Kodeks pracy 2023 – płaca minimalna, ZUS, kwoty wolne od potrąceń

Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców. Reguluje wiele zagadnień związanych zarówno z samym zatrudnieniem, zarobkami, jak i organizacjami pracowniczymi. Nowelizacja Kodeksu pracy 2023 wprowadza wiele istotnych zmian dotyczących chociażby płacy minimalnej czy kwot wolnych od potrąceń. Sprawdź, jakie zmiany niesie za sobą nowe prawo pracy!

Wzrost płacy minimalnej w 2023 roku

Stawka minimalnego wynagrodzenia jest corocznie ustalana na podstawie ustawy z 10 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Stanowi ona minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę, które przysługuje każdemu pracownikowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze godzin na umowę o pracę. Ustalanie płacy minimalnej ma na celu zmniejszanie nierówności dochodowej i ochronę pracowników, którzy mieliby wykonywać pracę poniżej określonych stawek. Ta byłaby już naruszeniem praw pracowniczych. 

Początek roku 2023 przyniósł nam więc wzrost płacy minimalnej. Od 1 stycznia płaca minimalna 2023 zwiększyła się do 3490 zł, co oznacza skok o 480 zł w porównaniu do roku poprzedniego. A to jeszcze nie koniec! Kolejna podwyżka płacy minimalnej będzie miała miejsce już 1 lipca 2023 roku i wówczas pensja minimalna wyniesie 3600 zł. 

Zwiększenie płacy minimalnej to nie jedyna zmiana, jaką przyniosło noweprawo pracy. W górę poszła także minimalna stawka godzinowa. 

Zmiany w kwotach wolnych od potrąceń 2023 

Zbiorem norm związanych ze stosunkiem pracy jest prawo pracy. Zmiany, jakie przyniósł rok 2023 i nowelizacja Kodeksu pracy, nie dotyczą jedynie zmiany minimalnej płacy. Ten sam kodeks jest także podstawą prawną dla zastosowania mechanizmu służącego ochronie wynagrodzenia pracownika przed zbyt dużymi potrąceniami z wypłaty. Mowa tutaj oczywiście o tak zwanej kwocie wolnej od potrąceń. 

Wyższe wynagrodzenie minimalne oznacza także wyższe kwoty wolne od potrąceń. Według Kodeksu pracy:

wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po dokonaniu stosownych odliczeń.

Według informacji opublikowanych przez Państwową Inspekcję Pracy wynagrodzenie za pracę może być pomniejszone przez pracodawcę o następujące należności:

• sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,

• sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

• zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,

• kary pieniężne przewidziane w art. 108. Kodeksu pracy.

Kwota wolna od potrąceń jest odpowiednim procentem minimalnego wynagrodzenia po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. W zależności od rodzaju potrąceń wynosi ona: 

• 100% wynagrodzenia – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne oraz należności na rzecz pracodawcy za zgodą pracownika,

• 75% – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,

• 90% – przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108. Kodeksu pracy.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że zgodnie z Kodeksem pracy, w przypadku potrąceń dobrowolnych, które dokonywane są na podstawie pisemnej zgody pracownika, kwotą wolną od potrąceń jest kwota w wysokości:

• minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy,

• 80% wynagrodzenia przy potrącaniu innych należności.

Warto jednak pamiętać, że wysokość kwoty wolnej od potrąceń będzie zróżnicowana w zależności od kilku kwestii. Jak wynika z informacji przywołanych przez Poradnik Przedsiębiorcy, kwota wolna od potrąceń 2023 i jej wysokość uzależniona jest od tego, czy osoba zatrudniona:

• korzysta z ulgi PIT dla młodych, dzięki której od wynagrodzenia pracownika nie są pobierane zaliczki na podatek dochodowy,

• jest uczestnikiem PPK – programu oszczędzania na przyszłą emeryturę,

• korzysta ze zwykłych czy podwyższonych kosztów uzyskania przychodów,

• korzysta z kwoty zmniejszającej podatek (PIT-2).

Współczynnik ekwiwalentu 2023

Współczynnik ekwiwalentu służy do obliczenia wysokości świadczenia za niewykorzystany urlop przez pracownika. Wyraża on średniomiesięczną liczbę dni pracy w roku kalendarzowym. Co jednak najważniejsze – podczas wypłaty ekwiwalentu stosuje się współczynnik z roku, w którym jest on wypłacany. W praktyce oznacza to, że jeśli pracodawca w 2023 roku wypłaca pracownikowi ekwiwalent pieniężny za rok 2022, do obliczenia jego wysokości musi wziąć pod uwagę współczynnik z 2023 roku. A w jaki sposób obliczyć współczynnik ekwiwalentu? 

Od liczby dni w 2023 roku należy odliczyć łączną liczbę niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy. Następnie otrzymany wynik dzieli się przez 12. 

365 dni - (53 niedziele +10 dni świąt + 52 dni wolne) = 250

250 : 12 = 20,83

W przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu, współczynnik ekwiwalentu zostaje proporcjonalnie obniżony do wymiaru czasu pracy. Dla przykładu – dla pracownika zatrudnionego na 1/2 etatu, będzie on wynosił 10,42. 

Dieta z tytułu podróży służbowej 2023

Każdemu przedsiębiorcy oraz pracownikowi jadącemu w podróż służbową, która jest ściśle związana z prowadzoną działalnością oraz wykonywaniem zadań, Kodeks pracy przyznaje prawo do diety z tego tytułu. Otrzymane środki mają pokryć koszty chociażby koszty wyżywienia czy inne wydatki związane z podróżą. Od 1 stycznia 2023 roku dieta z tytułu podróży służbowej wynosi 45 zł. Dodatkowo pracownicy otrzymują także ryczałt za nocleg oraz dojazd środkami komunikacji miejskiej. 

W przypadku podróży krajowych dieta z tytułu podróży służbowej w 2023 roku wynosi odpowiednio: 

• wysokość diety krajowej – 45 zł,

• ryczałt za nocleg – 67,50 zł,

• ryczałt za dojazd środkami komunikacji miejskiej – 9 zł.

Środki te przysługują za każdą pełną dobę podróży. A jak wygląda to w przypadku podróży, które trwają krócej niż 24 godziny? Pracownicy jadący w podróż trwającą poniżej 8 godzin nie mają prawa do diety. Jeśli podróż ta trwa od 8 do 12 godzin – przysługuje im prawo do 1/2 diety, natomiast wyjazdy 12-godzinne lub dłuższe oznaczają dietę w pełnej wysokości.

Składki ZUS 2023

Opłacanie składek do ZUS (składka emerytalna, rentowa, wypadkowa) jest obowiązkiem każdej osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Obligatoryjny charakter mają także składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dobrowolna jest jedynie składka chorobowa. 

Składki ZUS 2023 roku są ściśle uzależnione przede wszystkim od dwóch wartości – przeciętnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnego wynagrodzenia za pracę. Warto jednak pamiętać, że to ostatnie w 2023 roku to wzrośnie dwukrotnie – 1 stycznia oraz 1 lipca. 

Jak zatem będą prezentować się składki ZUS 2023 w przypadku przedsiębiorców na preferencyjnych warunkach, a jak wyglądać standardowe składki ZUS przedsiębiorcy? 

• Preferencyjne składki ZUS

Podstawę wymiaru preferencyjnych składek ZUS stanowi 30% minimalnego wynagrodzenia. Wobec powyższego, od 1 stycznia do 30 czerwca 2023 podstawa wynosi 1047,00 zł. W pierwszym półroczu minimalne składki na ubezpieczenia społeczne wynoszą: 

• 204,37 zł – składka emerytalna,

• 83,76 zł – składka rentowa,

• 25,65 zł – składka chorobowa,

• 17,48 zł – składka wypadkowa.

W okresie lipiec-grudzień minimalne wynagrodzenie wyniesie natomiast  1080,00 zł, wobec czego składki społeczne wyniosą: 

• 210,82 zł – składka emerytalna,

• 86,40 zł – składka rentowa,

• 26,46 zł  – składka chorobowa,

• 18,04 zł – składka wypadkowa. 

• Pełne składki ZUS

Podstawę naliczenia pełnych składek ZUS stanowi prognozowane przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pracę. W roku 2023 podstawa ta wynosi 4161,00 zł. W związku z tym wysokość składek społecznych w 2023 roku prezentuje się następująco: 

• 812,23 zł – składka emerytalna,

• 332,88 zł – składka rentowa,

• 101,94 zł  – składka chorobowa,

• 69,49 – składka wypadkowa. 

Badanie trzeźwości pracownika 

Nowelizacja Kodeksu pracy 2023 zakłada kontrolę trzeźwości pracowników przez pracodawców. Zgodnie z art. 22. Kodeksu pracy:

jeżeli będzie to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób lub ochrony mienia, pracodawca będzie mógł wprowadzić kontrolę trzeźwości pracowników. 

Pracodawca, który zdecyduje się na wprowadzenie takiej kontroli, jest zobowiązany do określenia zasad kontroli oraz sposobów jej przeprowadzenia w aktach wewnątrzzakładowych czy chociażby w regulaminie pracy. 

Co istotne – nowe przepisy regulują dwie sytuacje: 

• badanie trzeźwości pracownika w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że ten znajduje się w stanie po spożyciu lub spożywał alkohol w czasie pracy,

• badanie prewencyjne pracownika na obecność alkoholu w jego organizmie.