Wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Jednak różne grupy społeczne mogą starać się o pobieranie świadczenia z ZUS wcześniej. Kiedy przysługuje wcześniejsza emerytura?
Warunki przejścia na wcześniejszą emeryturę
Wyczerpujące informacje na temat wcześniejszej emerytury znajdziemy przede wszystkim na stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przyjrzyjmy się najważniejszym zasadom związanym z korzystaniem z emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego.
ZUS wyszczególnia kilka przypadków, w których jest to możliwe:
• emerytura z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,
• emerytura z tytułu wykonywania działalności twórczej lub artystycznej,
• emerytura górnicza,
• emerytura w obniżonym wieku z tytułu pracy górniczej,
• emerytura nauczycielska bez względu na wiek,
• emerytura dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki,
• emerytura na podstawie art. 184. ustawy emerytalnej,
• emerytura pomostowa,
• nauczycielskie świadczenia kompensacyjne,
• emerytura częściowa.
Wcześniejsza emerytura – praca w warunkach szkodliwych
Komu przysługuje wcześniejsza emerytura? ZUS przewiduje szereg okoliczności, niemniej prawo do niej mają w szczególności osoby wykonujące pracę w warunkach szkodliwych (tj. „w szczególnych warunkach”):
„Pracą w szczególnych warunkach jest praca o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub praca wymagająca wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, np.: praca pod ziemią, przy przetwórstwie azbestu, produkcji ołowiu i kadmu, praca ratowników w Górskim Ochotniczym Pogotowiu Ratunkowym” (źródło: ZUS, zakładka Emerytura z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze).
Wykaz prac w warunkach szkodliwych lub uciążliwych, które uprawniają do wcześniejszego przejścia na emeryturę, znajdziemy w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. (Dz.U. 1983 nr 8 poz. 43) – Wykaz A oraz Wykaz B. Są to między innymi prace:
• pod ziemią,
• przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej,
• polegające na obsłudze wielkiego pieca,
• przy oczyszczaniu kanałów i przewodów gazowych,
• przy produkcji i przetwórstwie kadmu, aluminium, miedzi i in.,
• polegające na obsłudze urządzeń węglowni,
• przy produkcji soli i solanki,
• polegająca przetwórstwie, magazynowaniu, przepompowywaniu, przeładunku, transporcie i dystrybucji ropy naftowej i jej produktów,
• przy produkcji leków, półproduktów, środków kontrastowych, premiksów, nici chirurgicznych i sprzętu medycznego jednorazowego użytku,
• przy produkcji materiałów wybuchowych,
• przy utylizacji i niszczeniu odpadów chemicznych i biologicznych,
• maszynistów ciężkich maszyn budowlanych lub drogowych,
• zbrojarskie, betoniarskie, kamieniarskie, dekarskie, cykliniarskie,
• malarskie konstrukcji na wysokościach,
• przy zrywce i wywózce drewna z lasu,
• przy garbowaniu i wykańczaniu skór,
• kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze 3,5 tony,
• na statkach żeglugi śródlądowej,
• przy cumowaniu statków,
• wykonywane przez rybaków morskich,
• w kanałach ściekowych,
• telefonistek centrali międzynarodowych i miejscowych w u rzędach pocztowo-telekomunikacyjnych i telekomunikacyjnych,
• doręczycieli przesyłek pocztowych i telegramów, którzy nie używają do pracy samochodów,
• przy wypiekaniu pieczywa,
• wykonywanej w bezpośrednim kontakcie z pacjentami na oddziałach intensywnej opieki medycznej, anestezjologii, leczenia oparzeń i ostrych zatruć, psychiatrycznych, odwykowych, onkologicznych,
• przy wytwarzaniu luster,
• szczególnie obciążających wzrok i wymagających precyzyjnego widzenia.
Wcześniejszą emeryturę mogą pobierać też osoby wykonujące pracę o szczególnym charakterze, czyli na przykład:
• pracownicy organów administracji celnej,
• pracownicy organów kontroli państwowej,
• dziennikarze,
• artyści,
• nauczyciele,
• żołnierze zawodowi.
Warto jednak pamiętać, że nie wszyscy przedstawiciele tych zawodów mogą przejść na wcześniejszą emeryturę. Trzeba spełnić warunki określone dla poszczególnych grup. Przykładowo, nauczyciele mogą przejść na wcześniejszą emeryturę jeśli:
• do 31 grudnia 2008 r. mieli udokumentowane 30 lat zatrudnienia, w tym minimum 20 lat pracy nauczycielskiej wykonywanej co najmniej w połowie obowiązkowego wymiaru zajęć (z wyjątkami),
• rozwiązali na swój wniosek stosunek pracy,
• złożyli wniosek o przekazanie środków z OFE do budżetu państwa (jeśli ich to dotyczy).
Wcześniejsza emerytura za urodzenie dziecka
Pobierać świadczenie przed osiągnięciem wieku emerytalnego mogą również rodzice znajdujący się w szczególnych okolicznościach. Możliwa jest między innymi:
• wcześniejsza emerytura z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki (dla osób, które do 31 grudnia 1998 r. miały wymagany staż pracy, nie są członkami OFE, przed 1 stycznia 1999 r. były ubezpieczone z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i przed 1 stycznia 1999 r. nie mogły podjąć pracy lub przestały pracować z powodu stanu zdrowia dziecka i konieczności nieustannej opieki nad nim,
• wcześniejsza emerytura dla matek 4 dzieci – w ramach Programu „Mama 4+”, przy czym ze wcześniejszego świadczenia mogą korzystać zarówno kobiety, jak i mężczyźni (w przypadku śmierci matki lub porzucenia przez nią dzieci), którzy wychowali co najmniej 4 dzieci i z powodu opieki nad nimi nie nabyli prawa do emerytury lub nie osiągnęli progu najniższej emerytury.
W 2019 r. do sejmu trafiła również petycja, w myśl której matki miałyby prawo przejść na wcześniejszą emeryturę – o 2 lata wcześniej za każde dziecko.
