Współcześnie coraz trudniej oddzielić fakty od domysłów, realne analizy od fake newsów. Informacyjny natłok sprawia, że ocena, co jest prawdą, a co manipulacją i kto ma rację, to niekiedy nie lada wyzwanie. Pseudoekspertów spotkać można dosłownie wszędzie, także w miejscu pracy. Efekt Dunninga-Krugera polega na wierze, że jest się mądrzejszym, bardziej wykwalifikowanym i zdolniejszym niż w rzeczywistości. Jako pierwsi opisali go psycholodzy społeczni David Dunning i Justin Kruger. Jak zachowuje się osoba działająca pod wpływem efektu Dunninga-Krugera? Jakie są typowe dla kogoś takiego stwierdzenia? Oto jak rozpoznać to zjawisko psychologiczne i wystrzegać się pozornych ekspertów w pracy.
Spis treści
- Efekt Dunninga-Krugera – czym jest?
- Efekt Dunninga-Krugera – przyczyny
- Jak efekt Dunninga Krugera wpływa na innych?
- Efekt Dunninga-Krugera – przykłady
- Efekt Dunninga-Krugera – jak wpływa na zespół w pracy?
- Efekt Dunninga-Krugera – jak z nim walczyć?
- Efekt Dunninga-Krugera – najczęściej zadawane pytania:
Efekt Dunninga-Krugera – czym jest?
Efekt Dunninga-Krugera jest rodzajem błędu poznawczego. Osoby, które są pod jego wpływem, nie potrafią realnie ocenić swoich kompetencji, możliwości, własnych umiejętności. Przeceniają je i nie są w stanie zauważyć braków w swojej wiedzy na dany temat. Wydaje im się, że mają słuszność, a wszyscy inni się mylą. Z tego powodu osoby pod wpływem efektu Dunninga-Krugera cechują się nadmierną pewnością siebie, a co więcej, negatywnie oddziałują na pracę zespołu.
Po czym poznać, że możemy mieć do czynienia ze współpracownikiem, który uważa się za eksperta, choć tak naprawdę nim nie jest? Jak czytamy w bajce Krasickiego: Rzekł mądry, żeby nie był w odpowiedzi dłużny: Wiesz, dlaczego dzwon głośny? Bo wewnątrz jest próżny.
Pozorny ekspert zazwyczaj bardzo pewnie i stanowczo głosi swoje tezy. Nie waha się rozmawiać na różne tematy, zawsze ma coś do powiedzenia. W rzeczywistości mała wiedza w danej dziedzinie nie pozwala takiej osobie rozpoznać swojej niekompetencji. Zagadnienie poznane z grubsza wydaje się łatwe, problem prosty do rozwiązania. Dopiero ekspert potrafi dostrzec złożoność zagadnienia i wynikające z niej problemy oraz kwestie, jakie należy brać pod uwagę podczas podejmowania decyzji.
Typowe zachowania osoby pod wpływem efektu Dunninga-Krugera:
- częste i zdecydowane wypowiadanie poglądów na wiele tematów,
- powierzchowne podejmowanie zagadnień, przy jednoczesnym zbywaniu krytycznych uwag i kontrprzykładów (z powodu niezdolności do dostrzeżenia tych trudności lub niezrozumienia kontrargumentów osoba uznaje je jako nieważne),
- podkreślanie swoich kompetencji i zasług, nawet jeśli nie mają żadnego związku z podejmowanym zagadnieniem (jedynie po to, by wzmocnić swój wizerunek autorytetu i podbudować poczucie własnej wartości),
- nieumiejętność dyskusji i wzięcia pod uwagę innej perspektywy,
- nieumiejętność ustąpienia ze stanowiska i wypracowania kompromisu,
- odbieranie zdań przeciwnych i kontrargumentów jako atak osobisty (osoba ma wrażenie, że rozmówca, podważając jej stanowisko w jakiejś sprawie, tak naprawdę podważa cały jej autorytet, zniszczyć wizerunek jako eksperta i dlatego zagraża jej personalnie), obrażanie się, atakowanie, mszczenie się za krytykę,
- ton głosu i sposób wypowiedzi sugerujący wypowiadanie niepodważalnych prawd i rozkazywanie, a nie zachęcający do wspólnego przedyskutowania czegoś i traktowania rozmówców jako równych partnerów do rozmowy,
- traktowanie współpracowników z góry, poniżanie lub bagatelizowanie ich wypowiedzi, deprecjonowanie pracy innych osób wynikające z przekonania, że jest mniej ważna lub została gorzej wykonana,
- narzekanie na innych i wyrzucanie wszystkim braku kompetencji, robienie z siebie ofiary, która „musi pracować z takimi ludźmi",
- niezdolność do uczenia się od innych wynikające z przekonania o własnej wyższości.
Czytaj także: Zwolnienia grupowe – zasady, regulamin, odprawa, ustawa
Efekt Dunninga-Krugera – przyczyny
Zdarza się, że osoby emanujące taką nieuzasadnioną pewnością siebie i wiarą w swoje racje zjednują sobie tłumy, głosząc proste tezy, często poparte przypuszczeniami, a nie faktami. Z czego to wynika? Nie znając dogłębnie danej dziedziny, trudno dostrzec swoje braki i niskie kwalifikacje. Przystępując do jakiegoś zadania z małą wiedzą, początkowo możemy ocenić je jako bardzo proste i niewymagające – wydaje nam się, że każdy mógłby je wykonać, a skoro inni eksperci tego nie robią i zgłaszają obiekcje, muszą być po prostu mało kompetentni.
Im więcej się jednak dowiadujemy n jakiś temat, tym więcej pojawia się nowych pytań, niejasności. Pomimo tego, że pogłębiamy wiedzę, doskonalimy umiejętności, możemy więc odczuwać, że jest jeszcze wiele aspektów do poznania, a całe zadanie wcale nie było proste.
Zaczynamy zauważać naszą niewiedzę, której jeszcze na początku nie dostrzegliśmy. Wraz z poszerzeniem tej wiedzy, wejściem w rolę eksperta, może pojawić się inny problem – syndrom oszusta – a więc przeświadczenie, że tak naprawdę wiemy mniej niż w rzeczywistości i inni ludzie mogą to zauważyć.
Osoba dotknięta efektem Dunninga-Krugera nigdy nie przekracza granicy powierzchownego poznania danych zagadnień, dlatego te wydają się jej proste, a wątpliwości innych odbiera jako braki intelektualne lub niekompetencję. To przeświadczenie sprawia, że zaczyna postrzegać siebie jako kogoś lepszego od innych, bardziej zdolnego, wykwalifikowanego. Poczucie wyższości nad innymi karmi ego tej osoby i pozwala jej wypowiadać się z ogromną pewnością siebie – taką, na jaką nie zdobędzie się nigdy prawdziwy ekspert, dostrzegający różne aspekty sprawy i wątpliwości.
Jak efekt Dunninga Krugera wpływa na innych?
Nasz bohater wypowiada się zdecydowanie, używa słów typu „zawsze", „nigdy", „z pewnością", „absolutnie". Zdaje się prosto tłumaczyć zawiłe kwestie, czym zjednuje sobie rzesze zwolenników. Skoro wypowiada się tak zrozumiale i zdecydowanie, z pewnością musi wiedzieć, o czym mówi, prawda? Rzeczywiści eksperci są dużo ostrożniejsi w wypowiedziach, co bywa odbierane jako brak pewności siebie i mniejsze kompetencje. W publicznej debacie kto będzie bardziej przekonujący? Niestety prawdopodobnie nasz pozorny ekspert.
Czytaj także: Komplementy w biznesie i pracy – jak je dawać i na nie reagować?
Efekt Dunninga-Krugera – przykłady
Osoby prezentujące postawę opisywaną przez Davida Dunninga i Justina Krugera z Uniwersytetu Cornella spotkać można praktycznie w każdej dziedzinie. Nierzadko są to eksperci szukający posłuchu dla swoich poglądów w mediach lub na szczycie hierarchii środowiska branżowego.
Efekt Dunninga-Krugera można często spotkać w środowisku pracy. Zdarza się, że osoba o mniejszych kompetencjach i kwalifikacjach, ale prezentująca wysoką pewność siebie, pnie się po szczeblach kariery znacznie szybciej niż rzeczywisty ekspert. Ponieważ ta pierwsza osoba jest silnie przekonana o swojej racji i często prezentuje postawę typu: „to proste, zrobię to z łatwością", dla przełożonych może być bardziej przekonująca i wydawać się znacznie skuteczniejsza od innych, bardziej kompetentnych pracowników.
Efekt Dunninga-Krugera – jak wpływa na zespół w pracy?
Osobę niekompetentną, ale z wysoką samooceną, można rozpoznać np. po deprecjonowaniu zdania i osiągnięć innych osób. Jeśli taki pracownik, kończąc projekt, zostaje skrytykowany, nie będzie w stanie realnie ocenić swojej winy, wydaje mu się bowiem, że wypadł bardzo dobrze.
Osoba o niskich umiejętnościach, która błędnie ocenia swoje możliwości, ma negatywny wpływ na pracę całego zespołu. Ponieważ zwykle lekceważy pracę innych i jej nie docenia, utrudnia rzetelną analizę podejmowanych zagadnień, obniża morale i przyczynia się do pogorszenia atmosfery w grupie.
Efekt Dunninga-Krugera – jak z nim walczyć?
Każdy z nas może być podatny na doświadczenie efektu Dunninga-Krugera. Warto więc starać się realnie oceniać swoje możliwości, zdobywać nową wiedzę, patrzeć na zagadnienie z różnych perspektyw. Nie bójmy się konstruktywnej krytyki – dzięki niej możemy łatwo zauważyć, nad czym jeszcze warto popracować. Kluczowy jest także nieustanny rozwój, uczenie się przez całe życie.
Z kolei współpraca z osobą prezentującą postawę opisywaną przez Dunninga i Krugera może być ogromnym wyzwaniem. Ktoś taki zwykle ma trudność w prowadzeniu owocnej dyskusji, a krytykę poglądów może odbierać personalnie. Co więcej, może być negatywnie nastawiony do współpracowników, których postrzega jako gorszych, mniej kompetentnych. Jeśli w grupie znajduje się taka osoba, należy przede wszystkim posługiwać się w rozmowie z nią rzetelnymi danymi i faktami, które pokazują, że ktoś taki nie ma racji. Jeśli osoba działająca pod wpływem opisywanego efektu utrudnia pracę zespołu, warto wskazać taki problem przełożonemu.
Czytaj także: Płace w Polsce wkrótce będą jawne. „Nie jesteśmy na to gotowi” – ocenia ekspert
Efekt Dunninga-Krugera – najczęściej zadawane pytania:
-
Efekt Dunninga-Krugera – kogo dotyka?
Efekt Dunninga-Krugera to zjawisko psychologiczne, na które wszyscy jesteśmy podatni. Większość osób ma tendencję do przeceniania swoich kompetencji, szczególnie w przypadku powierzchownej znajomości jakiegoś zagadnienia. Niski poziom wiedzy sprawia, że nie dostrzegamy detali i problemów, przez co możemy wypowiadać się z większą pewnością siebie i prezentować bardziej zdecydowane poglądy. Osoby znające zagadnienie głębiej, zwykle będą prezentować bardziej rozważną postawę, a ich wypowiedzi są często ostrożniejsze. Efekt ten może w szczególności dotykać osoby mające poczucie wyższości nad innymi, które lubią być w centrum uwagi, a jednocześnie mają ograniczone zdolności krytycznego myślenia i analizy, są niecierpliwe, a przy tym ambitne.
-
Efekt Dunninga-Krugera – jak go odkryto?
Naukowcy Dunning i Kruger zweryfikowali swoją hipotezę na temat przeceniania własnych umiejętności, przeprowadzając serię eksperymentów z udziałem swoich studentów. Przeprowadzili serię testów, po których poprosili studentów o ocenę swojego poziomu. Badacze zauważyli, że grupa o wysokich kompetencjach w danej dziedzinie oceniła swój poziom wiedzy właściwie, natomiast niekompetentni znacznie przeszacowali swoją wiedzę.
