Jedną z najliczniejszych grup cudzoziemców pracujących w Polsce są Ukraińcy. Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Polską a Ukrainą, obowiązująca od 1 stycznia 2014 r., ułatwia nabycie emerytury lub renty osobom zatrudnionym najpierw na terytorium Ukrainy, a następnie Polski (lub odwrotnie). Mają one możliwość otrzymywania świadczeń dla emerytów w obydwu krajach, bez względu na to, w którym z nich mieszkają w okresie pobierania emerytury. Warunkiem jest spełnienie wymagań określonych w polskich i ukraińskich przepisach.
Emerytury dla Ukraińców – warunki przyznawania
Aby otrzymać prawo do emerytury w Polsce, obywatele Ukrainy muszą spełnić następujące warunki:
• osiągnąć obowiązujący w Polsce powszechny wiek emerytalny, który wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn,
• w przypadku osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.: mieć udokumentowany staż ubezpieczeniowy w wysokości 20 lat dla kobiet, a 25 lat dla mężczyzn (lub 15 lat dla kobiet i 20 dla mężczyzn, jednak w przypadku krótszego stażu pracy nie obowiązuje prawo do wyrównania przyznawanej kwoty do wysokości minimalnej emerytury).
Jeśli okaże się, że staż ubezpieczeniowy w Polsce Ukraińca mieszkającego na terytorium RP jest zbyt krótki, można doliczyć do niego okres ubezpieczenia na Ukrainie, a także w innym kraju (pod warunkiem, że Polska ma z tym krajem podpisaną umowę o zabezpieczeniu społecznym. Obecnie są to: Bułgaria, Republika Czeska, Estonia, Litwa, Łotwa, Hiszpania, Portugalia i Słowacja).
Dla osób, które urodziły się po 31 grudnia 1948 r., staż ubezpieczeniowy nie ma znaczenia: wystarczy mieć opłacone składki z tytułu ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia emerytalnego i ubezpieczeń rentowych przynajmniej za 1 dzień.
Kto przyznaje świadczenia emerytalne?
Emeryturę dla Ukraińców mieszkających w Polsce za okres ubezpieczenia w RP wypłaca polska, za czas pracy na Ukrainie – ukraińska instytucja ubezpieczeniowa. Nie ma jednak konieczności składania dwóch oddzielnych wniosków o emeryturę w obu krajach: wystarczy zrobić to w miejscu zamieszkania. Polski ZUS, otrzymawszy wniosek o przyznanie emerytury od obywatela Ukrainy, przekaże go także na Ukrainę.
Wysokość emerytury
Na mocy umowy o zabezpieczeniu społecznym między Polską a Ukrainą emerytury wypłaca się w RP w przypadku obywateli Ukrainy w proporcji, jako stosunek polskich okresów ubezpieczenia do sumy polskich i zagranicznych okresów ubezpieczenia. Do wyliczenia wysokości emerytury przyznawanej ZUS bierze pod uwagę pensję otrzymywaną w polskich firmach.
Wysokość świadczenia emerytalnego obliczana jest inaczej w zależności od roku urodzenia:
1) Dla osób urodzonych przed 1949 rokiem w oparciu o:
• podstawę wymiaru emerytury, ustalanej na podstawie zarobków z 10 kolejnych lat kalendarzowych, wybranych spośród 20 lat, albo zarobków z 20 lat kalendarzowych, wybranych z całego okresu objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub emerytalno-rentowymi,
• staż ubezpieczenia (okresy składkowe i nieskładkowe),
• kwotę bazową (od której obliczana jest tzw. część socjalna emerytury). Kwota bazowa to 100% przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym, które zostało pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne. Część socjalna emerytury wynosi 24% obowiązującej w danym roku kwoty bazowej.
2) Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wysokość emerytury to kwota powstała po podzieleniu podstawy jej obliczania przez przewidywaną liczbę pozostałych lat życia (określaną na podstawie corocznych wyliczeń ZUS).
Podstawa obliczania emerytury jest sumą zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne (zapisanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego), zwaloryzowanego kapitału początkowego i środków zapisanych na subkoncie w ZUS.
