Często mawiamy, że czas to pieniądz, a biorąc pod uwagę godziny, które spędzamy w naszym miejscu pracy, możemy zauważyć, że to twierdzenie ma bardzo dosłowny charakter. Jak określić ramy czasowe wykonywania naszych służbowych obowiązków i jak je rozliczyć? Odpowiedzi na te pytania znajdziemy w przepisach Kodeksu pracy.
Okres rozliczeniowy – co to jest?
Czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy, nazywamy po prostu czasem pracy. Jego maksymalny wymiar określa prawo, regulując czas pracy w ciągu doby i tygodnia. Aby sprawdzić, czy nasz czas pracy i czas na odpoczynek są zgodne z normami, posługujemy się definicją okresu rozliczeniowego. Musimy w nim przepracować konkretną liczbę godzin, obliczoną zgodnie z obowiązującymi nas normami czasu pracy.
Kodeks pracy – okres rozliczeniowy
Okres rozliczeniowy czasu pracy to, najogólniej rzecz ujmując, ramy czasu, w których pracownik zobligowany jest do wykonywania zawodowych obowiązków. Ile trwa okres rozliczeniowy, zależy od wybranego w danym zakładzie systemu czasu pracy. Okres ten może wynosić minimalnie 4 tygodnie. Za najdłuższy dopuszczalny okres rozliczeniowy prawo pracy uznaje 12-miesięczny okres rozliczeniowy. Im jest dłuższy, tym większe możliwości układania grafików pracownikom. Dla pracownika wybór systemu rozliczeniowego ma niebagatelne znaczenie, zwłaszcza jeśli chodzi o okres rozliczeniowy nadgodzin.
W każdym okresie rozliczenia czasu pracy trzeba oszacować wymiar godzin do przepracowania. Według art. 130. oblicza się go:
1) mnożąc 40 godzin przez liczbę tygodni przypadających w okresie rozliczeniowym, a następnie
2) dodając do otrzymanej liczby godzin iloczyn 8 godzin i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego, przypadających od poniedziałku do piątku.
Każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin. Wymiar obniża się także o liczbę godzin usprawiedliwionej nieobecności w pracy.
Okres rozliczeniowy czasu pracy
W większości firm przyjmuje się miesiąc rozliczeniowy i w takim okresie zamyka się wymiar pracy i oblicza nadgodziny pracownika. Jak już wspomnieliśmy, im dłuższy okres rozliczeniowy pracownika, tym większa możliwość dostosowania grafiku pracy do potrzeb przedsiębiorstwa.
Na przykład w firmie, w której obowiązuje 8-tygodniowy okres rozliczeniowy w pracy, pracownicy mogą wykonywać swoje obowiązki w pierwszym miesiącu przez 4 dni w tygodniu, a w drugim przez 6, co daje średnio 5 przepracowanych dni w każdym tygodniu obowiązującego okresu rozliczeniowego i jest zgodne z polskim prawem.
Załóżmy, że pracodawca wybrał trzymiesięczny okres rozliczeniowy, a wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym wynosi 504 godziny. Pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze godzin w jednym miesiącu przepracował 178 godzin, w kolejnym 168 a w ostatnim – 158. Dzięki takiemu okresowi rozliczeniowemu w pracy otrzyma co miesiąc takie samo wynagrodzenie, pomimo że w niektórych miesiącach godzin byłó mniej, a w niektórych więcej.
Ważne jest, że wydłużanie czasu rozliczenia na przykład do kwartalnego okresu rozliczeniowego czasu pracy lub dwumiesięcznego okresu rozliczeniowego nie stwarza możliwości rekompensaty nadgodzin z jednego miesiąca zmniejszeniem liczby godzin do przepracowania w kolejnym miesiącu.
W dwu lub trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym grafik powinien być ustalony wcześniej, natomiast nadgodziny nigdy nie mogą być przez szefa z góry zaplanowane i ujęte w harmonogramie, wedle definicji wynikają bowiem ze „szczególnych potrzeb pracodawcy”. Pracownikom należy się za nie czas wolny albo wynagrodzenie oraz dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych.
