywanym ważnym społecznie tematem. Istotne jest to, że marka zaczyna być kojarzona jako podmiot, który zauważa dane problemy. Konsument o tym pozytywnym wrażeniu może sobie przypomnieć w momencie dokonywania wyboru produktu / usługi.
Jak uniknąć negatywnego działania efektu aureoli w przedsiębiorstwie?
Efekt halo bywa świadomie wykorzystywany do promocji marki czy produktu. Zjawisko łatwo może się jednak także obrócić przeciwko nam. Świadomość, że efekt halo istnieje, nie wystarcza bowiem do tego, by się od niego uwolnić i nie popełniać błędu poznawczego w czasie oceny jakiejś osoby, projektu czy wydarzenia. Dlatego warto zachować czujność i kiedy tylko możemy, odwoływać się do obiektywnych kryteriów.
Przypuśćmy, że mamy zamiar przeprowadzić w firmie rekrutację na nowe stanowisko. Efekt halo może sprawić, że przecenimy kandydatów bardziej elegancko ubranych, atrakcyjniejszych itp., niezależnie od poziomu ich kompetencji. Dlatego dobrym pomysłem jest sprawdzanie umiejętności kandydatów za pomocą testów pisemnych, stosowanie pytań behawioralnych. Warto także, by rozmowę przeprowadziły każdorazowo minimum dwie osoby.
Czytaj także: Talenty w firmie: jak przeprowadzić rekrutację pracowników?
Efekt halo – najczęściej zadawane pytania:
-
Co to jest efekt halo?
Efekt halo to mechanizm psychologiczny, zgodnie z którym przypisujemy ludziom, przedmiotom lub zjawiskom cechy na postawie skojarzeń z innymi cechami, stereotypów lub kodów kulturowych. To często spotykany błąd poznawczy.
-
Jak przejawia się efekt halo w pracy?
Efekt halo w pracy może wpływać na przykład na przydzielanie awansów i podwyżek przez przełożonego. Naukowcy wykazali na przykład, że wysocy mężczyźni statystycznie lepiej zarabiają i częściej awansują od niskich mężczyzn, choć wzrost nie ma żadnego związku z kompetencjami zawodowymi. Jest tak, ponieważ wysoki wzrost kojarzony jest z siłą, autorytetem, a to cechy pożądane na kierowniczych i bardziej odpowiedzialnych stanowiskach.
-
Jak walczyć z efektem halo?
Nie poddawanie się efektowi halo jest trudne, nawet jeśli mamy świadomość istnienia tego błędu poznawczego. Ocenianie innych, tzw. pierwsze wrażenie, często jest wypadkową mechanizmów poznawczych pozostających poza świadomością. Dlatego jeśli chcemy walczyć z efektem halo, powinniśmy świadomie stosować obiektywne kryteria oceny i krytycznie podchodzić do własnych sądów. Warto uważać na to, czy na naszą opinię o jakiejś osobie czy zjawisku nie wpływają na przykład krzywdzące stereotypy, uprzedzenia, negatywne doświadczenia z przeszłości, które nie mają żadnego związku z ocenianą osobą / zjawiskiem.
