Umowa o zakazie konkurencji – podstawowe informacje

Wiedza i doświadczenie pracowników to jeden z ważniejszych czynników wpływających na rozwój biznesu, dlatego przedsiębiorcy coraz częściej szukają skutecznego sposobu na ochronę interesów firmy. Jednym z nich jest umowa o zakazie konkurencji. Co kryje się pod tym pojęciem? Sprawdź, co znaczy zakaz konkurencji w umowie o pracę, jaki może być okres obowiązywania zakazu konkurencji i jakie konsekwencje może nieść jego złamanie.

Umowa o zakazie konkurencji – co to?

Pracodawca może oczekiwać od pracownika (umowa o pracę), zleceniobiorcy (umowa zlecenia, umowa o dzieło) bądź kontrahenta (umowa kontraktowa) zobowiązania do niepodejmowania działalności konkurencyjnej względem firmy. Taka klauzula określana jest jako zakaz konkurencji i odnosi się nie tylko do własnej działalności gospodarczej, ale także ewentualnego zatrudnienia lub współpracy z konkurencyjnymi firmami.

Umowa o zakazie konkurencji w trakcie trwania umowy pracownikiem lub po rozwiązaniu umowy o pracę jest jednym z popularnych sposobów na zabezpieczenie interesów zakładu pracy. Nie jest często stosowana w przypadku zleceniobiorców i kontrahentów.

Zasady zawierania i rozwiązywania umowy o zakazie konkurencji reguluje Kodeks pracy – art. 101 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku. Ten specjalny rodzaj umowy ma na celu ochronę interesów pracodawcy, gdy określone działania konkurencyjne mogą działać na szkodę firmy.

Warunki umowy powinny być jasno określone, a jednocześnie nie mogą nieproporcjonalnie do czasu obowiązywania i wysokości rekompensaty ograniczać możliwości zawodowych pracownika.

Co istotne, umowa o zakazie konkurencji może zostać podpisana razem z umową o pracę lub jako aneks już w trakcie zatrudnienia. Jeśli pracodawca oczekuje utrzymania zakazu po ustaniu współpracy, pracownik ma prawo do odszkodowania za okres obowiązywania klauzuli. Rekompensata to minimum 25% wysokości wynagrodzenia wypłacanego w trakcie stosunku pracy w okresie, przez jaki zakaz ma zostać utrzymany.

Umowa o zakazie konkurencji – kogo dotyczy?

Zakaz konkurencji dotyczy każdego pracownika bądź zleceniobiorcy, który podpisał taką klauzulę. Może to być zarówno umowa o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy, jak i po zakończeniu stosunku pracy (bądź umów cywilnoprawnych).

Podpisanie zakazu konkurencji oznacza, że dana osoba ma ograniczone możliwości podejmowania działań, które mogą zostać uznane za konkurencyjne wobec obecnego bądź byłego pracodawcy. Dotyczy to nie tylko prowadzenia własnej działalności gospodarczej powiązanej z tą samą branżą, ale także podejmowania zatrudnienia w konkurencyjnej firmie.

Umowa o zakazie konkurencji – kiedy niezgodna z prawem?

Dokument ograniczający pracownika w podejmowaniu konkurencyjnej względem pracodawcy działalności to umowa o zakazie konkurencji. Taka umowa jest niezgodna z prawem wtedy, gdy w jakikolwiek sposób narusza podstawowe prawa pracownicze, jest nieuczciwa lub nadmiernie restrykcyjna w stosunku do pracownika. Zgodnie z przepisami zawarta umowa powinna być sprawiedliwa dla obu jej stron, tak aby nadmiernie nie ograniczać swobody zawodowej.

Co ważne, umowa o zakazie konkurencji jest nieważna również wtedy, gdy między innymi:

• nie zachowano formy pisemnej;

• zakaz konkurencji obejmuje działalność niezwiązaną bezpośrednio z działalnością pracodawcy;

• okres zakazu konkurencji jest zbyt długi – nie jest uzasadniony interesem pracodawcy i nie jest proporcjonalny do wysokości ewentualnego odszkodowania;

• umowa nie wskazuje odszkodowania za czas, w jakim obowiązuje zakaz;

• umowa narusza zasady współżycia społecznego, swobody zawodowej czy uczciwej konkurencji.

Naruszenie umowy o zakazie konkurencji – konsekwencje

Naruszenie obowiązującego zakazu konkurencji może prowadzić do konsekwencji prawnych – pracownik odpowiada za szkody wyrządzone pracodawcy na skutek naruszenia postanowień umowy. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracownika uregulowana jest przez Kodeks pracy.

Jeśli pracownik naruszy postanowienia zakazu konkurencji, konsekwencją może być:

• wypowiedzenie umowy o pracę (pracodawca może zakwalifikować złamanie zakazu konkurencji jako naruszenie obowiązków pracowniczych i wypowiedzieć umowę z winy pracownika – zwolnienie dyscyplinarne);

• kara finansowa (umowa o zakazie konkurencji może zawierać karę umowną za naruszenie jego postanowień – w przypadku celowego działania pracodawca może żądać pełnego wyrównania szkody, jeśli jednak pracownik naruszył zakaz nieumyślnie, nałożona na niego kara nie może być wyższa niż trzymiesięczne wynagrodzenie; dla umowy zlecenia wysokość kary określana jest w klauzuli);

• odpowiedzialność odszkodowawcza (jeśli naruszenie zakazu konkurencji spowodowało straty na rzecz firmy, pracodawca może zażądać pokrycia wykazanych strat).

Umowa o zakazie konkurencji – wzór

Klauzula o zakazie konkurencji jest ważna tylko wtedy, gdy zachowana została forma pisemna. W zależności od pracodawcy i sytuacji pracownika może być to dodatkowy zapis w umowie lub oddzielny dokument (podpisywany na przykład w trakcie trwania stosunku pracy).

Przepisy wskazują, jakie dane ma zawierać ważna umowa o zakazie konkurencji – wzór dokumentu powinien przedstawiać takie informacje jak:

• rodzaj i zakres działalności naruszające warunki umowy (własna działalność gospodarcza, zatrudnienie w konkurencyjnej firmie na podstawie umowy o pracę, realizacja zlecenia w ramach działalności konkurencyjnej itp.);

• okres obowiązywania zakazu (zakaz konkurencji w trakcie stosunku pracy i/lub po jego ustaniu);

• zasięg terytorialny obowiązywania warunków umowy o zakazie konkurencji;

• wysokość odszkodowania dla pracownika za niewykonywanie działalności konkurencyjnej;

• sposób i termin wypłaty odszkodowania.

Rozwiązanie umowy o zakazie konkurencji za porozumieniem stron – wzór

Klauzula o zakazie konkurencji zawierana jest na określony czas – w trakcie i po ustaniu umowy zawartej między stronami. Poza upływem czasu, na jaki została zawarta umowa o zakazie konkurencji, może też zostać rozwiązana za porozumieniem stron. Wskazanie przyczyn wypowiedzenia umowy nie jest konieczne – osobą uprawnioną do oceny ustania przyczyn uzasadniających zakaz jest pracodawca.

Umowa o zakazie konkurencji a B2B

Współpraca na podstawie B2B (z ang. business-to-business) może wiązać się z koniecznością podpisania umowy o zakazie konkurencji. Jej celem jest ochrona biznesu przed potencjalnie szkodliwymi dla firmy działaniami takimi jak prowadzenie działalności konkurencyjnej czy świadczenie usług dla konkurencyjnych firm.

Umowa o zakazie konkurencji B2B może obowiązywać nie tylko przez okres trwania współpracy, ale również po jej zakończeniu. Ważne jest, aby szczegółowo określić pojęcie działalności konkurencyjnej, by zapobiec przypadkowym naruszeniom. W przypadku B2B odszkodowanie za zakaz konkurencji nie jest obowiązkowe, ale może być stosowane.

Umowa o zakazie konkurencji a NDA

Zakaz konkurencji i NDA (z ang. Non-Disclosure Agreement) to dwa narzędzia prawne, których celem jest ochrona interesów firmy. Najczęściej stosowane są jednocześnie – przede wszystkim w branżach związanych z innowacjami, wiedzą specjalistyczną i zastrzeżonymi danymi.

O ile umowa o zakazie konkurencji ma na celu zapobieganie podejmowaniu przez pracownika działalności konkurencyjnej, o tyle umowa o zachowaniu poufności zobowiązuje do nie ujawniania określonych informacji nieupoważnionym osobom trzecim. Ten rodzaj porozumienia skupia się na zapobieganiu ujawniania tajemnic handlowych czy poufnych informacji przez osoby mające do nich dostęp w ramach pracy bądź współpracy z daną firmą.

Czytaj także: Kompetencje zawodowe – dlaczego czasami ukrywamy przed pracodawcą wyższe kwalifikacje?