Pracownik młodociany – zatrudnienie, czas pracy, urlop, wynagrodzenie

Praca wakacyjna, przygotowanie do zawodu czy tak zwane prace lekkie – to właśnie w tych przypadkach możliwe jest zatrudnienie pracownika młodocianego. Nastolatek może jednak pracować jedynie według ściśle określonych zasad, których powinien przestrzegać pracodawca. Kim jest pracownik młodociany i jakie warunki pracy należy mu zagwarantować? Sprawdź, ile może zarobić pracownik młodociany w 2026 roku oraz jak w przypadku nastolatka wyglądają przepisy podatkowe.

Kto to jest pracownik młodociany? 

W ramach stosunku pracy łączącego pracodawcę z pracownikiem temu pierwszemu przysługują określone prawa, ale także obowiązki, z których musi się wywiązać. Warto jednak wiedzieć, że nie są one takie same w przypadku wszystkich pracowników. Charakter pracy oraz warunki, jakie należy zapewnić podwładnemu, będą istotnie różnić się w przypadku zatrudnienia młodocianego. Zatem, kim jest pracownik młodociany?

W rozumieniu Kodeksu pracy młodociany to osoba, która ukończyła 15. rok życia, ale nie przekroczyła 18 lat. Zatrudnienie młodocianego nie jest jednak kwestią tak oczywistą, jak mogłoby się wydawać, ponieważ nie o sam wiek tutaj chodzi.

Co do zasady możliwe jest zatrudnienie młodocianego, który ukończył 8-letnią szkołę podstawową. W wyjątkowych przypadkach można zatrudnić także osobę, która nie ukończyła szkoły podstawowej, ale wyłącznie na warunkach przewidzianych w Kodeksie pracy.

Zatrudnienie młodocianego, który nie ukończył 15 lat, wymaga zgody przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego. Musi zostać spełniony także warunek zdrowotny – praca nie może zagrażać zdrowiu małoletniego.

Wymiar czas pracy pracownika młodocianego – ile godzin?

Kolejną kwestią związaną z pracownikiem młodocianym, jaka budzi wiele wątpliwości, jest dopuszczalny czas pracy młodocianego. Polskie prawo pracy stanowi, że zwykły pracownik może pracować 8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo. Normy te wyglądają jednak zupełnie inaczej w przypadku pracownika młodocianego.

W świetle przepisów Kodeksu pracy, dobowy wymiar czasu pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin. W przypadku pracowników, którzy ukończyli już 16. rok życia – dopuszczalny czas pracy wydłuża się do 8 godzin na dobę. Warto jednak pamiętać o ważnej kwestii – do czasu pracy osoby młodocianej wlicza się także czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego rozkładu zajęć szkolnych. 

Warto jednak mieć na uwadze, że powyższe przepisy dotyczą sytuacji, gdy praca młodocianego wykonywana jest w celu przygotowania zawodowego. W przypadku zatrudnienia młodocianego przy pracach lekkich zastosowanie mają odrębne zasady dotyczące czasu pracy.

Czas pracy młodocianego przy pracach lekkich powinien być ustalony z uwzględnieniem obowiązku szkolnego oraz ustawowych ograniczeń przewidzianych dla młodocianych, w szczególności:

• w okresie odbywania zajęć szkolnych tygodniowy wymiar czasu pracy nie może przekraczać 12 godzin,

• w dniu, w którym młodociany uczestniczy w zajęciach szkolnych, czas pracy nie może przekraczać 2 godzin,

• w okresie ferii szkolnych czas pracy nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo,

• w przypadku osób, które nie ukończyły 16. roku życia, czas pracy nie może przekraczać 6 godzin na dobę.

Co więcej, czas pracy młodocianego nie może kolidować z obowiązkiem szkolnym ani naruszać innych limitów ochronnych przewidzianych przepisami prawa pracy.

Zatrudnienie do pracy młodocianego – jakie warunki trzeba mu zapewnić? 

Nawiązanie stosunku pracy z pracownikiem jest jednoznaczne z koniecznością zagwarantowania mu odpowiednich warunków pracy. Odpowiednich, czyli jakich? W przypadku pracownika młodocianego warto wiedzieć, że jednym z kluczowych dokumentów regulujących kwestię zatrudnienia będzie regulamin zakładu pracy. Ten powinien zawierać między innymi wykaz obejmujący prace wzbronione młodocianym, rodzaj prac i stanowisk dozwolonych, ale także wykaz prac lekkich, które dozwolone są w przypadku pracowników młodocianych zatrudnionych w innym celu niż przygotowanie zawodowe. 

To jednak nie koniec obowiązków leżących po stronie pracodawcy. Osoba młodociana musi mieć zapewnioną opiekę i pomoc, które są niezbędne do odpowiedniego przygotowania jej do wykonywania danej pracy. 

Co więcej, zatrudnienie pracownika młodocianego nie zwalnia pracodawcy z konieczności skierowania go na badania lekarskie. 

Ile musi wynosić przerwa w pracy?

Kolejną kwestią, której powinni dopilnować przełożeni pracowników młodocianych, to zapewnienie im regularnych przerw wymaganych przepisami prawa. Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca musi zagwarantować mu przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczając ją do czasu pracy.

Ile urlopu ma pracownik młodociany?

Płatny urlop wypoczynkowy jest prawem każdego pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Dokładnie takie samo prawo należy się także pracownikowi młodocianemu. Pozostaje tylko pytanie: w jakim wymiarze przysługuje mu urlop? Pracownik młodociany, po upływie 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy, ma prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych. Po roku pracy wymiar urlopu zwiększa się do 26 dni roboczych. Warto jednak pamiętać, że jeśli w danym roku kalendarzowym pracownik młodociany kończy 18 lat, wówczas ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni. 

Urlop wypoczynkowy to jednak nie jedyny przywilej pracownika młodocianego. Pracodawca ma obowiązek udzielić młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy. Jeżeli sytuacja taka wystąpi jeszcze przed przepracowaniem 6 miesięcy, wówczas na wniosek pracownika urlop taki jest przyznawany mu awansem. Co jednak ważne, okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego uzależnione są uprawnienia pracownicze.

Zobacz także, że w niektórych przypadkach pracownikowi przysługuje urlop uzupełniający.

Czy w przypadku pracowników młodocianych dopuszczalne są nadgodziny?

Praca w godzinach nadliczbowych czy nawet praca w nocy to zjawiska, z którymi często możemy spotkać się w naszej dorosłej karierze zawodowej. A jak wygląda to w przypadku pracowników młodocianych? Czy szef może im wydać polecenie pracy w godzinach nadliczbowych? 

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy pracodawca nie może zatrudnić młodocianego ani w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. W tym przypadku praca nocna oznacza wykonywanie obowiązków pomiędzy godzinami 22:00 a 6:00.

Czytaj także: Dodatek za godziny nocne 2023 – o ile wzrosła stawka za godzinę pracy?

Ile zarabia pracownik młodociany?

Pracownik młodociany, tak samo jak każda inna osoba pozostająca w stosunku pracy, ma prawo do wynagrodzenia oraz nie może się tego prawa zrzec.

W przypadku nauki zawodu wynagrodzenie młodocianego oblicza się jako określony procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego kwartału. Kwotę tę co kwartał ogłasza Główny Urząd Statystyczny.

Kwotę wynagrodzenia należy każdorazowo obliczać na podstawie aktualnego przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS.

Sprawdź także, jak znaleźć pracę sezonową.

Czy młodocianego pracownika należy zgłosić do ZUS?

Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego podlega ubezpieczeniom w ZUS na ogólnych zasadach przewidzianych dla wszystkich pracowników. W praktyce oznacza to, że pracownik młodociany podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Warto pamiętać, że pracodawca na zgłoszenie pracownika do ZUS-u ma 7 dni od momentu rozpoczęcia przez niego pracy. 

Czy młodociany pracownik płaci podatek?

Osoby, które nie ukończyły 26. roku życia, mogą skorzystać z tzw. ulgi dla młodych, czyli zwolnienia z PIT do określonego limitu przychodów. W 2026 roku limit ten nadal wynosi 85 528 zł rocznie.

Zwolnienie z podatku obejmuje m.in. przychody ze stosunku pracy, stosunku służbowego, pracy nakładczej, spółdzielczego stosunku pracy oraz umów zlecenia, o ile spełnione są warunki ustawowe

Czy młodociany pracownik musi składać PIT do Urzędu Skarbowego? 

W świetle prawa do złożenia deklaracji PIT zobowiązane są wszystkie osoby, które w danym roku podatkowym uzyskały jakikolwiek przychód opodatkowany na gruncie ustawy o PIT. Bez znaczenia pozostaje tutaj kwota przychodu oraz koszty jego uzyskania. Dokładnie te same zasady dotyczą pracownika młodocianego. 

Czytaj także: Rekrutacja vs. pokolenie Z: czy to się może (nie) udać?