Układ zbiorowy pracy – co to jest
Układ zbiorowy pracy uznaje się za jeden z dokumentów (obok Kodeksu pracy), należących do źródeł prawa pracy. Jest to porozumienie między pracodawcą a podwładnymi lub związkami zawodowymi, które ich reprezentują. Główny cel takiego dokumentu to regulowanie warunków zatrudnienia oraz przedstawienie zobowiązań, jakie mają zarówno przełożeni, jak i podwładni. Zapisy układu zbiorowego nie mogą być sprzeczne z zasadami, jakie podaje wyżej wymieniony kodeks. Jeśli jest inaczej, to nie mają one mocy prawnej.
Układ zbiorowy pracy a ponadzakładowy układ zbiorowy pracy
Często można usłyszeć inną nazwę, a mianowicie ponadzakładowy układ zbiorowy pracy. Jest to dokument, który obejmuje pracowników jednej branży zatrudnionych przez przedsiębiorców, zrzeszonych w organizacji pracodawców. Traktuje się go jako podstawę do ustalania wysokości wynagrodzeń indywidualnych jednostek. W przypadku naruszeń umożliwia dochodzenie roszczeń. Warto zaznaczyć, że postanowienia zakładowego układu zbiorowego nie mogą być gorsze od zapisów, jakie zostały zawarte w ponadzakładowych przepisach.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej mówi o swobodzie zawierania takich porozumień. Oznacza to, że ponadzakładowe układy zbiorowe są możliwe w każdej branży. Nie dotyczy to jednak następujących profesji:
• służby cywilnej,
• urzędników państwowych zatrudnionych na podstawie mianowania i powołania,
• pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie mianowania lub powołania w urzędach marszałkowskich, starostwach powiatowych, urzędach gminy,
• sędziów i prokuratorów.
Ustawa o układach zbiorowych
Kwestie ponadzakładowych układów pracy reguluje ustawa z dnia 24 lipca 2015 roku o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego. Także w Kodeksie pracy znajduje się cześć, która traktuje o zbiorowych układach. Jest to XI dział począwszy od artykułu 238.
Najczęściej takie dokumenty składają się z części normatywnej (warunki pracy) oraz obligatoryjnej (wzajemne zobowiązania obydwu stron). Część trzecia nie jest obowiązkowa i dotyczy działalności socjalnej zakładu. Układ zbiorowy w pracy może zostać rozwiązany. Taka sytuacja ma miejsce tylko za porozumieniem stron. Naruszenie postanowień układu traktowane jest jak łamanie prawa. W związku z tym zasadność roszczeń jest ocenia podczas spraw sądowych.
