Każdego roku do służby ratownictwa górskiego zgłasza się więcej kandydatów niż jest wolnych miejsc. Powiedzieć, że ich praca jest ważna i potrzebna to zdecydowanie za mało. W ubiegłym roku ratownicy GOPR przeprowadzili aż 2053 akcje ratunkowe, w tym 62 z użyciem śmigłowca i 89 z udziałem psów ratowniczych¹. Przy okazji Dnia Przewodnika i Ratownika Górskiego, który obchodzimy 10 sierpnia, wyjaśniamy, kto może zostać w Polsce ratownikiem górskim, z czym mierzą się ratownicy, a także czy jest to praca wolontaryjna, czy zawód wykonywany zarobkowo.
Spis treści
Ratownik górski – kto to?
Ustawa o ratownictwie górskim² definiuje ratownika górskiego jako osobę spełniającą wymogi kwalifikacyjne określone w ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz posiadającą uprawnienia ratownicze lub instruktorskie w dziedzinie ratownictwa górskiego. Ponadto ratownik musi posiadać specjalistyczną wiedzę topograficzną dotyczącą terenu działania.
W praktyce ratownik górski jest więc specjalistą, który udziela pomocy medycznej i prowadzi transport poszkodowanego w górach – w wymagających warunkach, w których zwykły ratownik medyczny byłby niewystarczający.
Ratownik górski w Polsce – gdzie może pracować?
W Polsce ratownictwem górskim zajmują się dwie organizacje: GOPR i TOPR. Działają one na różnych obszarach, a ich rozgraniczenie jest proste – TOPR odpowiada wyłącznie za Tatry, a GOPR za wszystkie pozostałe pasma górskie w kraju. Obie organizacje działają na mocy tej samej ustawy górskiej i mają te same uprawnienia ratownicze.
-
GOPR
W szeregach Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (GOPR) służy 142 ratowników zawodowych, 984 ratowników ochotników i 186 kandydatów w trakcie stażu (stan na 17 października 2025 roku). GOPR powstało w 1952 roku w Zakopanem, z inicjatywy TOPR-owców prowadzących kursy dla przyszłych ratowników w Beskidach, Sudetach i Krynicy³.
Dziś GOPR dzieli się na siedem grup regionalnych – Beskidzką, Bieszczadzką, Karkonoską, Krynicką, Podhalańską, Sudecką i Jurajską. Każda z nich ma osobowość prawną i własnego naczelnika odpowiedzialnego za służbę ratowniczą na danym terenie. Grupy dzielą się dalej na sekcje operacyjne przypisane do konkretnych stacji i posterunków.
-
TOPR
Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe powstało wcześniej, w 1909 roku. Twórcą TOPR był Mariusz Zaruski – żeglarz, taternik i późniejszy generał Wojska Polskiego. Bezpośrednim impulsem do założenia organizacji ratownictwa górskiego była śmierć kompozytora Mieczysława Karłowicza pod lawiną u podnóża Małego Kościelca⁴.
TOPR działa wyłącznie na terenie Tatr i ich najbliższego otoczenia, co przy mniejszym zasięgu terytorialnym przekłada się na mniejszą liczebność kadry: pod koniec 2021 roku organizacja liczyła około 300 ratowników ochotników i około 40 ratowników zawodowych⁵. Ten mniejszy skład nie oznacza mniejszego obciążenia – Tatry są najwyższym i najbardziej wymagającym pasmem w Polsce, co utrzymuje intensywność akcji ratowniczych na wysokim poziomie przez cały rok.
Ratownik górski – co robi?
Do codziennej służba ratownika górskiego należą przede wszystkim:
- dyżury w stacji lub na posterunku,
- patrole szlaków i wyciągów,
- wyjazdy do zdarzeń zgłaszanych przez turystów lub innych ratowników.
Ratownik o miejsca wypadku dojeżdża quadem, skuterem śnieżnym lub podchodzi (w tym na nartach skiturowych). Tam ocenia stan poszkodowanego, zakłada opatrunek lub unieruchomienie i organizuje transport – noszami, saniami ratowniczymi albo, gdy warunki i pilność tego wymagają, śmigłowcem. Zimą dochodzi do tego ocena zagrożenia lawinowego i praca sondą oraz psem lawinowym przy poszukiwaniu zasypanych. Latem – asekuracja skalna i transport linowy z trudno dostępnych ścian.
Ponadto ratownik prowadzi działania prewencyjne:
- informuje turystów o warunkach na szlaku i ostrzega przed zagrożeniami,
- oznacza zagrożone odcinki szlaków,
- szkoli kandydatów na ratowników górskich.
Rytm pracy ratownika górskiego jest regulowany przez pogodę i pory roku. To warunki w górach dyktują, czy dyżur będzie spokojny czy wyjątkowo trudny, czy będzie krótki czy będzie trwać kilkanaście godzin bez przerwy itp.
Jak zostać ratownikiem TOPR?
Droga do TOPR-u zaczyna się od egzaminu wstępnego, do którego może przystąpić osoba pełnoletnia z co najmniej średnim wykształceniem i zaświadczeniem lekarskim o braku przeciwwskazań do pracy w warunkach ekstremalnych.
Kandydat musi wykazać się:
-
bardzo dobrą kondycją wytrzymałościową i siłową,
-
sprawnością narciarską na poziomie umożliwiającym jazdę poza wyznaczonymi trasami,
-
umiejętnościami wspinaczkowymi,
-
bardzo dobrą orientacją w terenie górskim,
-
co najmniej podstawową wiedzą z zakresu pierwszej pomocy.
Po zdanym egzaminie zaczyna się staż kandydacki – to okres dyżurów, szkoleń specjalistycznych (medycznych, skałkowych, topograficznych, narciarskich) i stopniowego przejmowania coraz trudniejszych zadań w terenie.
Dopiero po okresie stażu organizacja decyduje, czy przyjąć daną osobą w poczet ratowników. Ponieważ TOPR ma zaledwie około 40 etatów zawodowych⁵ przy znacznie liczniejszej grupie ochotników, dla większości kandydatów – nawet po ukończeniu stażu – służba pozostaje wolontariatem, a nie zatrudnieniem na etacie.
Jak zostać ratownikiem GOPR?
Procedura przyjęcia do GOPR jest analogiczna, choć każda grupa regionalna prowadzi własny nabór z osobnymi terminami. Przykładowo Grupa Sudecka wymaga złożenia kwestionariusza osobowego, zgody na wykorzystanie wizerunku i listu motywacyjnego, po czym kandydat przystępuje do dwuczęściowego egzaminu: zimowego (sprawdzian kondycyjno-techniczny, jazda na nartach, wycieczka skiturowa, topografia, rozmowa kwalifikacyjna) i letniego (pierwsza pomoc, wspinaczka, przejście mostu linowego, nawigacja w terenie, test teoretyczny)⁶.
Po zdanym egzaminie zaczyna się staż kandydacki trwający minimum dwa lata, w trakcie którego trzeba przepracować statutowe 240 godzin społecznych rocznie – pełniąc dyżury w stacji ratunkowej i odbywając obowiązkowe szkolenie medyczne. Dopiero ukończenie stażu, kursu podstawowego I stopnia z ratownictwa górskiego i końcowego egzaminu otwiera drogę do złożenia przysięgi i przyjęcia w poczet ratowników GOPR.
Czytaj także: Ratownik medyczny w wojsku – praca, zarobki
Ratownik górski – ryzyko zawodowe
Praca w górach oznacza pracę w warunkach, których nie da się w pełni skontrolować: nagła zmiana pogody, zerowa widoczność we mgle, lodowa polewa na skalnym trawersie, lawiny śnieżne, osypiska skalne, ukryte pod pokrywą śnieżną szczeliny... Ryzyko jest realne i dotyka samych ratowników nie mniej niż osoby, którym niosą pomoc – w kwietniu 2024 roku pod lawiną w rejonie Przełęczy Świnickiej w Tatrach Wysokich zginął 34-letni Michał Wojarski, ratownik Grupy Beskidzkiej GOPR⁷, a w styczniu 2026 roku, mimo natychmiastowej akcji ratunkowej, nie udało się uratować życia 28-letniego ratownika GOPR Tomasza Szałowskiego⁸. Ratownik górski to osoba, która jest świadoma ryzyka i wykazuje się niezwykłą odwagą i bohaterstwem, ratując innych.
Ze względu na niebezpieczeństwo ustawa górska przyznaje ratownikowi górskiemu ochronę prawną przysługującą funkcjonariuszom publicznym podczas wykonywania czynności ratowniczych.
Warto również wiedzieć, że pracodawca ratownika-ochotnika ma obowiązek zwolnić go z obowiązku świadczenia pracy na czas akcji i zapewnić mu odpoczynek nie krótszy niż 12 godzin po jej zakończeniu, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia⁹. Do tego dochodzą przywileje typowo górskie – bezpłatny przejazd kolejkami linowymi na stokach czy wstęp do parków narodowych – które rekompensują część niedogodności służby, ale nie zmieniają jej podstawowego charakteru: to praca, w której cena błędu bywa najwyższa z możliwych.
Ile zarabia ratownik górski?
Odpowiedź na to pytanie komplikuje sama struktura ratownictwa górskiego w Polsce – zdecydowana większość ratowników to ochotnicy, którzy nie otrzymują wynagrodzenia za dyżury, a etaty zawodowe w ratownictwie górskim są nieliczne i skoncentrowane w kadrze kierowniczej oraz na stanowiskach wymagających stałej dyspozycyjności. Dane zebrane w Ogólnopolskim Badaniu Wynagrodzeń Sedlak&Sedlak były zbyt małe dla stanowisk ratownik GOPR i ratownik TOPR, by wygenerować pełny raport płacowy¹⁰ – co samo w sobie dobrze pokazuje, jak niszowy jest ten zawód.
Z oficjalnych danych wiadomo natomiast, że od 1 września 2021 roku ratownicy GOPR i TOPR otrzymali podwyżkę o 800 zł, a Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji sfinansowało wówczas również osiem nowych etatów ratowniczych w GOPR i dwa w TOPR¹¹. Z doniesień prasowych wynika również, że stawki w TOPR bywają zwykle nieco wyższe ze względu na trudniejszy teren działania.
Czytaj także: Ratownik WOPR – wymagania, uprawnienia, jak zostać, kurs, egzamin, zarobki
Ratownik górski – najczęściej zadawane pytania:
-
Kto może zostać ratownikiem górskim?
W Polsce ratownikiem górskim GOPR lub TOPR może zostać osoba pełnoletnia, z co najmniej średnim wykształceniem, bardzo dobrą kondycją fizyczną, umiejętnościami narciarskimi i wspinaczkowymi oraz zaświadczeniem lekarskim o braku przeciwwskazań do pracy w warunkach ekstremalnych. Żeby zostać włączonym do organizacji jako pełnoprawny ratownik górski, należy zdać egzamin wstępny i ukończyć staż kandydacki.
-
Czy ratownicy górscy to ochotnicy czy zawodowcy?
Ratownicy górscy TOPR i GOPR to głównie ochotnicy – w GOPR na 142 etaty zawodowe przypada 984 ratowników ochotników i 186 kandydatów¹, a w TOPR na około 40 etatów zawodowych przypada około 300 wolontariuszy⁵. Etat zawodowy to w tej służbie wyjątek, nie reguła.
Przypisy
1. Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, statystyki działań ratowniczych, gopr.pl, stan na 17 października 2025 r., Zakopane 2025.
2. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich (Dz.U. 2011 nr 208 poz. 1241), art. 2 ust. 9.
3. Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, „Służba ratownicza – historia GOPRu", gopr.pl, Zakopane.
4. Wikipedia, hasło „Mariusz Zaruski" [dostęp: 01.08.026].
5. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, dane o liczbie ratowników zawodowych i ochotniczych, stan na koniec 2021 r.
6. Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, Grupa Sudecka, „Jak zostać ratownikiem?" [dostęp 29.07.2026].
7. Polska Agencja Prasowa, komunikat o śmierci ratownika GOPR Michała Wojarskiego w lawinie w Tatrach Wysokich, kwiecień 2024 r.
8. Komunikat Grupy Beskidzkiej GOPR o śmierci ratownika Tomasza Szałowskiego, styczeń 2026 r.
9. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich (Dz.U. 2011 nr 208 poz. 1241), art. 10 i art. 13.
10. Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń Sedlak & Sedlak, „Ile zarabia ratownik GOPR" oraz „Ile zarabia ratownik TOPR", stan na styczeń 2026 r. [dostęp 29.07.2026].
11. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, „Podwyżki dla ratowników TOPR i GOPR", gov.pl, komunikat z 8 lipca 2021 r. [dostęp 29.07.2026].
* Artykuł został przygotowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
