W każdej umowie o pracę powinien znaleźć się zapis określający wymiar czasu pracy pracownika. Oznacza on, ile godzin pracownik powinien przepracować w każdym okresie rozliczeniowym. Ile wynosi pełny wymiar czasu pracy i czym jest normatyw czasu pracy?
Pełny etat – wymiar czasu pracy
Jeśli w umowie o pracę nie napisano inaczej, pracownika obowiązuje podstawowy wymiar czasu pracy. Oznacza on:
- Ilość godzin pracy w ciągu dnia – 8
- Ilość godzin pracy w tygodniu – przeciętnie 40, jeśli tydzień jest pięciodniowy,
- Okres rozliczeniowy – nieprzekraczający 4 miesięcy.
Pełny wymiar czasu pracy został określony w art. 129 § 1 Kodeksu Pracy.
Liczba dni pracujących dla pracownika zatrudnionego na pełen etat w każdym roku może być nieco inna. Wynika to z innego układu świąt i dni wolnych od pracy oraz weekendów. Dni robocze w miesiącu określa pracodawca, ale musi się stosować do zasad określonych w Kodeksie Pracy.
Norma czasu pracy
Kodeks Pracy, poza określeniem wymiaru czasu pracy dba również o to, by pracownicy nie pracowali ponad siły, a za pracę w dni ustawowo wolne otrzymywali odpowiednie rekompensaty.
Normy czasu pracy zależą od tego, jaki system pracy jest przyjęty w danej firmie:
- Podstawowy system czasu pracy
Tygodniowy limit godzin pracy w podstawowym systemie czasu pracy wynosi 48 godzin (pełny wymiar godzin + nadgodziny). Normą jest również okres rozliczeniowy czasu pracy nieprzekraczający 4 miesięcy. W wyjątkowych sytuacjach pracodawca może jednak wydłużyć ten okres do 12 miesięcy.
- Równoważny system pracy
Dobowy wymiar czasu pracy do 12 godzin. Norma tygodniowa – 40 godzin (przeciętnie
- Praca przy dozorze urządzeń
Dobowy czas pracy do 16 godzin, tygodniowa liczba godzin pracy – 40
- Praca przy ochronie mienia
Dobowy czas pracy do 24 godzin, potem konieczna przerwa. Tygodniowa liczba godzin pracy – 40.
- System zmianowy
Dwie zmiany w ciągu doby (system nieciągły) lub trzy zmiany w ciągu doby (system półciągły). 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku i co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku w skali tygodnia. W wyjątkowych sytuacjach (zmiana pory wykonywania pracy) odpoczynek może być skrócony do 24 godzin. Pracownikom zatrudnionym zmianowo można zlecać pracę w soboty, niedziele i święta. Przysługuje im za to dzień wolny od pracy i przynajmniej raz na 4 tygodnie wolna niedziela.
- System pracy w ruchu ciągłym
Praca wykonywana jest w zakładzie pracy przez 24 godziny we wszystkie dni tygodnia. Dobowo do 12 godzin, przeciętnie do 43 godzin tygodniowo. Przynajmniej jedna wolna niedziela w miesiącu oraz prawo do 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowo.
Wymiar czasu pracy– najczęstsze pytania
Pełen etat ile godzin?
Standardowo jest to 8 godzin dziennie, przeciętnie 5 dni w tygodniu, czyli 40 godzin tygodniowo. W zależności od specyficznego układu weekendów i świąt ilość dni pracujących będzie się wahać od 19 do 23, a ilość godzin pracy w miesiącu od 152 do 184 godzin (średnia ilość godzin pracy w miesiącu to 168).
Ile jest dni roboczych w miesiącu?
Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Średnia ilość dni roboczych w miesiącu to 21 dni, ale w każdym miesiącu mamy inny układ weekendów i świąt. W efekcie liczba dni roboczych w każdym miesiącu rok do roku będzie inna. Na przykład, w 2018 roku w Styczniu mieliśmy 21 dni pracy, 168 godzin, a w 2019 roku będzie to 22 dni i 176 godzin. Średnia ilość dni roboczych w roku to 208, ale tutaj również mogą pojawić się różnice w zależności od układu względem kalendarza.
Jak wygląda czas pracy, jeśli zmienia się wymiar etatu?
W sytuacji zatrudnienia na niepełny etat, wymiar czasu pracy ulega obniżeniu proporcjonalnie do liczby godzin na pełnym etacie. Jeśli zatem mamy umowę na ½ etatu obowiązuje nad przeciętnie 20-godzinny wymiar pracy tygodniowo.
Praca 6 dni w tygodniu a normy i wymiar czasu pracy
Zdarza się, że pracownik jest potrzebny w firmie przez 6 dni w tygodniu. Wymiar czasu pracy na pełny etat mówi jednak wyraźnie, że należy zachować przeciętnie 5-dniowy tydzień pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Z tego powodu nie wystarczy zmniejszyć ilości godzin pracy, by zachować wymiar czasu pracy tygodniowy, tylko tak ustalić harmonogram godzin pracy, by pracownik w okresie rozliczeniowym zachował przeciętnie 5-dniowy tydzień pracy (np. w jednym tygodniu pracownik pracuje 6 dni, a w drugim 4 dni, by zbilansować czas pracy).
Co oznacza pojęcie liczba pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy?
Dla niektórych celów finansowych (np. wykonania odliczenia na ZFŚS) należy policzyć, ile osób zatrudnia firma. Nie jest to jednak rozumiane, jako realna ilości pracowników a jako ilość pełnych etatów. Jeśli zatem pracodawca zatrudnia jedną osobę na pełny etat i dwie na połowę etatu, to liczba pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy wynosi 2, mimo iż w firmie zatrudnione są 3 osoby.
Rodzaje etatów w pracy
Poza pełnym wymiarem godzin, pracownik może zostać zatrudniony również na niepełny etat — np. ¾ lub ½ etatu. Obowiązuje go wtedy proporcjonalnie zmniejszony wymiar czasu pracy. Wymiar etatu może być w zasadzie dowolny (nawet 1/16 etatu). Niekiedy, pod pojęciem rodzaju etatu rozumie się system pracy obowiązujący w danym zakładzie pracy (np. system równoważny bądź zmianowy). Takie rozumienie etatu jest jednak błędne.
Normowanie czasu pracy – czy ma coś wspólnego z normą czasu pracy?
Normowanie czasu pracy jest pojęciem odnoszącym się do tworzenia norm czasu trwania określonych procesów w ramach biznesu. Mówiąc wprost, normowanie to ustalanie ile czasu powinno zająć przeprowadzenie określonych czynności.
Normowanie stosuje się do procesów powtarzalnych, w których niewiele się zmienia (a co za tym idzie, są szanse, że obliczone normy będą mogły być stosowane). Dzięki normowaniu można np. lepiej planować produkcję, dokładnie określić koszt wytworzenia produktu, monitorować efektywność czasu pracy. Normowanie czasu pracy nie ma nic wspólnego z normami pracy rozumianymi jako zasady ustalane przez Kodeks Pracy czy wymiarem czasu pracy pracownika.
Ile wynosi czas pracy kierowców ?
W przypadku kierowców obowiązuje szczególna norma czasu pracy regulowana rozporządzeniem Rady (WE) nr 561/2006. Zgodnie z nią, kierowca może prowadzić pojazd maksymalnie 9 godzin. Po tym czasie musi nastąpić odpoczynek, który musi trwać co najmniej 9 godzin. W wyjątkowych sytuacjach i nie częściej niż 2 razy w tygodniu kierowca może wydłużyć czas prowadzenia pojazdu do 10 godzin. Tydzień jest tu rozumiany jako okres od północy w poniedziałek do północy w niedzielę.
Co ważne, norma godzin wydłużonych oznacza przekroczenie okresu 9 godzin nawet o kilka minut.
Czas pracy kierowców nie obejmuje pojęcia doby, dlatego może się zdarzyć, że w ciągu jednej doby kierowca będzie dwukrotnie rozpoczynał zmianę roboczą. Musi między nimi być 9 godzin przerwy.
