Czasami, by jakiś dokument uzyskał ważność, nie wystarczy podpis jednej upoważnionej osoby, ale konieczne są oświadczenia niezależnych od siebie podmiotów. Jest to tak zwana kontrasygnata. Kiedy stosują ją jednostki sektora finansów publicznych? W jakiej sytuacji kontrasygnata obowiązuje głównego księgowego budżetu jednostki terytorialnej, na przykład skarbnika gminy?
Spis treści
Kontrasygnata – definicja
Co to jest kontrasygnata? Jak wyjaśnia słownik PWN, kontrasygnata to złożenie podpisu na akcie prawnym podpisanym już przez kogoś, wymagane do uzyskania przez ten akt prawomocności.
Nazwa tej procedury pochodzi natomiast od łacińskich słów:
- contra – przeciw, po drugiej stronie, w odpowiedzi, wzajemnie;
- signare – podpisać.
W przypadku braku kontrasygnaty, gdy ta jest wymagana w przepisach, dany dokument jest nieważny. Kiedy złożenie kontrasygnaty jest niezbędne?
Kontrasygnata – kogo obowiązuje?
-
Kontrasygnata premiera
Kontrasygnata stosowana jest przede wszystkim w procesie legislacyjnym – jej obowiązek wynika z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Konstytucja RP, art. 144.2:
Akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem.
W dalszej części Konstytucja uściśla, że zasada ta nie dotyczy m.in. prerogatyw prezydenta w zakresie:
- zarządzania wyborów do Sejmu i Senatu,
- skracania kadencji Sejmu w przypadkach określonych w Konstytucji,
- inicjatywy ustawodawczej,
- podpisywania albo odmowy podpisania ustawy,
- zarządzania ogłoszenia ustawy oraz umowy międzynarodowej w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej,
- desygnowania i powoływania Prezesa Rady Ministrów,
- powoływania sędziów,
- stosowania prawa łaski,
- powoływania Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego,
- powoływania Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego,
- wniosku do Sejmu o powołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego,
- zrzeczenia się urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej.
Oznacza to, że w tych i innych wymienionych w art. 144.3 Konstytucji RP przypadkach nie jest wymagana kontrasygnata premiera, by dany akt prawny wydany przez prezydenta był ważny. Wystarczy podpis samego prezydenta.
Co w przypadku, gdy kontrasygnata Prezesa Rady Ministrów jest wymagana dla ważności dokumentu podpisanego przez prezydenta, ale premier jej odmawia? Ma do tego pełne prawo. Wciąż toczą się natomiast dyskusje na temat tego, czy kontrasygnatę można wycofać.
Kontrasygnata – kto składa?
Niemniej, kontrasygnata nie obowiązuje wyłącznie premiera, ale jest praktykowana również w sektorze finansów publicznych. Kontrasygnata finansowa skarbnika, czyli głównego księgowego jednostki terytorialnej, wynika z Ustawy o finansach publicznych (Dz.U. 2009 nr 157 poz. 1240), a także z Ustawy o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95, art. 46. 3.i 4.).
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 46:
1. Oświadczenie woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem składa jednoosobowo wójt albo działający na podstawie jego upoważnienia zastępca wójta samodzielnie albo wraz z inną upoważnioną przez wójta osobą.
2. (uchylony).
3. Jeżeli czynność prawna może spowodować powstanie zobowiązań pieniężnych, do jej skuteczności potrzebna jest kontrasygnata skarbnika gminy (głównego księgowego budżetu) lub osoby przez niego upoważnionej.
4. Skarbnik gminy (główny księgowy budżetu), który odmówił kontrasygnaty, dokona jej jednak na pisemne polecenie zwierzchnika, powiadamiając o tym radę gminy oraz regionalną izbę obrachunkową.
Główny księgowy daje gwarancję, że samorząd posiada środki finansowe do realizacji wyznaczonego przez lokalne władze celu. Skarbnik ma możliwość odmowy kontrasygnaty, na przykład gdy podejrzewa działania niezgodne z prawem.
Kontrasygnata głównego księgowego: kiedy jest niezbędna?
Kontrasygnaty głównego księgowego samorządu dotyczą art. 261-262. Ustawy o finansach publicznych. Proces ten wygląda następująco:
- Art. 261. Kierownik samorządowej jednostki budżetowej [tj .wójt, burmistrz, prezydent miasta – przyp. red.] może, w celu realizacji zadań, zaciągać zobowiązania pieniężne, w tym zobowiązania zaliczane do tytułu dłużnego [...] do wysokości kwot wydatków określonych w zatwierdzonym planie finansowym jednostki.
- Art. 262. 1. Czynności prawnych polegających na zaciąganiu kredytów i pożyczek, innych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego [...] oraz udzielaniu pożyczek, poręczeń i gwarancji, a także emisji papierów wartościowych dokonuje dwóch członków zarządu wskazanych w uchwale przez zarząd (...). Dla ważności tych czynności konieczna jest kontrasygnata skarbnika jednostki samorządu terytorialnego.
Księgowy jednostki terytorialnej może odmówić kontrasygnaty. Co się wówczas dzieje? Jak wyjaśnia ta sama ustawa (art. 262.3.):
- Art. 262. 3. Skarbnik, który odmówi kontrasygnaty, dokonuje jej na pisemne polecenie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego, z wyjątkiem przypadku, gdy wykonanie polecenia stanowiłoby przestępstwo albo wykroczenie. W takim przypadku skarbnik powiadamia o tym organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego i regionalną izbę obrachunkową.
Innymi słowy, skarbnik ma ograniczoną możliwość odmowy kontrasygnaty. Może jednak sprzeciwić się złożenia podpisu, jeśli oznaczałoby to działanie sprzeczne z prawem. Wówczas ma jednak obowiązek zgłosić ten fakt do odpowiednich organów.
Czytaj także: CIMA, CFA, ACCA, CIA – czy to się opłaca?
Kontrasygnata – najczęściej zadawane pytania:
-
Kontrasygnata – kto podpisuje?
Kontrasygnata jest wymagana przede wszystkim w procesach legislacyjnych i dotyczących administracji publicznej, w tym premiera i głównego księgowego budżetu jednostki terytorialnej.
-
Po co jest kontrasygnata?
Kontrasygnata jest niezbędna do nadania ważności dokumentów, w przypadku których jest wymagana ustawowo. Mechanizm kontrasygnaty stanowi swego rodzaju zabezpieczenie przed pochopnym wprowadzaniem w życie przepisów, które np. byłyby sprzeczne z obowiązującym prawem lub możliwościami budżetowymi jednostki.
