Każdy pracownik zatrudniony na podstawie umowy pracę, powołania, mianowania, wyboru bądź spółdzielczej umowy o pracę, ma prawo do urlopu wypoczynkowego. Pojęcie urlopu wypoczynkowego w Kodeksie Pracy określane jest, jako prawo do corocznej, nieprzerwanej płatnej przerwy w pracy. Oznacza to, że za pracownika opłacane są wtedy składki i zachowuje on prawo do wynagrodzenia. Pracownik nie może się zrzec prawa do urlopu. Jak wyliczyć urlop wypoczynkowy i jakie są zasady udzielania urlopu wypoczynkowego?
Spis treści
Staż pracy a urlop wypoczynkowy
To, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi, zależy od stażu pracy. Niestety, Kodeks Pracy nie precyzuje wyraźnie, czym jest staż pracy. Przyjmuje się zatem, że jest to łączna długość wszystkich okresów świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania i wyboru.
Ponadto, aby obliczyć ilość dni urlopu przysługującego pracownikowi, dolicza się do stażu pracy okresy pobierania nauki oraz różnego rodzaju okresy dodatkowe (np. czas czynnej służby wojskowej, czas, za który pracownik otrzymał odszkodowanie za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę, okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych itp.)
Wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi w Polsce:
• 20 dni, jeśli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
• 26 dni, jeśli pracownik jest zatrudniony dłużej niż 10 lat.
Aby zatem obliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi, trzeba zebrać wszystkie okresy zatrudnienia, sprawdzić, czy pracownikowi trzeba doliczyć dodatkowy okres stażowy (związany np. z okresem nauki lub dodatkowymi przepisami), dodać do siebie wszystkie te okresy i zweryfikować, czy wynoszą mniej czy więcej niż 10 lat.
Ile dni urlopu po studiach?
Kwestią, która najbardziej interesuje pracowników w kontekście tego, jak obliczyć urlop wypoczynkowy, jest ilość lat wliczana do okresu zatrudnienia za okres edukacji. I tak za okres:
• sasadniczej szkoły zawodowej – nie więcej niż 3 lata,
• średniej szkoły zawodowej – nie więcej niż 5 lat,
• średniej szkoły ogólnokształcącej – 4 lata,
• szkoły policealnej – 6 lat,
• szkoły wyższej – 8 lat.
Jeśli osoba jednocześnie uczyła się i pracowała, do okresu zatrudnienia wlicza się okres korzystniejszy dla pracownika (art. 155 §2).
Warto pamiętać, że zasady naliczania urlopu podkreślają, że do okresu pracy można wliczyć tylko czas edukacji w jednej szkole (szkoły nie sumują się) i musi to być szkoła ukończona. Jeśli zatem pracownik po maturze poszedł na studia, które po 4 latach porzucił, do stażu pracy wliczy mu się jedynie 4 lata (za ukończenie szkoły średniej ogólnokształcącej).
Wyliczanie urlopu najczęściej przeprowadzają w firmach specjaliści ds. kadr, bazując na świadectwach pracy oraz świadectwach ukończenia odpowiednich szkół.
Dla niektórych grup zawodowych lub społecznych, maksymalny wymiar urlopu jest wyższy. Długość urlopu wypoczynkowego jest większa dla pracowników ze znacznym bądź umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Mają oni o 10 dni urlopu więcej. Ilość przysługującego urlopu rośnie też do 36 dni dla pracowników naukowych PAN i nauczycieli akademickich. Więcej urlopu mają też sędziowie i prokuratorzy, dyplomaci i nauczyciele.
Pierwszy urlop wypoczynkowy
Nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego po rozpoczęciu pracy następuje po przepracowanym miesiącu. Pracownik po każdym przepracowanym miesiącu otrzymuje 1/12 dni z przysługującego mu wymiaru. W następnym roku kalendarzowym pracownik nabiera prawa do kolejnego urlopu (pełnego). Pierwszy urlop pracownika w wymiarze cząstkowym (1/12 za każdy miesiąc) przysługuje jedynie do końca roku kalendarzowego. Jeśli zatem pracodawca wyrazi zgodę, pracownik będzie mógł nawet w styczniu czy lutym kolejnego roku wykorzystać cały przysługujący urlop na dany rok.
Urlop wypoczynkowy ile dni za miesiąc?
• przy wymiarze 20 dni urlopu – 1,66 dnia,
• przy wymiarze 26 dni – 2,16 dnia.
Zmiana pracy a urlop
Jak wygląda wykorzystanie urlopu, jeśli pracownik zmienia pracę? Otóż u dotychczasowego pracodawcy powinien wykorzystać cały przysługujący mu urlop w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia (czyli 1/12 wymiaru za każdym miesiąc). Jeśli zatrudnienie ustaje w trakcie miesiąca kalendarzowego, miesiąc ten wlicza się do wymiaru urlopu. Wykorzystany urlop (ilość dni) wpisuje się do świadectwa pracy).
Przykład – pracownik pracuje do 2 kwietnia. Za dany rok przysługuje mu u dotychczasowego pracodawcy 1/12 x 4 (miesiące) x wymiar urlopu (20 lub 26 dni). Otrzymaną liczbę zaokrągla się w górę.
Ile przysługuje urlopu wypoczynkowego pracownikowi u kolejnego pracodawcy?
Urlop u kolejnego pracodawcy nalicza się proporcjonalnie do okresu pozostałego do końca roku kalendarzowego, przy czym liczba dni urlopu u obu pracodawców nie może być wyższa, niż maksymalny wymiar urlopu przysługujący pracownikowi.
Przykład – pracownik uprawniony do 26 dni urlopu u poprzedniego pracodawcy pracował do 02 kwietnia i wykorzystał 9 dni urlopu. U nowego pracodawcy będzie pracował od 01 maja. W związku z tym przysługujący mu wymiar urlopu to 18 dni (1/12 x 26 x 8 miesięcy = 17,33). 18 + 9 dałoby jednak łącznie 27 dni urlopu. W nowej pracy pracownik dostanie zatem tylko 17 dni urlopu.
Zasady udzielania urlopu wypoczynkowego
Aby otrzymać urlop wypoczynkowy, pracownik winien zgłosić wniosek o urlop. Pracodawca sporządza plan urlopów, w którym powinien uwzględnić wnioski pracowników. Mając zaakceptowany wniosek o urlop, pracownik może się na taki urlop udać.
Co do zasady, pracownik powinien wykorzystać wszystkie przysługujące dni urlopu do końca roku kalendarzowego. Jeśli to jest niemożliwe, może przenieść urlop na kolejny rok, ale musi rozpocząć jego wykorzystywanie do 30 września.
Urlop wypoczynkowy — ile dni jednorazowo?
Kodeks Pracy nie precyzuje ile dni jednorazowo maksymalnie może wziąć pracownik. Jeśli pracodawca się zgodzi, może to być nawet cały przysługujący wymiar urlopu (czyli 26 dni lub więcej, jeśli pracownik ma również urlop zaległy).
W art. 162 Kodeks Pracy podkreślone jest, że przynajmniej jedna część urlopu powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Nie oznacza to, że Kodeks Pracy nakłada obowiązek realizacji nieprzerwanego urlopu trwającego 14 dni. Jest to zalecenie, które jednak przez wiele firm traktowane jest jako obligatoryjne.
Kiedy przepada zaległy urlop
Co do zasady, urlop niewykorzystany w danym roku przechodzi na kolejny rok, a pracownik ma czas na jego wykorzystanie do końca września. Co się jednak stanie, jeśli pracownik nie uda się na urlop wypoczynkowy w tym terminie?
Zgodnie z przepisami (stan na grudzień 2018 r.), pracownik traci prawo do urlopu (oraz ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy) po upływie 3 lat. Datą graniczną jest tu moment, w którym należało wykorzystać urlop. Jeśli zatem termin wykorzystania urlopu wypoczynkowego przesunięto na kolejny rok, przedawnienie urlopu nastąpi po 3 latach liczonych od końca września.
Na przykład, urlop z 2017 roku, którego pracownik nie wykorzystał do końca września 2018 roku, przedawni się z dniem 30 września 2021 roku.
Obecnie trwają prace nad nowelizacją Kodeksu Pracy. Jednym z projektów mają być zmiany związane z terminem przepadania urlopu wypoczynkowego. Na ten moment nie wiadomo jednak, jakiego rodzaju zmiany miałyby wejść w życie i kiedy.
Umowa zlecenie a urlop wypoczynkowy
Na koniec warto przypomnieć, że urlop wypoczynkowy należy się jedynie osobom zatrudnionym na umowę o pracę. Przy wykonywaniu pracy na podstawie umowy – zlecenia, zleceniobiorcy nie przysługują płatne dni urlopowe.
