Początek nowego kwartału, półrocza, roku – to idealny czas, by zweryfikować, czy zatrudniona na danym stanowisku osoba spełnia stawiane jej wymagania, jest zaangażowana w swoją pracę i poprawnie wykonuje powierzone obowiązki. Wbrew pozorom ocena pracownicza nie jest formą kontroli nad nim i nie ma na celu wytknięcia mu niedociągnięć. Przeciwnie, właściwie przeprowadzona, podniesie samoocenę pracownika, nawet jeśli zostaną mu wskazane słabe strony jego pracy. Wyjaśniamy, co każdy manager i team leader powinien wiedzieć o ocenie kompetencji pracownika w czasie rozmowy podsumowującej.
Spis treści
- Ocena okresowa pracownika – co to?
- Ocena okresowa pracownika – cel
- Ocena kompetencji pracownika – kto ją wykonuje?
- Rodzaje okresowych ocen pracownika
- Ocena okresowa pracownika 90 stopni
- Ocena okresowa pracownika 180 stopni
- Ocena okresowa pracownika 270 stopni
- Ocena okresowa pracownika 360 stopni
- Ewaluacja pracowników – kryteria oceny
- Ocena okresowa pracownika – wzór
- Odwołanie od oceny okresowej pracownika – wzór z przykładami
- Ocena okresowa pracownika – najczęściej zadawane pytania
Ocena okresowa pracownika – co to?
Wybór odpowiedniego pracownika na dane stanowisko to nie lada wyzwanie dla przełożonego. Jak wyłuskać z grona dziesiątek kandydatów tego, który sprawdzi się w powierzonych mu obowiązkach? Zatrudnienie pracownika, a także przyznanie osobie zatrudnionej awansu i podwyżki jest dla przełożonego podjęciem pewnego ryzyka, a jednocześnie daniem mu kredytu zaufania. Każdy pracownik powinien więc wykazywać wiedzę adekwatną do zajmowanego stanowiska i umiejętności, które mogą przyczynić się do rozwoju przedsiębiorstwa. By nowy pracownik albo pracownik na nowym stanowisku sprawdził się w swojej roli, musi więc skutecznie realizować zadania, jakie zostały mu powierzone. Weryfikację tego, jak spisuje się dana osoba oraz jakie robi postępy w pracy, jest właśnie oceną pracownika. Tej najczęściej dokonuje sam przełożony w cyklach półrocznych lub rocznych.
Pamiętaj!
Ocena okresowa jest procesem, w ramach którego pracodawcy analizują i oceniają wyniki oraz postępy pracowników w określonym przedziale czasowym. Najczęściej ma formę oceny rocznej pracownika, oceny półrocznej bądź kwartalnej. Ewaluacja pracy pracownika w danym okresie ma pełnić funkcję nie tylko informacyjną dla samego pracodawcy, ale również motywacyjną dla pracownika.
Ocena okresowa pracownika – cel
Okresowa ocena pracowników wielu osobom kojarzy się z kontrolowaniem i wytykaniem pracownikowi błędów. Tymczasem ewaluacja pracownika jest daleka od rozliczania go z niedociągnięć. Owszem, ma ona na celu weryfikację wydajności pracownika, ale ocena pracy prowadzić ma przede wszystkim do zwiększenia efektywności zarządzania organizacją, usprawnienia pracy całej firmy i jej rozwoju. Jest ona narzędziem w rękach pracodawcy, dzięki któremu może on zweryfikować, czy powierzone zadania są adekwatne do umiejętności pracownika oraz pomóc mu w podjęciu decyzji o ewentualnej zmianie zakresu obowiązków. Ewaluacja pracy pomaga ona również w rozpoznaniu słabszych stron przedsiębiorstwa i pracowników, wskazując jednocześnie przestrzenie, które wymagałyby na przykład uaktualnienia wiedzy i wskazały konkretne potrzeby szkoleniowe. Często ocena daje też mocne argumenty i przesłanki do wyróżnienia oraz docenienia podwładnego, ale z drugiej strony nie powinna być ona podstawą do jego zwolnienia.
Podsumowanie wyników pracownika służy nie tylko samemu pracodawcy. Może ono przynieść garść pożytecznych informacji samemu zatrudnionemu. Dzięki niej ma on szansę otrzymać tak ważną w karierze zawodowej informację zwrotną na temat swoich mocnych i słabych stron w pracy. Końcowe wnioski z oceny mogą okazać się świetnym pretekstem do przemyślenia dalszej ścieżki zawodowej i możliwości rozwoju. W rzeczywistości – o czym często zapominamy, nieco demonizując ocenę pracownika – jest ona również szansą na poszerzenie kompetencji, weryfikację własnych potrzeb i celów zawodowych oraz udoskonalenie efektów swojej pracy.
Ocena kompetencji pracownika – kto ją wykonuje?
Najczęściej ocena okresowa pracownika dokonywana jest przez bezpośredniego przełożonego zespołu pracowników, rzadziej w asyście pracownika działu HR. W powszechnym przekonaniu to właśnie manager jest właściwą osobą, która może podjąć się ewaluacji podwładnego, gdyż obserwuje pracę danego pracownika na co dzień. Wie, jak ten wykonuje swoje obowiązki, jakie jest jego nastawienie, jak wpływa na innych, czy jest chętny do podnoszenia kwalifikacji, a może zatrzymuje się na niezbędnym minimum wysiłku i przyjmuje postawę quiet quitting.
Musisz wiedzieć, że to, kto wykonuje ocenę, w dużej mierze jest uzależnione od przyjętej metody oceny. Ewaluacji mogą podjąć się także współpracownicy czy nawet klienci poproszeni o feedback we wcześniej przygotowanej ankiecie. Niezwykle ważny może okazać się także głos samego zainteresowanego, czyli pracownika dokonującego autooceny.
Rodzaje okresowych ocen pracownika
Okresowa ocena pracownika należy do jednych z głównych narzędzi zarządzania zasobami ludzkimi. Może być ona przeprowadzona na kilka sposobów. Rodzaje oceny okresowej oznaczane są stopniami.
-
Ocena okresowa pracownika 90 stopni
Podstawowy i najprostszy system ewaluacji pracownika. Oceny podejmuje się tylko jedna osoba – przełożony. Przedstawia on swoją ocenę pracownika, jego zaangażowanie w wypełnianie powierzonych mu zadań, bierze nad tapet kompetencje, umiejętności, wady i zalety pracownika, które weryfikowane są w codziennej pracy. Choć jest to zdecydowanie najprostsza metoda oceny efektów pracy pracownika, nie musi oznaczać najlepszej. Cechuje ją spory subiektywizm, który może wynikać z osobistych przekonań managera na temat podwładnego.
-
Ocena okresowa pracownika 180 stopni
Na ocenę pracownika w tym systemie składają się opinie z dwóch źródeł – pracodawcy oraz samego pracownika. Pozwala ona na porównanie ze sobą opinii przełożonego z autooceną, której dokonuje pracownik. Z jednej strony daje pracownikowi przestrzeń do spojrzenia na swoje dokonania i osiągnięcia w pracy, pozwalając spojrzeć na samego siebie nieco krytycznym okiem, a z drugiej strony gwarantuje mu otrzymanie feedbacku, który może okazać się nieoceniony w dalszym rozwoju zawodowym.
-
Ocena okresowa pracownika 270 stopni
Ocena pracownika 270 stopni to ocena wieloźródłowa, która składa się z opinii trzech osób – najczęściej przełożonego, współpracowników oraz pracownika. Wykorzystanie tego rodzaju oceny pozwala na uzyskanie spojrzenia na dokonania pracownika z trzech różnych stron. Ocena wydaje się więc zdecydowanie bardziej obiektywna i miarodajna od opinii tylko jednej osoby. Co ważne – podczas tego rodzaju opiniowania, pod lupą są nie tylko dokonania zawodowe i jakość realizacji powierzonych zadań, ale także inne predyspozycje i postawa w pracy, np. umiejętność pracy w grupie czy gotowość do współpracy itp.
-
Ocena okresowa pracownika 360 stopni
Najbardziej złożony system oceny pracownika, na który składają się opinie z czterech różnych źródeł. Dodatkowym podmiotem oceniającym mogą być w tym przypadku na przykład klienci. Warto jednak wiedzieć, że ten rodzaj ewaluacji najczęściej stosuje się w przypadku oceny kadry zarządzającej zespołem lub osób zajmujących wyższe szczeble w hierarchii firmy. Pod uwagę bierze się między innymi kompetencje przywódcze i menedżerskie. Wówczas swoje opinie wyrażają współpracownicy, podwładni, przełożony i sam oceniany.
Ewaluacja pracowników – kryteria oceny
Każda ocena pracownika może być nieco inna. Kryteria oceny okresowej pracowników będą różnić się w zależności od rodzaju pracy i branży, charakterystyki stanowiska czy chociażby celów strategicznych organizacji. Miejmy na uwadze, że zupełnie inne kryteria będą służyć opiniowaniu chociażby specjalisty ds. sprzedaży, menedżera czy dyrektora finansowego, a inaczej będzie wyglądać ocena pracownika fizycznego. Niemniej, każdy manager i pracownik powinien wiedzieć, że w systemie ocen pracowniczych zwykle stosuje się poniższe kryteria.
Najczęstsze kryteria okresowych ocen pracowniczych:
-
umiejętności zawodowe – pracownik zna i rozumie specyfikę stanowiska, na którym jest zatrudniony. Posiada kwalifikacje i umiejętności pozwalające mu na realizowanie powierzonych mu zadań;
-
wiedza specjalistyczna – piastowanie określonych stanowisk w konkretnych branżach może wymagać szerokiej wiedzy specjalistycznej. Wówczas na takim stanowisku sprawdzą się jedynie osoby doskonale wykształcone w konkretnej dziedzinie, z imponującym doświadczeniem zawodowym;
-
umiejętność zarządzania czasem – pracownik wyróżnia się ponadprzeciętną skutecznością w planowaniu i organizowaniu pracy. Wszystkie powierzone mu zadania wykonuje w wyznaczonym mu terminie;
-
komunikatywność – pracownika wyróżnia jasność i skuteczność komunikacji zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Osoba potrafi doskonale porozumiewać się zarówno ze współpracownikami, klientami czy swoim szefem;
-
umiejętność pracy w zespole – osoba z wysoko rozwiniętą umiejętnością pracy w zespole może być efektywna w osiąganiu celów grupy; Zespołowość postrzegana jest tutaj również przez pryzmat zdolności do wzajemnego wspierania się i motywowania;
-
samodzielność – pracownika cechuje zdolność do podejmowania decyzji oraz realizowania obowiązków bez stałego nadzoru przełożonego;
-
przestrzeganie etyki zawodowej i bycie etycznym – wartości wyznawane przez pracownika są spójne z zasadami etyki zawodowej i wartościami firmy. Etyczna postawa i dbałość o standardy moralne jest fundamentem zdrowych relacji w firmie;
-
kreatywność – pracownik wykazuje zdolność do generowania nowych pomysłów i podejmowania inicjatyw mogących wpłynąć pozytywnie na rozwój firmy;
-
rozwój zawodowy – osoba oceniania dąży do nieustannego samorozwoju i podnoszenia swoich kwalifikacji. Pracownik wykazuje chęć zdobywania dodatkowej wiedzy, udziału w szkoleniach i warsztatach;
-
odporność na stres – zdolność do radzenia sobie z presją, trudnościami i sytuacjami stresującymi, których możemy doświadczać każdego dnia w pracy; Pracownik potrafi szybko łapać równowagę i łagodzić negatywne emocje.
Ocena okresowa pracownika – wzór
Ocena okresowa pracownika najczęściej sporządzana jest na specjalnym formularzu. Alternatywą może być również rozmowa oceniająca pracownika. Warto wiedzieć, że w przypadku oceny na piśmie nie ma jednego uniwersalnego arkusza oceny okresowej pracownika. Tak jak zostało wspomniane wcześniej, sprawiedliwe kryteria oceny pracownika powinny być ściśle uzależnione od stanowiska czy chociażby branży, a także celu, jaki chce osiągnąć pracodawca, poddając podwładnego ocenie. W praktyce każda firma powinna przygotować spersonalizowany arkusz ocen, który umożliwi jej dokonanie rzetelnej ewaluacji, przynoszącej korzyści zarówno samemu pracodawcy, jak i będącej źródłem cennej wiedzy dla podwładnego.
Każdy arkusz oceny pracownika powinien jednak uwzględniać kilka najważniejszych sekcji:
-
imię i nazwisko pracownika,
-
zajmowane stanowisko,
-
przedział czasowy, za jaki dokonywana jest ocena,
-
kryteria podlegające ocenie,
-
podsumowanie.
Odwołanie od oceny okresowej pracownika – wzór z przykładami
Pracownik ma prawo nie zgodzić się z całą wystawioną mu oceną bądź jej fragmentem. W takiej sytuacji powinien złożyć odwołanie od oceny okresowej pracownika. Wzór takiego odwołania musi zawierać kilka kluczowych elementów, z których naczelnym jest uzasadnienie swojej decyzji.
[Miejscowość, data]
[Imię i nazwisko pracownika]
[Zajmowane stanowisko]
[Imię i nazwisko przełożonego lub osoby oceniającej]
Odwołanie od oceny okresowej
Niniejszym wnoszę odwołanie do przeprowadzonej oceny okresowej mojej osoby, która miała miejsce dnia … . Moja decyzja podyktowana jest obawami dotyczącymi procesu oceny oraz ujętych niektórych w niej aspektów. Chciałabym zgłosić swoje uwagi co do jej obiektywności. Uważam, że opiera się ona na subiektywnych ocenach, a nie konkretnych osiągnięciach. Poza tym ocena nie odzwierciedla rzeczywistych obowiązków, które wypełniałem w okresie podlegającym ocenie.
Proszę o możliwość spotkania w celu omówienia oceny mojej osoby. Wierzę, że jesteśmy w stanie znaleźć rozwiązanie zadowalające obie strony.
[Podpis pracownika]
Czytaj także: Awans zawodowy – stopnie, rozporządzenie, podanie, jak awansować
Ocena okresowa pracownika – najczęściej zadawane pytania:
-
Czy ocena pracownika jest obowiązkowa?
W większości firm ocena okresowa pracownika jest często stosowaną praktyką w procesie zarządzania zasobami ludzkimi, natomiast ani Kodeks pracy ani inne przepisy prawa pracy nie nakładają na pracodawcę obowiązku dokonywania takiej oceny.
-
Ocena okresowa pracownika – przykład pytań:
Pracodawca, przeprowadzając okresową ocenę pracownika, może udzielić odpowiedzi na pytania typu:
-
Jakie umiejętności zawodowe pracownik wykorzystał w okresie oceny?
-
Czy pracownik przejawiał zaangażowanie i inicjatywę w wykonywaniu obowiązków zawodowych?
-
Czy pracownik radził sobie z nowymi wyzwaniami i wyróżniał się samodzielnością?
-
Czy pracownik realizował swoje zadania w terminie?
Anna Rychlewicz
Absolwentka dziennikarstwa i zarządzania mediami. Na świat patrzy przez pryzmat tego, jakimi słowami może go opisać. Słowa są także nieodłącznym elementem jej drogi zawodowej. Zajmuje się copywritingiem, redakcją oraz korektą tekstów. O rynku pracy, ubezpieczeniach, wnętrzach, podróżach, zdrowiu i modzie. Porusza tematykę społeczną oraz kryminalną. Pasjonują ją rozmowy z ludźmi. W czasie wolnym poszerza horyzonty i eksploruje otoczenie, prowadząc blog „Brzmi Znajomo”.
