Wraz ze zniesieniem powszechnego obowiązku odbywania służby wojskowej przestał obowiązywać również obowiązek służby zastępczej, występujący w określonych sytuacjach. Niemniej, osoby podlegające kwalifikacji wojskowej nadal mogą starać się o wykonywanie służby zastępczej. Na jakich zasadach?
Zastępcza służba wojskowa – podstawowe informacje
Służba zastępcza jest to forma odbywania służby wojskowej, którą reguluje Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej. Zgodnie z nią (art. 2).:
„Służba zastępcza polega na wykonywaniu prac na rzecz ochrony środowiska, ochrony przeciwpożarowej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, opieki nad osobami niepełnosprawnymi albo bezdomnymi oraz na rzecz administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości”.
Zastępcza służba wojskowa trwa 18 lub 6 miesięcy (w przypadku absolwentów szkół wyższych).
Służba zastępcza – dla kogo?
Służba zastępcza przeznaczona jest dla tych, którzy podlegają kwalifikacji wojskowej (zgodnie z Ustawą z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Takie osoby mogą starać się o przebycie np. zastępczej służby wojskowej w policji lub innej jednostce.
Służbę tę odbywa się w:
- państwowych i samorządowych jednostkach organizacyjnych,
- podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami, o których
- mowa w przepisach o działalności leczniczej,
- w organizacjach pożytku publicznego.
Tę formę „odrabiania wojska” można wykonywać też między innymi w kościołach i związkach wyznaniowych – jednak tylko za zgodą osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej.
Jak dostać się do służby zastępczej?
Niezbędne jest przede wszystkim złożenie wniosku do właściwej wojewódzkiej komisji wojskowej. Musi on zawierać (art. 11.2. wspomnianej ustawy):
„1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych;
2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają
w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową”. W czasie rozpatrywania wniosku osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej nie może zostać powołana do wojska. W przypadku odmowy kandydat może się od niej odwołać, ale nie wcześniej niż w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji. W taki przypadku składa wniosek do komisji wojewódzkiej.
Kto podlega kwalifikacji wojskowej
Zgodnie z informacją podaną przez Ministerstwo Obrony Narodowej (Serwis Rzeczypospolitej Polskiej), kwalifikacją wojskową w 2019 r. zostało objętych około 210 tys. osób.
Konieczność stawienia się przed komisją w 2020 r. reguluje Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 października 2019 r. w sprawie przeprowadzenia kwalifikacji wojskowej w 2020 r. Zgodnie z nim (§ 3.):
"Do stawienia się do kwalifikacji wojskowej wzywa się:
1) mężczyzn urodzonych w 2001 r.;
2) mężczyzn urodzonych w latach 1996–2000, którzy nie posiadają określonej kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej;
3) osoby urodzone w latach 1999–2000, które:
a) zostały uznane przez powiatowe komisje lekarskie za czasowo niezdolne do czynnej służby wojskowej ze względu na stan zdrowia, jeżeli okres tej niezdolności upływa przed zakończeniem kwalifikacji wojskowej,
b) zostały uznane przez powiatowe komisje lekarskie za czasowo niezdolne do czynnej służby wojskowej ze względu na stan zdrowia, jeżeli okres tej niezdolności upływa po zakończeniu kwalifikacji wojskowej, i złożyły, w trybie art. 28 ust. 4 i 4b ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, wniosek o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej przed zakończeniem kwalifikacji wojskowej;
4) kobiety urodzone w latach 1996–2001, posiadające kwalifikacje przydatne do czynnej służby wojskowej lub pobierające naukę w celu uzyskania tych kwalifikacji, które w roku szkolnym lub akademickim 2019/2020 kończą naukę w szkołach lub uczelniach medycznych i weterynaryjnych oraz na kierunkach psychologicznych albo będące studentkami lub absolwentkami szkół lub kierunków, o których mowa w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie wskazania grup kobiet poddawanych obowiązkowi stawienia się do kwalifikacji wojskowej (Dz. U. poz. 944);
5) osoby, które ukończyły 18 lat życia i zgłosiły się ochotniczo do kwalifikacji wojskowej do końca roku kalendarzowego, w którym kończą 24 lata życia, jeżeli nie posiadają określonej kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej”.
