Zawarcie umowy kojarzy nam się ze złożeniem oficjalnego podpisu na dokumencie, czytaniem kilkudziesięciu stron oświadczenia woli i analizowaniem licznych paragrafów. Tymczasem w wielu przypadkach nie ma wymogu zastosowania formy pisemnej, a umowa może zostać zawarta ustnie. Kiedy umowa ustna jest wiążąca i w jaki sposób można ją udowodnić? Wyjaśniamy, czym różni się umowa ustna od pisemnej.
Spis treści
- Umowa ustna – co to?
- Umowa ustna a prawo – kiedy dochodzi do jej zawarcia?
- Czy umowa ustna jest wiążąca?
- Kiedy musi być zawarta umowa na piśmie?
- Umowa ustna – jak udowodnić?
- Czy umowa ustna jest tak samo ważna jak pisemna?
- Umowa ustna – do jakiej kwoty?
- Jak odstąpić od umowy ustnej?
- Umowa ustna a pisemna – najczęściej zadawane pytania
Umowa ustna – co to?
Zakupy w sklepie. Uzgodnienie ceny i zapłata za towar – umowa sprzedaży zawarta w sposób dorozumiany, bez sporządzania żadnej treści.
Użyczenie samochodu koledze. Nieodpłatne udostępnienie pojazdu z dobrej woli – umowa użyczenia pozwalająca na korzystanie z rzeczy, bez konieczności sporządzenia oświadczenia woli na piśmie.
Wezwanie na pomoc hydraulika. Ustalenie zakresu prac i wysokości wynagrodzenia – umowa ustna na wykonanie usługi, bez podpisywania zbędnych dokumentów. Wszystko to przykłady z życia codziennego, w którym zastosowanie ma umowa ustna. Kodeks cywilny jasno formułuje dopuszczalność jej zawierania. Czytamy w nim:
Kodeks cywilny, art. 60.:
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli).
Na podstawie powyższego możemy wywnioskować, iż w praktyce możliwe jest także zawarcie umowy w formie ustnej, co wynika z ustawowej zasady swobody zawierania umów, która została ujęta kolejnym paragrafie.
Kodeks cywilny, art. 353 .1:
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Warto jednak mieć na uwadze, że swoboda zawierania umów dotyczy jedynie stosunków zobowiązaniowych. Nie ma ona zastosowania w przypadku stosunków rzeczowych, rodzinnych czy spadkowych. Jak sama nazwa wskazuje, umowa ustna nie posiada formy papierowej, pisemnej. Zatem w jakich okolicznościach dochodzi do jej zawarcia? Jakie warunki muszą zostać spełnione, by zastosowanie miała umowa ustna?
Umowa ustna a prawo – kiedy dochodzi do jej zawarcia?
Brak jest tutaj jakichkolwiek dokumentów. W przypadku umowy ustnej nie składa się żadnych podpisów. Nie ma też na nią papierowego zaświadczenia. Zawarcie umowy ustnej jest więc bardzo proste. Następuje w formie zgodnego oświadczenia woli co najmniej dwóch stron oraz wyrażenia zobowiązań do wypełnienia. Celem zawarcia umowy, tak ustnej, jak pisemnej, jest wywołanie określonego stosunku prawnego.
W świetle przepisów, by można uznać umowę ustną za ważną, musi składać się ona z minimalnej treści obejmującej elementy konieczne. Jednym z nich jest wskazanie przedmiotu umowy, czyli określenie, czego dotyczy umowa i z jakimi kosztami może się wiązać. W ustnym oświadczeniu woli można również wskazać miejsce zawarcia umowy, ale nie jest to konieczne. Dla interesu obu stron takiej umowy istotne jest natomiast, by zawrzeć w niej zastrzeżenie co do skutków prawnych jej zawarcia.
Czy umowa ustna jest wiążąca?
Wiemy już, że do zawarcia umowy ustnej, w świetle przepisów prawa, wystarczy jedynie zgodne oświadczenie woli obu stron. Zgodnie z zapisami Kodeksu cywilnego wola ta może zostać wyrażona elektronicznie lub ustnie. Co do zasady, umowa ustna jest wiążąca, jeśli w konkretnym przypadku przepisy nie będą stanowiły inaczej, a sam kontrakt nie będzie naruszał zasad współżycia społecznego ani przepisów ustawy.
Prawo przewiduje sytuacje, w których dla zachowania ważności umowy niezbędne jest zawarcie umowy w formie pisemnej czy formy dokumentowej pod rygorem nieważności. Wobec tego, zanim zdecydujemy się zawrzeć umowę w formie ustnej, warto sprawdzić, czy w tym konkretnym przypadku nie będzie ku temu żadnych przeciwwskazań.
Pamiętaj!
Oświadczenie woli o zawarciu umowy może być złożone w sposób ustny pod warunkiem, że jego treść jest zrozumiała, nie budzi żadnych wątpliwości i nie występują przeszkody do czynności prawnej w wybranej formie. Umowa ustna będzie wiążąca, o ile w danym przypadku przepisy nie będą wymagały zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.
Kiedy musi być zawarta umowa na piśmie?
Przepisy Kodeksu cywilnego wskazują przypadki, w których umowa musi być zawarta na piśmie. Wśród nich są między innymi rodzaje umów o pracę i umów cywilnoprawnych. W ich przypadku umowa ustna nie będzie ona wiążąca. Klasycznymi przykładami umów, które wymagają formy pisemnej, są między innymi:
-
umowa poręczenia,
-
umowa leasingowa,
-
umowa o pracę.
Pamiętaj!
Stosownie do art. 29§2 Kodeksu pracy, umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeżeli umowa o pracę nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca przed dopuszczeniem pracownika do pracy zobowiązany jest do potwierdzenia pracownikowi na piśmie ustaleń co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków. W sytuacji, gdy taka umowa nie zostanie potwierdzona, zachodzi naruszenie praw pracownika.
Warto również mieć na uwadze, że w niektórych przypadkach konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego. Ten konieczny jest między innymi w przypadku zawarcia takich umów jak:
-
umowa spółki komandytowej,
-
umowa spółki akcyjnej,
-
umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
-
umowa sprzedaży nieruchomości,
-
umowa darowizny,
-
umowa ustanowienia użytkowania wieczystego,
-
umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu,
-
małżeńskie umowy majątkowe.
Pamiętaj!
Niezachowanie przewidzianej przepisami Kodeksu cywilnego formy umowy może skutkować nieważnością umowy i brakiem wywołania skutków prawnych.
Umowa ustna – jak udowodnić?
W przypadku umowy pisemnej czy chociażby elektronicznej nie trudno jest o dowód jej zawarcia. Więcej wątpliwości budzi natomiast umowa ustna. Jak udowodnić zawarcie tego rodzaju kontraktu? To może okazać się konieczne w przypadku wystąpienia konfliktu pomiędzy stronami i dochodzenia swoich praw przed sądem, ale nie tylko. Istnieją także sytuacje, w których prawo wymaga formy pisemnej umowy, ale nie pod rygorem nieważności. Wówczas umowa ustna będzie wiążąca, ale w razie wystąpienia konfliktu pomiędzy stronami umowy mogą pojawić się problemy z udowodnieniem swoich racji. Wówczas, co do zasady, w sporze nie będzie dopuszczony dowód z zeznań świadków czy przesłuchania stron. To możliwe będzie jedynie wtedy, gdy:
-
obie strony wyrażą na to zgodę,
-
żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą,
-
fakt dokonania czynności prawnej jest uprawdopodobniony za pomocą dokumentu.
Tutaj warto jednak zaznaczyć, że wątpliwe jest udzielenie zgody na przesłuchanie czy dopuszczenie zeznań niekorzystnego dla siebie świadka. W takiej sytuacji kluczowe jest posiadanie jakichkolwiek dowodów zawarcia wspomnianej umowy. Tymi mogą być chociażby wiadomości SMS czy wiadomość e-mail. W przypadku umów dotyczących kupna-sprzedaży dowodem zawarcia umowy będzie chociażby faktura lub rachunek, który udowodni dokonanie transakcji.
Czy umowa ustna jest tak samo ważna jak pisemna?
Umowa ustna a pisemna – obie mogą być wiążące i tak samo ważne. W przypadkach, gdy przepisy nie wymagają zachowania formy pisemnej lub wymagają jej, ale nie zastrzegają przy tym rygoru nieważności, umowa ustna będzie ważna. Będzie miała ona moc prawną. Pamiętajmy jednak, że taka umowa jest jedynie ustaleniem pewnych postanowień w rozmowie stron, na które brak będzie dowodów. Dlatego zaleca się, by w sprawach, w których przedmiotem umowy są chociażby wartościowe rzeczy zachować jednak formę pisemną umowy. W ten sposób, w razie wystąpienia jakichkolwiek sporów, drugiej stronie ciężko będzie podważyć zapisy umowy, pod którą znajduje się przecież jej podpis.
Pamiętaj!
W przypadku wystąpienia sporów pomiędzy stronami zawierającymi umowę ustną znacznie trudniejsze będzie wykazanie swoich racji w postępowaniu sądowym. Zaleca się, by w przypadku spraw, w których przedmiotem są dobra wartościowe zawrzeć umowę na piśmie, która zabezpieczy interesy obu stron i będzie istotna dla celów dowodowych.
Umowa ustna – do jakiej kwoty?
Wiele wątpliwości budzi forma umowy w przypadku pożyczek czy kredytów. Pojawiają się pytania: czy umowa ustna jest wiążąca w przypadku pożyczenia pieniędzy? Czy fakt ten powinien zostać odnotowany jednak pisemnie? Otóż co do zasady, umowa pożyczki może zostać zawarta w formie ustnej. Warto jednak wiedzieć, że możliwe jest to jedynie do pewnej kwoty.
Kodeks cywilny, art. 720 § 2.:
Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej.
Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku, gdy wartość pożyczki przekracza tysiąc złotych, umowa ustna będzie ważna, natomiast będzie skutkowała pewnymi ograniczeniami w przypadku postępowania dowodowego przed sądem.
Jak odstąpić od umowy ustnej?
Wiemy już, że pisemna umowa między stronami jest swego rodzaju zabezpieczeniem interesów obu stron. W przypadku, gdy umowa zawarta została w formie pisemnej, odstąpienie od niej również powinno być potwierdzone odpowiednim pismem. A jak wygląda to w przypadku zgodnego oświadczenia woli obu stron, ale zawartego w formie ustnej? Jak odstąpić od ustnej umowy? Przykładowo, jak wygląda rozwiązane umowy o pracę, jeśli taka umowa nie została zawarta na piśmie?
Sposób odstąpienia od umowy może wynikać zarówno z samej umowy, jak i przepisów prawa. W przypadku umowy ustnej może wydawać się to nieco bardziej problematyczne. Nawet jeśli strony podczas zawierania umowy przewidziały możliwość jej odstąpienia, później fakt ten może być trudny do udowodnienia.
Załóżmy więc, że jedna ze stron nie wywiązuje się ze swoich obowiązków określonych umową. W takiej sytuacji należy wezwać ją do wykonania umowy pod rygorem odstąpienia. Kluczowe jest tutaj wyznaczenie terminu, w którym umowa powinna zostać wykonana. Jeśli wezwanie okaże się nieskuteczne, a wyznaczony termin upłynie, wówczas strona powinna złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy.
Umowa ustna a pisemna – najczęściej zadawane pytania:
-
Umowa ustna czy pisemna – którą lepiej zawrzeć?
Umowa ustna może być tak samo wiążąca, jak umowa pisemna. W przypadkach, gdy przepisy prawa nie wymagają zachowania formy pisemnej lub wymagają jej, ale nie pod rygorem nieważności, umowa ustna będzie ważna. Warto jednak mieć na uwadze, że zawarcie umowy pisemnej jest zabezpieczeniem interesów obu stron i może znacznie ułatwić rozwiązanie ewentualnych sporów pomiędzy stronami na drodze sądowej.
-
Czy można odstąpić od umowy ustnej?
Oświadczenie woli może zostać złożone zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej. Odstąpienie od umowy zawartej w formie ustnej może wynikać z samej umowy, jak również z przepisów prawa. Podobnie jak samo zawarcie umowy – może mieć formę ustną.
