Mimo że w wymowie pojęcia: kontrola i controlling są do siebie bardzo podobne, to jednak należy je traktować jako dwa odrębne terminy.
Kontrola, controlling - znaczenie
Kontrola to wg Internetowego Słownika Języka Polskiego PWN: „sprawdzanie czegoś, zestawianie stanu faktycznego ze stanem wymaganym” albo „nadzór nad kimś lub nad czymś”. Controlling natomiast jest narzędziem wspierającym proces zarządzania w firmie na wielu płaszczyznach. Opiera się na planowaniu, kontroli, korygowaniu strategii, prowadząc w efekcie do wzrostu zysków przedsiębiorstwa oraz zapewnienia mu bezpiecznej i rozwojowej pozycji na rynku. W literaturze najczęściej pojawia się zestawienie kilku różnych definicji oraz podział na szkoły pojmowania controllingu (amerykańską, niemiecką i francuską).
Kontrola a controlling - podobieństwa i różnice
Przyglądając się powyższym wyjaśnieniom, można stwierdzić, że kontrola to element controllingu.
Załóżmy, że firma ma konkretny plan do wykonania. Jest on szczegółowo rozpisany. Po wyznaczonym czasie należy sprawdzić stan faktyczny realizacji. Podczas kontroli porównuje się więc fazę końcową z początkowymi założeniami, występujące odchylenia (na korzyść lub niekorzyść przedsiębiorstwa). Na podstawie takiego zestawienia stwierdza się ewentualne braki i ustala plan naprawczy.
Controlling w zarządzaniu z kolei jest nakierowany bardziej na przyszłe cele, na osiąganie wyników. W związku z tym między innymi oferuje właściwą metodologię, wsparcie informacyjne.
W literaturze przedmiotu najczęściej zestawia się porównanie między kontrolą a controllingiem stworzone przez K. Wierzbickiego. Wg schematu kontrola jest zorientowana na przyszłość i szczegółowo polega na: stwierdzeniu błędów, wnioskowaniu naprawy błędów, szukaniu winnych, wnioskowaniu o: pokrycia szkód, nałożenia kary, zmiany personalne, zmiany organizacyjne. W ramach kontroli kieruje się również zaistniałe problemy do właściwych jednostek administracyjnych i ścigających.
Z kolei controlling jest narzędziem zorientowanym na przyszłość. W jego ramach leży: koordynacja, nadzorowanie, doradztwo, pomoc metodyczna, wnioskowanie o stosowanie właściwych rozwiązań, wystosowywanie propozycji środków zaradczych, inspiracja, ostrzeganie, wskazywanie na obce doświadczenia.
Warto jednak zaznaczyć, że można znaleźć opinie odmienne od takiego zestawienia. Wskazują na to, że dobrze przeprowadzona kontrola jest w stanie wypełnić większość funkcji controllingu.
