W miesiącach letnich, gdy doskwiera nam upał, częściej odczuwamy pragnienie i powinniśmy zwracać szczególną uwagę na uzupełnianie płynów. Zaniedbanie częstego picia może prowadzić bowiem do odwodnienia i poważnych konsekwencji zdrowotnych. Pojawia się zatem kwestia, czy pracodawca ma obowiązek dostarczyć zatrudnionym wodę, czy też każdy pracownik musi zorganizować ją sobie samodzielnie. Jest to szczególnie istotne pytanie w czasie wykonywania prac na wolnym powietrzu, np. na budowie, przy zbiorach owoców itp.
Woda – czy pracodawca ma obowiązek zapewnić ją na wszystkich stanowiskach?
Przede wszystkim należy podkreślić, że pracodawca ma obowiązek zapewnienia zatrudnionym wody pitnej, jeśli ci pracują w warunkach szczególnie uciążliwych – wynika to z przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Uciążliwość może wynikać zarówno z bardzo wysokich, jak i niskich temperatur – rodzaj napojów powinien być do nich dostosowany (np. zimna woda czy soki latem, gorąca herbata zimą itp.). Za napoje te pracodawca nie może pobierać dodatkowych opłat ani np. potrącać za nie kwoty z wynagrodzenia.
Niektóre zawody wymagają wzmożonego nakładu fizycznego, co wiąże się z dużym wydatkiem energetycznym. Dodatkową trudnością przy pracy fizycznej mogą być ciężkie warunki atmosferyczne – wysokie bądź niskie temperatury, które wpływają na jakość wykonywanej pracy. Pracodawca jest w takich sytuacjach zobowiązany do zapewnienia swoim podwładnym dodatkowej wody lub innych napojów profilaktycznych.
Zasady dotyczące tego, komu szef musi dostarczyć napoje, określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.
Zgodnie z artykułem 4. tego aktu woda dla pracowników należy się osobom zatrudnionym:
1) w warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego (WBGT) powyżej 25°C,
2) w warunkach mikroklimatu zimnego, charakteryzującego się wartością wskaźnika siły chłodzącej powietrza (WCI) powyżej 1000,
3) przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10°C lub powyżej 25°C,
4) przy pracach związanych z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet,
5) na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28°C.
Co więcej, w przypadku opisanym w punkcie pierwszym, firma jest zobowiązana do dostarczenia podwładnym napojów wzbogaconych o witaminy i sole mineralne.
To, które stanowiska są związane z wykonywaniem pracy uciążliwej lub w trudnych warunkach, i w związku z tym wymagają dostarczenia dodatkowych napojów, ustala pracodawca w porozumieniu z organizacją związkową bądź po otrzymaniu opinii przedstawicieli pracowników (jeśli w firmie nie ma związku zawodowego).
Kiedy należy się woda dla pracowników?
Kwestia dostarczenia napojów i wody w pracy w przypadku wyżej wspomnianych prac jest zatem jasna. Czy jednak szef powinien również zapewnić je np. pracownikom biurowym, pracownikom wykonującym obowiązki w sklepach, salonach usługowych i innych miejscach, które są najczęściej klimatyzowane? Co w przypadku osób, których praca nie powoduje tak silnego obciążenia fizycznego (jak to opisano w rozporządzeniu)?
Odpowiedź na to pytanie znaleźć można w Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Jak stanowi art. 112. tego aktu:
Pracodawca jest obowiązany zapewnić wszystkim pracownikom wodę zdatną do picia lub inne napoje, a pracownikom zatrudnionym stale lub okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych zapewnić oprócz wody, inne napoje. Ilość, rodzaj i temperatura tych napojów powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników.
Z powyższego przepisu jasno wynika, że szef musi zapewnić podwładnym dostęp do wody pitnej, niezależnie od stanowiska pracy.
Woda w pracy – co wybrać: dystrybutor czy wodę butelkowaną?
Woda, jaką pracodawca jest zobligowany zapewnić w firmie, nie może być niskiej jakości. Musi ona spełniać wszystkie wymagania określone w rozporządzeniu w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Jeśli firma decyduje się na zorganizowanie samodzielnego miejsca czerpania wody zdatnej do picia, musi ono być oddalone od stanowisk pracy o co najmniej 75 metrów. Co więcej, wszelkie przewody, zbiorniki i miejsca czerpania powinny mieć właściwe zabezpieczenia przed zanieczyszczeniem, zakażeniem bakteriami itp.
W miastach oczywiście pracodawcy mają w zasadzie do wyboru dwie opcje: zapewnienie wody z dystrybutora lub wody butelkowanej. Woda z dystrybutora bywa zwykle tańsza. To także bardziej ekologiczny wybór – generowana jest mniejsza liczba śmieci, w tym wypadku plastikowych butelek. Z drugiej strony za opowiedzeniem się za wodą butelkowaną mogą stać kwestie praktyczne. Przykładowo, podwładni wykonują obowiązki w terenie lub na dużym obszarze – w takim wypadku wygodniej jest zabrać butelkę wody ze sobą niż np. szukać dystrybutora w odległej części terenu przedsiębiorstwa itp. Woda butelkowana jest także dostarczana zazwyczaj do sal konferencyjnych.
Warto dodać, że butelki i dystrybutor to nie jedyne rozwiązania dostępne na rynku. Coraz więcej pracodawców decyduje się na zamontowanie filtrów wody kranowej, a także zaopatrzenie pracowników w bidony. W ten sposób liczba generowanych przez firmę śmieci – plastikowych butelek – może zostać znacznie ograniczona.
Woda dla pracowników – czy można odliczyć VAT?
Wydatki, jakie pracodawca ponosi na zakup napojów, w tym wody dla pracowników, stanowią dla niego koszty uzyskania przychodu. Czy firma może dokonać odliczenia VAT? Jak czytamy w interpretacji Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 2 kwietnia 2021 r. (0114-KDIP4-3.4012.2.2021.2.IG, Odliczanie VAT w związku z nabyciem artykułów spożywczych na rzecz pracowników, współpracowników oraz kontrahentów):
(...) Organ podatkowy wskazał, że w odniesieniu do tej grupy produktów tj. wody, mleka, kawy, herbaty, cukru, które są udostępniane pracownikom z przeznaczeniem do przygotowania zimnych i gorących napojów w godzinach pracy zgodnie z § 112 ww. rozporządzenia [tj. przywołanego wyżej rozporządzenia o bhp – przyp. red.] i mają pośredni związek z wykonywaniem czynności opodatkowanych przysługuje podatnikowi prawo do odliczenia VAT wynikającego z dokumentów zakupu. Są bowiem wykorzystywane, w związku z przepisami bhp, do prawidłowego funkcjonowania firmy (...).
Picie wody – zalety
Ludzkie ciało składa się w około 70% z wody, przy czym sam mózg aż w około 80%. Co więcej, każdego dnia pozbywamy się około 2,5-3 litrów wody. Uzupełnianie płynów jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, w tym nie tylko sprawności ruchowej, ale i wykonywania pracy intelektualnej.
Objawy odwodnienia zaczynamy odczuwać bardzo szybko. Na początku pojawia się uczucie pragnienia, potem możemy odczuwać między innymi:
- suchość w ustach,
- ból głowy,
- zawroty głowy,
- senność lub nadmierne pobudzenie,
- osłabienie,
- opuchnięcie języka i trudności w mówieniu.
W skrajnych przypadkach pojawiają się drgawki, majaczenie, iluzje wzrokowe i utrata przytomności, a po jakimś czasie śmierć. Warto pamiętać, że odwodnić możemy się zarówno latem, jak i zimą. Dlatego o każdej porze roku i w każdych warunkach atmosferycznych powinniśmy pamiętać o regularnym uzupełnianiu płynów. Gdy jest ciepło, kiedy się ruszamy – i zarazem bardziej intensywnie pocimy – powinniśmy pić więcej. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca przyjmowanie około 3 litrów wody dziennie.
Dlaczego warto pamiętać o tej zasadzie i zawsze mieć pod ręką szklankę lub butelkę z wodą? Jak wyżej wspomniano, zapewnia ona poprawne funkcjonowanie organizmu. Między innymi uczestniczy w przemianie materii, usuwa toksyny, transportuje w ciele tlen, składniki odżywcze, hormony. Woda jest także kluczowa w regulacji ciepłoty organizmu. Gdy jesteśmy nawodnieni, mamy więcej energii, łatwiej nam się skoncentrować, jesteśmy sprawni i psychicznie, i fizycznie.
Sprawdź także, kiedy pracodawca ma obowiązek zapewnienia posiłków dla pracowników.
