Czy każdy dorosły Polak może zostać prezydentem RP? Okazuje się, że wymienione w Konstytucji wymagania, jakie musi spełnić kandydat na prezydenta, nie są wygórowane. Jest zaledwie kilka kryteriów, począwszy od obywatelstwa, przez odpowiedni wiek, po wielkość poparcia w społeczeństwie. Wyjaśniamy, kto może startować w wyborach prezydenckich i ubiegać o najważniejszą funkcję w państwie.
Spis treści
Jak zostać prezydentem Polski?
Prezydent to najbardziej prestiżowa funkcja w państwie. Wiąże się także z ogromną odpowiedzialnością. To właśnie on, jak głosi Ustawa Zasadnicza, czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium. Zadanie jest niezwykle ważne dla sprawnego funkcjonowania państwa i przestrzegania praw jego obywateli. Ogromne znaczenie ma także fakt, że prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, a przy wsparciu m.in. gabinetu i ministra spraw zagranicznych reprezentuje Polskę na zewnątrz i prowadzi politykę międzynarodową. Nie dziwi zatem, że procedura wyboru prezydenta RP jest dość skomplikowana i wieloetapowa, a także, że Konstytucja stawia ścisłe wymagania przed kandydatami.
Jakie kryteria musi spełniać prezydent?
Kto może zostać prezydentem RP? Okazuje się, że konstytucyjnych wymagań nie jest wcale tak wiele.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, rozdz. V, art. 127.3.:
Na Prezydenta Rzeczypospolitej może być wybrany obywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat i korzysta z pełni praw wyborczych do Sejmu. Kandydata zgłasza co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.
Z powyższego zapisu wynika, że prezydentem może być osoba:
- która ma obywatelstwo RP;
- w dniu wyborów ma ukończone 35 lat;
- która cieszy się pełnymi prawami obywatelskimi – w tym wyborczymi, a w szczególności ma bierne prawo wyborcze, czyli prawo do kandydowania. To kryterium implikuje również, że kandydat nie może być osobą częściowo ani całkowicie ubezwłasnowolnioną i nie utracił swoich praw publicznych np. w wyniku wyroku sądu albo decyzją Trybunału Konstytucyjnego;
- która zebrała co najmniej 100 tysięcy podpisów od obywateli Polski, popierających jego / jej kandydaturę.
Prezydentem może zostać kandydat spełniający te warunki, niezależnie od wykształcenia, doświadczenia zawodowego czy chociażby poziomu znajomości języków obcych. Istotne jest natomiast zaufanie wyborców potwierdzone podpisami pod kandydaturą (a finalnie oddanymi głosami w wyborach). Poparcie społeczne to ważne kryterium, które ma zarazem ograniczyć liczbę kandydatów. Można sobie wyobrazić, że bez tego wymogu osób zgłaszających się do wyborów prezydenckich byłoby znacznie więcej.
Warto pamiętać także, że w czasie sprawowania urzędu prezydenta RP nie można piastować żadnego innego urzędu ani pełnić żadnej innej funkcji publicznej.
-
Minimalny wiek prezydenta
W wielu krajach, w tym w Polsce, nakłada się kryterium minimalnego wieku dla urzędu prezydenta. Granica wieku jest nieco wyższa niż w przypadku czynnego prawa wyborczego czy piastowania innych funkcji państwowych np. posła albo senatora. Podstawą tego przepisu jest założenie, że głową państwa powinna być osoba, która ma już pewne doświadczenie życiowe, jest w pełni dojrzała, a także posiada sprecyzowane poglądy polityczne i społeczno-gospodarcze. W Polsce osoba starająca się o posadę prezydenta musi mieć co najmniej 35 lat (ukończone najpóźniej w dniu wyborów). Co ciekawe, w przepisach nie ma górnej granicy wieku – prezydentem może zostać np. osoba w wieku emerytalnym, o ile spełnia wszystkie konstytucyjne kryteria.
Jak wygląda kwestia wieku prezydenta w innych krajach? Prezydent Stanów Zjednoczonych również musi mieć co najmniej 35 lat. Od prezydenta Niemiec wymaga się wieku 40 lat, zaś prezydentem Francji może zostać już 18-latek.
Wybory prezydenckie – kiedy następne?
Jak głosi Ustawa Zasadnicza, żeby zacząć pełnić stanowisko prezydenta, trzeba zostać wybranym przez Naród. W naszym kraju wybory prezydenckie w zwykłym trybie odbywają się co 5 lat. Są to wybory powszechne, równe, bezpośrednie i mające charakter głosowania tajnego. Datę wyborów prezydenckich ustala Marszałek Sejmu. Mogą odbyć się nie wcześniej niż sto dni i nie później niż siedemdziesiąt pięć dni przed upływem kadencji aktualnego prezydenta.
Zgodnie z Konstytucją prezydent może pełnić funkcję jedynie przez 2 kadencje. Obecnym prezydentem RP jest Andrzej Duda, który skończy drugą kadencję na tym stanowisku 6 sierpnia 2025 roku. Oznacza to, że kolejne wybory prezydenckie w Polsce odbędą się w 2025 roku, na przykład wiosną. Zwykle swoich kandydatów wystawiają największe partie polityczne w Polsce lub ich koalicje. Każdego roku startują także kandydaci niezrzeszeni.
Kto wygrywa wybory prezydenckie?
Jak stanowi Konstytucja RP, prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na 5-letnią kadencję. Sprawuje obowiązki przy wsparciu Kancelarii Prezydenta. Jak zostać wybranym do funkcji prezydenta?
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, rozdz. V, art. 127.4.:
Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat, który otrzymał więcej niż połowę ważnie oddanych głosów. Jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się ponowne głosowanie.
Jeśli w pierwszej turze żaden kandydat nie uzyska ponad 50% głosów, po 14 dniach odbywa się II tura wyborów. Biorą w niej udział 2 kandydaci z największą liczbą głosów z pierwszej tury. Jeśli któryś z kandydatów nie może wziąć udział w II turze, na przykład z powodów losowych, wówczas prawo to przypada kolejnej osobie z największą liczbą głosów. Wybory wygrywa kandydat, który w II turze otrzyma większą liczbę głosów od rywala.
Czy wygrana w wyborach wystarczy, by zacząć pracę jako najwyższy przedstawiciel Rzeczypospolitej Polskiej? Otóż nie – ważność wyborów musi jeszcze zatwierdzić Sąd Najwyższy. Weryfikuje on w szczególności, czy te odbyły się zgodnie z Konstytucją. Ponadto kandydat obejmuje urząd po uroczystym zaprzysiężeniu przed Zgromadzeniem Narodowym.
Słowa zaprzysiężenia Prezydenta RP:
Obejmując z woli Narodu urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem.
Przysięga może być złożona z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".
-
Debata prezydencka
Kandydaci startujący w wyborach prowadzą kampanie wyborcze, których celem jest zyskanie popularności i przekonanie do siebie wyborców. Kampanie te zwykle rozpoczynają się na wiele miesięcy przed wyborami, nierzadko mają charakter objazdowy i polegają na spotkaniach z wyborcami. Aż do tzw. ciszy wyborczej rozpoczynającej się 24 godziny przed dniem głosowania, każdy kandydat ma prawo reklamować swoją kandydaturę w mediach i w przestrzeni publicznej.
Elementem kampanii wyborczej może być, ale nie musi, udział w debacie prezydenckiej. Debaty te organizują media np. telewizja publiczna lub komercyjne stacje telewizyjne. Wygrana w debacie prezydenckiej nie jest gwarancją wygrania wyborów prezydenckich, niemniej to, jak kandydat zaprezentuje się w starciu z kontrkandydatami, może mieć decydujący wpływ na głosy wyborców, szczególnie tych niezdecydowanych.
Czytaj także: Wystąpienia publiczne a trema – Ola Gościniak opowiada o swoich sposobach na lęk na scenie
Ile zarabia prezydent?
Zarobki najwyższych urzędników państwowych są jawne, jednak wciąż budzą spore emocje. Debata publiczna na temat tego, ile powinien zarabiać premier, prezydent czy ministrowie, wzmogła się w 2021 roku, po podwyżkach dla tych stanowisk.
Art. 2a.1 Ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe:
Wynagrodzenie Prezydenta składa się z wynagrodzenia zasadniczego odpowiadającego 9,8-krotności kwoty bazowej oraz dodatku funkcyjnego odpowiadającego 4,2-krotności kwoty bazowej, której wysokość ustaloną według odrębnych zasad określa ustawa budżetowa, z tym że kwota bazowa jest corocznie waloryzowana o wzrost wynagrodzeń na dany rok budżetowy w stosunku do roku poprzedniego (średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń).
Obecnie głowa państwa może liczyć na pensję z dodatkami o łącznej wysokości około 25 tys. zł brutto miesięcznie.
Warto pamiętać, że ustępującej ze stanowiska głowie państwa należy się odprawa w wysokości 3 miesięcznych wypłat, a także dożywotnia pensja równa 75% kwoty wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatki, w tym służbowy samochód i prawo do ochrony przez funkcjonariuszy SOP.
Czytaj także: Różowe kołnierzyki pod lupą. Czy to najniżej płatne zawody na rynku pracy?
Prezydent Polski – najczęściej zadawane pytania:
-
Kto może zostać prezydentem Polski?
Prawo do kandydowania w wyborach ma obywatel Polski, który najpóźniej w dniu wyborów ukończył 35 lat, cieszy się pełnią praw wyborczych oraz zebrał 100 tys. podpisów od obywateli popierających jego / jej kandydaturę.
-
Kiedy prezydent może rozwiązać Sejm?
Zgodnie z rozdz. IV art. 98. Konstytucji: Prezydent Rzeczypospolitej, po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu, może w przypadkach określonych w Konstytucji zarządzić skrócenie kadencji Sejmu. Wraz ze skróceniem kadencji Sejmu skrócona zostaje również kadencja Senatu. Prezydent może skrócić kadencję Sejmu na przykład w przypadku braku skuteczności w powołaniu rządu (powołana przez Prezydenta na mocy art. 155 Konstytucji Rada Ministrów nie uzyskała wotum zaufania).
-
Czy prezydent może odwołać Premiera?
Jednym z zadań prezydenta jest desygnowanie i powoływanie Prezesa Rady Ministrów. Głowa państwa przyjmuje również rezygnację premiera i dymisję Rady Ministrów. Co więcej, prezydent odwołuje ministra, wobec którego Sejm przyjął wotum nieufności większością głosów ustawowej liczby posłów.
