Szafki pracownicze stanowią własność pracodawcy, co jednak nie oznacza, że może on dowolnie kontrolować ich zawartość. Bezpodstawne kontrole są niedopełnieniem obowiązków pracodawcy i naruszeniem praw pracownika. Granica między tym, co legalne i nie, nie dla wszystkich jest oczywista. Czy pracodawca może kontrolować szafkę pracownika bez uprzedzenia? Kiedy przeszukanie szafek pracowników jest zgodne z prawem? Czy przedsiębiorca szanuje godność i inne dobra zatrudnionych, kiedy przeprowadza kontrole szafek bez zgody pracowników?
Spis treści
- Kiedy trzeba zapewnić pracownikom szafki pracownicze?
- Kiedy pracodawca nie musi zapewniać szafek na terenie zakładu pracy?
- Kto może kontrolować szafki pracownicze?
- Jak przebiega kontrola szafek w miejscu pracy?
- Kontrola szafek pracowniczych – w jakich sytuacjach jest legalna?
- Bezpodstawna kontrola szafek pracowniczych
- Kontrola szafek pracowniczych – najczęściej zadawane pytania
Kiedy trzeba zapewnić pracownikom szafki pracownicze?
Szafki na ubrania pracownicze to jeden z elementów, który ma zapewniać pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Jeśli jest to niezbędne, pracodawca jest zobowiązany do wyposażenia kadry w środki ochrony indywidualnej, odzież roboczą i obuwie. Jednocześnie pracownik powinien otrzymać dostęp do szatni i szafki na ubrania.
Wymagania, jakie powinna spełniać zakładowa szatnia, są opisane w Załączniku nr 3 do Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z przepisami – w zależności od warunków i specyfiki pracy – szatnia pracownicza to:
-
szatnia odzieży własnej;
-
szatnia wieszakowa;
-
szatnia odzieży roboczej / ochronnej;
-
szatnia podstawowa (połączona szatnia odzieży własnej i odzieży roboczej);
-
szatnia przepustowa (dla pracowników mających styczność z substancjami trującymi, drażniącymi, promieniotwórczymi itp.).
Szafki pracownicze powinny zostać zapewnione w każdej firmie, w której pracownicy mają obowiązek przebierania się w strój służbowy bądź ubrania robocze. Liczba szafek powinna odpowiadać liczbie osób zatrudnionych. Niedopuszczalne jest rotacyjne korzystanie z szafek – szafki powinny być indywidualnie przypisane do danego pracownika.
Niezapewnienie szatni czy nieodpowiednia liczba szafek wykryta w trakcie kontroli przeprowadzanej przez Państwową Inspekcję Pracy (PIP) traktowana jest jako złamanie przepisów BHP nakładających na pracodawcę obowiązek zapewnienia dostępu do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych na określonych warunkach.
Szafki dla pracowników są obowiązkowe, jeśli w firmie konieczna jest:
-
zmiana odzieży na roboczą/ochronną / służbową;
-
praca w warunkach niebezpiecznych (oddzielne szafki na odzież osobistą i odzież ochronną);
-
praca w warunkach brudzących (osobne szafki na odzież roboczą, która może ulec zabrudzeniu i osobistą).
Kiedy pracodawca nie musi zapewniać szafek na terenie zakładu pracy?
Pracodawca nie zawsze ma obowiązek zapewnienia dostępu do szafek. Według art. 4 pkt 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia MPiPS pracownicy biurowi mogą przechowywać odzież w innych przeznaczonych do tego miejscach, na przykład na wieszakach lub w szafach. Takie miejsce do przechowywania odzieży powinno zostać wyodrębnione i wskazane pracownikom, ale pracodawca ma dowolność w kwestii jego urządzenia.
Kto może kontrolować szafki pracownicze?
Kwestia kontroli przeprowadzanych w szafkach pracowników uregulowana jest przez Kodeks pracy i przepisy BHP.
Osoby i instytucje uprawnione do kontroli to:
-
pracodawca (bezpośrednia kontrola szafek pracowniczych i ich zawartości w zgodzie z obowiązującymi przepisami i zasadami współżycia społecznego);
-
Państwowa Inspekcja Pracy (kontrola przestrzegania przepisów BHP, a w tym kontrola warunków korzystania z szatni i szafek ubraniowych);
-
Państwowa Inspekcja Sanitarna (kontrola stanu sanitarnego szatni i szafek);
-
Społeczna Inspekcja Pracy (kontrola warunków pracy z uwzględnieniem przepisów dotyczących szatni i szafek pracowników).
Aby kontrola przebiegała zgodnie z prawem i nie naruszała dóbr osobistych pracowników, pracodawca powinien wskazać uzasadniony powód jej przeprowadzenia – może być to np. kradzież w pracy lub inne nadużycie. Co więcej, pracodawca ma prawo posiadać zapasowe klucze do szafek pracowniczych – nie powinien jednak korzystać z nich bez uzasadnionej przyczyny, a także bez wiedzy i obecności pracowników.
Jak przebiega kontrola szafek w miejscu pracy?
Pracownik / pracownicy powinni zostać poinformowani o planowanej kontroli z odpowiednim wyprzedzeniem – ze wskazaniem nie tylko terminu, ale również powodu. Może być to na przykład widoczna informacja na tablicy ogłoszeń na terenie zakładu pracy.
Szef nie może otwierać szafek potajemnie i przeglądać rzeczy osobiste pracowników, kiedy ma na to ochotę. Kontrola szafki musi odbywać się w obecności pracownika, a jeśli nie jest to możliwe, w obecności zakładowego przedstawiciela pracowników.
Jeśli skontrolowane szafki pracownicze BHP będą zawierały zabronione / skradzione przedmioty, pracodawca może je zabezpieczyć i powiadomić o tym odpowiednie służby.
Kontrola szafek pracowniczych – w jakich sytuacjach jest legalna?
Na możliwość przeprowadzenia kontroli szafek pracowników przez pracodawcę wskazuje orzeczenie Sądu Najwyższego I PR 153/72, w którym wskazano jej zgodność z prawem, o ile takie działanie jest uwzględnione w przepisach zakładowych i przeprowadzane w zgodzie z zasadami współżycia społecznego.
Kontrola szafek pracowniczych jest legalna, gdy:
-
istnieje uzasadniony powód kontroli – podejrzenie kradzieży lub działania na szkodę firmy;
-
przepisy wewnętrzne firmy wskazują na możliwość przeprowadzenia kontroli szafek;
-
pracodawca informuje pracownika o zamiarze kontroli;
-
sprawdzenie szafek odbywa się w obecności pracownika lub zakładowego przedstawiciela pracowników;
-
kontrola przeprowadzana jest w sposób nienaruszający godności osobistej pracownika.
-
Kontrola szafek pracowniczych a Kodeks pracy
Przepisy Kodeksu pracy nie regulują bezpośrednio kwestii przeprowadzania kontroli szafek pracowników, jednak wskazują na konieczność poszanowania godności i innych dóbr osobistych pracownika. Oznacza to, że Kodeks pracy nakłada na przedsiębiorcę obowiązek przeprowadzania ewentualnej kontroli na określonych zasadach.
Zgodnie z przepisami każdy pracownik powinien zostać poinformowany o sposobach kontrolowania i monitorowania w zakładzie pracy (w tym zakresu czy metod sprawdzania). Takie informacje można zawrzeć w przepisach wewnętrznych, na przykład w regulaminie pracy czy układzie zbiorowym pracy.
Bezpodstawna kontrola szafek pracowniczych
Szafki na ubrania pracownicze mogą być kontrolowane przez pracodawcę, ale każda kontrola powinna zostać przeprowadzona zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Sprawdzanie szafek powinno być nie tylko uzasadnione (na przykład podejrzeniem kradzieży), ale także przeprowadzane w sposób, który nie narusza godności pracownika ani jego praw.
Jeśli pracodawca przeprowadzi kontrolę bezprawnie, pracownik może wyciągnąć wobec niego konsekwencje. Skutkiem bezpodstawnej kontroli szafek pracowniczych może być:
-
zarzut o naruszenie dóbr osobistych pracownika i związana z tym odpowiedzialność odszkodowawcza;
-
zarzut o mobbing w pracy (gdy szafki pracownicze są kontrolowane uporczywie i bezpodstawnie).
Kontrola szafek w zakładzie pracy może zostać uznana za bezpodstawną, jeśli:
-
pracodawca dokonuje sprawdzania szafek bez uzasadnionego powodu;
-
podstawą do kontroli jest podejrzenie kradzieży, ale dany przedmiot jest zbyt duży, aby mógł zmieścić się w szafce pracownika;
-
kontrole i oskarżenia o kradzież są nie tylko częste, ale także nie mają podstaw, co można uznać za mobbing;
-
pracownicy nie zostali poinformowani o kontroli lub kontrola jest przeprowadzana bez obecności pracownika / przedstawiciela pracowników np. po godzinach wykonywania pracy.
Czytaj także: ADHD a praca – czy trudno znaleźć zatrudnienie? Gdzie szukać pracy?
Kontrola szafek pracowniczych – najczęściej zadawane pytania:
-
Czy pracodawca może zajrzeć do szafki pracownika?
W określonych przypadkach pracodawca może kontrolować szafki pracownicze. Należy jednak zachować pewne zasady – między innymi informować pracowników o możliwości przeprowadzenia kontroli, która powinna odbywać się w obecności przedstawiciela pracowników lub samego pracownika.
-
Czy sanepid może kontrolować szafki pracownicze?
Sanepid ma prawo sprawdzić ogólny stan sanitarno-higieniczny pomieszczeń w danym zakładzie pracy, w tym pomieszczeń socjalnych i szafek pracowników. Jednak szczegółowa kontrola szafek pracowniczych przez sanepid byłaby bezpodstawna – ewentualna kontrola służy zapewnieniu bezpieczeństwa i higieny pracy, a sprawdzanie zawartości szafek i naruszanie prywatnej przestrzeni pracowników jest przekroczeniem uprawnień.
