Pojęcie bezrobocia
Bezrobocie jest to zjawisko braku pracy zarobkowej (definicja PWN). To ogólne pojęcie należy doprecyzować. Brak pracy dotyczy osób znajdujących się w wieku produktywnym (15-60/65 lat), zdolnych pracy i gotowych do jej podjęcia. Liczba osób bez pracy w danym regionie jest jednym ze wskaźników służących do oceny jego warunków ekonomicznych. W tym celu stosuje się tzw. stopę bezrobocia.
Zgodnie z definicją podawaną przez Główny Urząd Statystyczny bezrobocie rejestrowane to „udział zarejestrowanych bezrobotnych w cywilnej ludności aktywnej zawodowo, tj. bez pracowników jednostek budżetowych prowadzących działalność w zakresie obrony narodowej i bezpieczeństwa publicznego”.
Główny Urząd Statystyczny co miesiąc podaje poziom bezrobocia dla kraju. Przykładowo w październiku 2019 r. stopa bezrobocia była równa 5%, a więc mniej niż w październiku 2018 r. (5,7%) czy w 2017 r. (6,6%).
Główne przyczyny bezrobocia
Bezrobocie można klasyfikować z uwagi na poszczególne kryteria. Wyróżnia się między innymi: bezrobocie frykcyjne, bezrobocie sezonowe, bezrobocie koniunkturalne, bezrobocie technologiczne, bezrobocie strukturalne, a także jawne, utajone czy przejściowe. Podział na różne rodzaje bezrobocia pomaga we wskazaniu ich przyczyn oraz grup społecznych, które dotyka sytuacja braku pracy. Dzięki temu badacze mogą odpowiedzieć na pytanie, jakie są negatywne skutki bezrobocia i pomóc w wyznaczeniu strategii działania dla urzędów pracy i innych instytucji.
Jakie są główne przyczyny bezrobocia w Polsce?
Spadek popytu
Popyt na różne zawody zmienia się w zależności od wielu czynników, np. postępu technicznego na świecie, napływu imigrantów, wzrostu wsparcia państwa czy instytucji międzynarodowych dla działalności określonego rodzaju, różnych trendów, bieżącej polityki rządu itd. Obecnie w Polsce obserwuje się popyt na zawody związane z branżą informatyczną, technologiczną czy budowlaną. Z kolei spadek i niewielki popyt na zawody np. ekonomisty – jest to profesja nadwyżkowa w naszym kraju, powoduje konieczność przebranżowienia się i może być przyczyną bezrobocia.
Postęp technologiczny
Jest to czynnik, który zarazem przyczynia się do powstawania miejsc pracy (np. rosnące zapotrzebowanie na programistów, testerów oprogramowania itd.), ale też – jak jest w przypadku automatyzacji produkcji – powoduje, że część osób traci zatrudnienie. Dotyczy to w szczególności osób wykonujących proste czynności manualne, gdy ich obowiązki łatwo mogą wykonywać maszyny.
Outsourcing pracy
Jest to zjawisko polegające na redukcji etatów w przedsiębiorstwie i zlecania wykonywania pewnych czynności podmiotom zewnętrznym. Niekiedy polega na przeniesieniu pracowników do innego pracodawcy.
Bezrobocie dobrowolne
Bywa, że osoby w wieku produkcyjnym dobrowolnie rezygnują z pracy, np. z uwagi na sytuację rodzinną, zdrowotną, chęć zrobienia sobie np. roku przerwy na realizację pasji (tzw. gap year).
Relokacja
Zmiana miejsca zamieszkania często jest związana ze zjawiskiem bezrobocia. Wiele osób decyduje się na wyjazd do innej, zwykle większej miejscowości z uwagi na nadzieję na lepiej płatną pracę. Na miejscu jednak nie zawsze udaje im się szybko znaleźć zatrudnienie. Bezrobocie dotyczy również tych, którzy przez okoliczności rodzinne, społeczne, związane z katastrofami naturalnymi etc. są zmuszeni do zmiany miejsca zamieszkania.
Osoby powracające na rynek pracy
W wyjątkowej sytuacji są osoby, które wcześniej były zatrudnione, ale z różnych względów na jakiś czasy zniknęły z rynku pracy – na przykład matki po urlopach wychowawczych, które nie zdecydowały się na powrót do pracy, osoby zmieniające jedną pracę na inną, na przykład w związku z chęcią przebranżowienia.
Osoby nowe na rynku pracy
Bezrobocie dotyczy często również absolwentów szkół i uczelni, którzy w związku z brakiem doświadczenia nie mogą znaleźć zatrudnienia. Przeszkodą w rozpoczęciu pracy zarobkowej bywają również zbyt niskie kwalifikacje kandydatów.
