Czym jest miarkowanie kary umownej i kiedy może zostać zasądzone?
Miarkowanie kary umownej – co to jest?
Kary umowne często ustalane są po to, by strona podpisująca umowę, np. ze zleceniodawcą, miała większą motywację do należytego wywiązania się ze zobowiązania. Firma czy instytucja w ten sposób zabezpiecza swoje interesy przed ewentualnymi stratami.
Kara umowna ma charakter pieniężny i jej wysokość może być różna, w zależności od przewinienia. Jednak w umowie powinna zostać określona górna granica takiej kary.
Niekiedy zdarza się jednak, że wysokość roszczenia jest niewspółmierna do winy strony, która nie wywiązała się z umowy. W takim przypadku prawo dopuszcza zmniejszenie wysokości kary, czyli tzw. miarkowanie.
Zgodnie z art. 484. Kodeksu cywilnego:
§ 1. W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły.
§ 2. Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.
Miarkowanie kary umownej przez strony
Podczas oceny współmierności kary bierze pod uwagę to, czy wierzyciel, np. zleceniodawca, faktycznie poniósł straty i o jakiej wartości, czy kara miała związek z przedmiotem zlecenia/zobowiązania oraz czy jej wysokość nie jest rażąco wysoka w stosunku do wartości umowy.
Ocenia się również, czy ustalenie kary miało na celu pokrycie szkody, czy też pośrednio również wzbogacenie się wierzyciela.
Należy pamiętać, że kara umowna jest przyznawana bez względu na to, czy wierzyciel faktycznie poniósł straty.
Miarkowanie kary umownej – orzecznictwo
Miarkowanie kary umownej może zajść wyłącznie na wniosek dłużnika (np. zleceniobiorcy), który dokonuje oświadczenia woli w tym zakresie. Warto pamiętać, że sprawy dotyczące miarkowania kary nie są rozpatrywane przez sąd z urzędu, dlatego np. w postępowaniu procesowym o zasądzenie kary to dłużnik musi podjąć kroki prawne w zakresie zmniejszenia roszczenia wierzyciela. Wynika to z kolejnych rozstrzygnięć Sądu Najwyższego, np. z dnia 6 lutego 2008 r. ws. II CSK 421/07(LEX nr 361437) czy z dnia 8 marca 2013 r. ws. III CSK 193/12 (LEX nr 1341679).
