Pierwsza dama to nie tylko żona prezydenta – pełni ona funkcję reprezentacyjną m.in. w czasie ważnych wydarzeń państwowych i podróży zagranicznych. Pierwsza dama ma także realny wpływ na kulturę i społeczeństwo. I choć jej grafik często wypełniony jest po brzegi, póki co obowiązki pierwszej damy nie są uregulowane prawnie. Czym więc zajmuje się pierwsza dama w Polsce? Co wiemy o obecnej pierwszej damie?
Spis treści
Pierwsza dama – kim jest? Historia
Tytułem pierwszej damy określa się małżonkę głowy państwa. Jest to funkcja reprezentacyjna, z którą wiąże się duża odpowiedzialność, a często także presja. W Polsce określenia ,,pierwsza dama” zaczęto używać w III Rzeczypospolitej, czyli po roku 1989.
Nowa Pierwsza Dama Polski, czyli Marta Nawrocka pełni tę funkcję od 6 sierpnia 2025 roku, po wygraniu wyborów prezydenckich przez jej męża Karola Nawrockiego. Wcześniej ten tytuł piastowała Agata Kornhauser–Duda, gdy prezydentem był Andrzej Duda.
Głowa Państwa wraz z małżonką po zakończonej kampanii prezydenckiej i zaprzysiężeniu mają prawo wyboru miejsca zamieszkania w Belwederze lub w Pałacu Prezydenckim.
Polskie pierwsze damy po 1989 roku:
- Barbara Jaruzelska (1989-1990)
- Danuta Wałęsa (1990-1995)
- Jolanta Kwaśniewska (1995-2005)
- Maria Kaczyńska (2005-2010)
- Anna Komorowska (2010-2015)
- Agata Kornhauser-Duda (2015-2025)
- Marta Nawrocka (od 2025)
Pierwsza dama Marta Nawrocka – biografia
Jak można dowiedzieć się ze strony Kancelarii Prezydenta – Marta Nawrocka, obecna pierwsza dama, urodziła się 7 marca 1986 roku w Gdyni. Ukończyła Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Przed objęciem funkcji pierwszej damy była funkcjonariuszką Służby Celno-Skarbowej, gdzie pracowała przez 18 lat, zajmując się m.in. walką z nielegalnym hazardem i kontrolą rynku paliw. Od 22 maja 2010 roku jest żoną Karola Nawrockiego, z którym wychowuje trójkę dzieci.
Jakie uprawnienia ma pierwsza dama?
Mimo że rola pierwszej damy uważana jest w społeczeństwie za ważną, a oczekiwania wobec małżonki prezydenta są duże, pierwsza dama nie posiada żadnych dodatkowych uprawnień wynikających ze swojej funkcji. Zapisów dotyczących pierwszej damy nie znajdziemy ani w Konstytucji RP, ani w żadnej innej ustawie.
Pierwsza dama nie ma żadnych uregulowanych prawnie obowiązków. Mimo to jej opinie, promowane wartości czy przyjmowane postawy w znacznym stopniu kształtują wizerunek pary prezydenckiej i mają znaczny wpływ na postrzeganie prezydentury1.
Pierwsza dama, razem z Prezydentem RP, chroniona jest przez Służbę Ochrony Państwa. Co prawda Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa nie wymienia jej bezpośrednio, jednak dokument ten wskazuje, że do zadań SOP należy ochrona – oprócz Prezydenta, Premiera czy zagranicznych głów państw odwiedzających Polskę – „innych osób ze względu na dobro państwa" (art. 3d ustawy).
Pierwsza dama – jakie ma obowiązki?
Obowiązki pierwszej damy nie są ściśle określone, nie ma żadnych formalnych uprawnień politycznych. To czym będzie się zajmować, zależy od jej prywatnych preferencji. Nieformalnie jednak przyjęło się, że pierwsza dama uczestniczy w wyjazdach zagranicznych prezydenta czy spotkaniach z gośćmi w Pałacu Prezydenckim.
Wiele pierwszych dam wykorzystuje popularność, by nagłaśniać istotne kwestie społeczne. Często obejmują patronatami domy dziecka, muzea, akcje edukacyjne albo programy wspierające osoby z niepełnosprawnościami.
Pierwsza dama w Polsce odgrywa także dużą rolę w kontekście mody, będąc inspiracją dla wielu kobiet, a także promując określone stroje czy marki. Styl małżonki Prezydenta powinien być zgodny z protokołem dyplomatycznym, ale także, zgodnie ze społecznymi oczekiwaniami, łączyć elegancję i nowoczesność. Należy pamiętać, że jest ona niejako przedstawicielką kobiet danego kraju. Wybór stylizacji pierwszej damy zawsze budzi emocje i jest szeroko komentowany w mediach.
Czy pierwsza dama może pracować?
Z punktu widzenia prawa nie istnieje żaden zakaz kontynuowania czy podejmowania pracy zawodowej przez pierwszą damę. Przyjęło się jednak, że żona prezydenta rezygnuje z dotychczasowego zatrudnienia. Zwyczajowo podejmuje ona działania charytatywne, społeczne oraz towarzyszy prezydentowi podczas wizyt krajowych i zagranicznych. W praktyce więc obowiązków może mieć bardzo wiele.
Pamiętaj!
Nie istnieje żadne prawo zakazujące pracować żonie prezydenta. Do tej pory pierwsze damy w Polsce nie pracowały zawodowo w czasie kadencji małżonka i poświęcały się działalności społecznej i charytatywnej.
Ile zarabia pierwsza dama?
Pierwsza dama nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia z tytułu pełnionej przez siebie funkcji. Jeszcze niedawno nie była objęta składkami ZUS. Zmieniło się to jednak od roku 2021 i na podstawie art. 30 ust. 2a ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora (po nowelizacji z 2016 roku), składki są opłacane przez Kancelarię Prezydenta RP2. Z kolei wszystkie działania społeczne, charytatywne czy wyjazdy pierwszej damy są opłacane z budżetu KPRP.
Czy pierwsza dama ma emeryturę?
Pierwsza dama, dzięki opłacanym składkom przez Kancelarię Prezydenta RP, otrzyma emeryturę za pełnioną funkcję. Ponieważ w Polsce można być prezydentem maksymalnie przez dwie 5-letnie kadencje, funkcję pierwszej damy można wypełniać również przez co najwyżej 10 lat. Dlatego też wysokość emerytury pierwszej damy uzależniona jest w znacznym stopniu od wcześniej podejmowanych aktywności zawodowych, jak i tych, które będzie wykonywać po zakończeniu kadencji prezydenta Polski. Po osiągnięciu wieku emerytalnego (czyli 60 lat) pierwszej damie będzie przysługiwała emerytura adekwatna do okresu opłacania składek.
Najsłynniejsze pierwsze damy na świecie
W historii świata niektóre pierwsze damy znacząco wpływały na rozwój społeczny, kulturę, a przez to stały się osobami obecnymi w życiu publicznym i bardzo rozpoznawalnymi. Należą do nich:
- Eleanor Roosevelt – była małżonką 32. prezydenta USA, Franklina Delano Roosevelta. Bardzo aktywnie działała szczególnie na rzecz praw człowieka i nosiła miano „pierwszej damy świata”3.
- Jacqueline Kennedy – była żoną 35. prezydenta USA, Johna F. Kennedy’ego. Uchodziła za ikonę stylu. To dzięki niej w Ameryce zaczęły pojawiać się europejskie domy mody takich marek jak Dior, Givenchy czy Chanel. Jednocześnie bardzo aktywnie promowała sztukę i kulturę. Jako pierwsza opublikowała przewodnik po Białym Domu3.
- Michelle Obama – była pierwszą Afroamerykanką pełniącą funkcję pierwszej damy. Żona 44. prezydenta USA. Bardzo aktywna społecznie, propagowała zdrowy styl życia i dostęp wszystkich dziewcząt do edukacji3.
- Evita Perón – była żoną prezydenta Argentyny Juana Peróna. Bardzo aktywnie działała zarówno politycznie, jak i społecznie. Dzięki jej zaangażowaniu w 1947 roku przyznano kobietom w Argentynie prawa wyborcze.
Czytaj także: Praca w obwodowej komisji wyborczej – na czym polega, jak zasiąść, wynagrodzenie
Pierwsza dama – najczęściej zadawane pytania:
-
Jak nazywamy męża pani prezydenta?
Męża pani prezydent określa się najczęściej mianem pierwszego dżentelmena lub pierwszego kawalera. W historii świata ten tytuł jako pierwszy nosił James E. Ferguson w 1925 roku. Był on mężem ówczesnej gubernator Teksasu.
-
Jak zwracać się do pierwszej damy?
W sytuacjach formalnych należy zachować obowiązujące zasady savoir–vivre i najlepiej zwracać się do małżonki prezydenta ,,Szanowna Pani”. Nie trzeba tutaj dodawać zwrotu ,,Prezydentowa”, gdyż jest to już forma przestarzała. Jednak jej używanie nie jest błędem.
-
Czy osoba nie będąca w związku małżeńskim z prezydentem może być nazywana pierwszą damą?
Odpowiedź brzmi nie. Przyjęło się, że pierwszą damą określamy osobę będącą w związku małżeńskim z Prezydentem.
Przypisy:
1Aktywności Małżonki Prezydenta, Oficjalna Strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polski [dostęp 25.11.2025].
2Ustawa o wykonywaniu mandatu posła i senatora, Oficjalna Strona Sejmu RP [dostęp 25.11.2025].
3The American Presidency Projekt, Serwis Presidency [dostęp 25.11.2025].
