Systemy czasu pracy - charakterystyka
Czas pracy, a więc wedle Kodeksu pracy: „czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy”, obejmuje nie tylko godziny, kiedy wykonujemy nasze zawodowe obowiązki. Wlicza się do niego również przerwy, przestoje, a także zorganizowane przez przełożonego szkolenia.
Systemy czasu pracy to właściwe zbiory norm określających maksymalną liczbę godzin pracy, która obowiązuje zatrudnionych w danym zakładzie w ciągu doby i w ciągu tygodnia. Przedsiębiorca, w zależności od profilu działalności, ma do wyboru następujące systemy:
- podstawowy,
- równoważny,
- przerywany,
- skróconego tygodnia pracy,
- pracy weekendowej,
- pracy w ruchu ciągłym,
- zadaniowy.
Podstawowy system czasu pracy
Podstawowy system czasu pracy obowiązuje większość zatrudnionych. Jest najpopularniejszy, zwłaszcza w firmach związanych z pracą biurową. Na czym dokładnie polega?
Szczegółowe ustalenia co do zasad podstawowego systemu pracy są zawarte w art. 129. Kodeksu pracy: „czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy”.
Okres rozliczeniowy może być dłuższy w szczególnych przypadkach: „W rolnictwie i hodowli, a także przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób może być wprowadzony okres rozliczeniowy nieprzekraczający 6 miesięcy, a jeżeli jest to dodatkowo uzasadnione nietypowymi warunkami organizacyjnymi lub technicznymi mającymi wpływ na przebieg procesu pracy – okres rozliczeniowy nieprzekraczający 12 miesięcy”.
To, ile godzin dany pracownik będzie musiał przepracować łącznie w danym okresie rozliczeniowym, można obliczyć w prosty sposób. Wystarczy pomnożyć 40 godzin przez liczbę pełnych tygodni w okresie rozliczeniowym, a następnie dodać do wyniku iloczyn 8 godzin i dni od poniedziałku do piątku, które pozostały do końca okresu (poza pełnymi tygodniami). Dodatkowo każde święto przypadające w innym dniu niż niedziela obniża wymiar o 8 godzin. Podobnie należy odliczyć liczbę godzin usprawiedliwionej nieobecności pracownika (np. z powodu urlopu wypoczynkowego, czy zwolnienia lekarskiego).
Co oznacza „przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy”? Taki zapis daje możliwość pewnej elastyczności i oznacza, że nie każdy tydzień musi obejmować 5 dni pracy i dokładnie 40 godzin. Istotne jest to, aby w całym okresie rozliczeniowym nie przekraczać górnej granicy. Jeśli w pierwszym tygodniu grafik zakładał jedynie 4 dni, to nie ma przeszkód, aby w kolejnym tygodniu wydłużyć wymiar pracy do 6.
