Stress interview – co to jest? Czy miałeś najgorszą rozmowę o pracę w życiu?

– Rekrutacja to taniec, podczas którego obie strony decydują, czy mają ochotę na ciąg dalszy, bo do siebie pasują i stawiają te same kroki w tym samym rytmie – mówi psycholog biznesu Agnieszka Zacher-Łanowska. W tym procesie niekiedy pojawiają się trudne i niekomfortowe momenty, krytyczne uwagi, a nawet opryskliwość. To co wygląda na złośliwość ze strony rekrutera, może być jedną z nowoczesnych technik rekrutacji! Czym jest stress interview i czy stres podczas rozmowy kwalifikacyjnej może być mobilizujący? A w końcu – jak radzić sobie w stresujących sytuacjach podczas rekrutacji? 

Czy i dla kogo stres może być mobilizujący podczas rozmowy o pracę?

Stres jest nieodłącznym elementem naszej egzystencji. Doświadczamy go wszyscy: na egzaminach, na rozmowie kwalifikacyjnej, w pracy, w relacjach z ludźmi, podczas konkursów, w czasie uprawiania wymagającego sportu, w podróży i wielu innych życiowych sytuacjach.

– Na początek zadałabym pytanie: po co nam ten stres? Czy dobrze, aby w ogóle go nie było? Stres jest naturalną reakcją organizmu i nie ma w nim nic dziwnego czy złego. Jeśli sytuacja jest nowa, nie czujemy się komfortowo, to odczuwamy to jako zagrożenie, które budzi w nas reakcje stresowe. Warto poznać ten mechanizm i to jak działa indywidualnie, na mnie i we mnie. Bo mechanizm jest ten sam, ale w każdym z nas działa trochę inaczej – wyjaśnia psycholog biznesu Agnieszka Zacher-Łanowska. Dodaje: – Stres jest nam potrzebny, bo jest mobilizacją, do pewnego momentu i ten moment jest również indywidualny. 

Psycholog wyjaśnia także, dlaczego jednych stres mobilizuje do działania i efektywnego zarządzania czasem, a innych paraliżuje. Okazuje się, że stres stresowi nierówny.

– Stres działający na naszą korzyść nazywany jest eustresem i jest nam bardzo potrzebny. To jest ta właściwa dawka adrenaliny, która pozwala wznieść się na wyżyny, dać z siebie wszystko i być może wygrać np. dostać wymarzoną pracę. Za to zbyt duży stres, nazywany distresem, paraliżuje i uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Czyli jak zwykle najlepszą opcją jest coś pośrodku – tłumaczy specjalistka.

Umiarkowany poziom napięcia zwiększy czujność i poprawi koncentrację, co pomoże działać skutecznie i osiągnąć cel. Sekret tkwi w tym, by w sytuacji stresowej osiągnąć tę równowagę i nie poddawać się panice.

• Dlaczego rozmowa o pracę jest stresująca?

W większości przypadków, każda rekrutacja uruchomi w nas przycisk „stres”. U jednych będzie to stres umiarkowany, a u innych bardzo duży. Dlaczego tak się dzieje, skoro to „tylko” rozmowa? 

– Rozmowa o pracę jest oczywiście rozmową, jednak w założeniu jest to spotkanie oceniające. Podczas takiego spotkania potencjalny pracodawca ocenia moje kompetencje jako potencjalnego pracownika. Im bardziej mi zależy, im bardziej chcę wypaść dobrze i im mniej pewnie się czuje, tym większe moje zdenerwowanie – tłumaczy Agnieszka Zacher-Łanowska. 

To, że czujesz stres w związku ze spotkaniem z rekruterem czy headhunterem, wbrew pozorom działa na Twoją korzyść. 

– Brak stresu, czyli zbyt duży luz, powoduje zupełne odpuszczenie i „niedocenienie przeciwnika”. Jeśli nie zależy mi, to zupełnie się nie staram i pokazuję najgorszą wersję siebie. Mając takie podejście, lepiej w ogóle nie pojawiać się na rozmowie z szacunku do siebie i drugiej strony – wskazuje psycholog biznesu.

Pewien poziom stresu na rozmowie o pracę może być korzystny. Ale co w sytuacji, kiedy rekruter zachowuje się opryskliwie, jakby celowo chciał wyprowadzić Cię z równowagi? Coraz więcej osób doświadcza tzw. stress interview, spotkania, które wydaje się być najgorszą rozmową kwalifikacyjną, jaką można sobie tylko wyobrazić. 

Stress interview – co to?

Taka rozmowa rekrutacyjna rozpoczyna się całkowicie normalnie. Następuje podstawowa wymiana informacji na temat poprzednich miejsc zatrudnienia, osiągnięć czy planów na przyszłość. W pewnym momencie rekruter wprowadza jednak do rozmowy pewne bodźce stresogenne. Zmienia zachowanie, ton głosu, staje się nieprzyjemny, nagle wychodzi ze spotkania albo wymownie milczy. Zadaje szereg trudnych i niewygodnych pytań. Albo wzywa Cię do odegrania scenki i sam wchodzi w rolę trudnego klienta, próbuje Cię wytrącić z równowagi, prowokuje. Czy robi to złośliwie? Absolutnie nie. Wciela jedynie w życie jedną z metod rekrutacji, czyli tak zwany stress interview. 

Stress interview (ang. rekrutacja stresowa) jest uważana za jedną z najskuteczniejszych metod sprawdzenia kandydata i zweryfikowania tego, czy nadaje się on do pracy na dane stanowisko. Czy w obliczu stresującej sytuacji pozostanie on opanowany? Czy wykaże się asertywnością, nikogo przy tym nie urażając? Czy może da się go sprowokować i w końcu wybuchnie? 

W zależności od posady, stress interview może polegać na sprawdzeniu odporności na stres kandydata, cierpliwości czy radzenia sobie w trudnych sytuacjach. 

Stress interview – jak się przygotować?

Jak dowodzą wyniki najnowszego badania Hays „Rynek pracy 2024. Półroczny przegląd trendów”, w ostatnim czasie procesy rekrutacyjne na niektóre stanowiska znacznie się wydłużyły. Aż 46 proc. specjalistów twierdzi, że procesy te są aktualnie bardziej złożone i czasochłonne, a u podstaw tego zjawiska leży niepewność, z jaką zmaga się rynek pracy. Jednocześnie procesy naboru zostały zrewolucjonizowane przez AI. Coraz częściej zdarza się, że to sztuczna inteligencja sprawdza CV, a dopiero za spotkaniem rekrutacyjnym stoi żywy człowiek. Nawet standardowa rozmowa z rekruterem może być stresująca, nie mówiąc o celowo wywołującej dyskomfort u kandydata stress interview. 

Stresująca rekrutacja ma jednak konkretny cel. Ma sprawdzić przede wszystkim to, jak radzisz sobie w trudnych sytuacjach i jak działasz pod presją i czy potrafisz panować nad emocjami, zachowując profesjonalizm i np. stosując racjonalne i zgodne z procedurami rozwiązania.

Jeśli dostałeś zaproszenie na rozmowę kwalifikacyjną i masz podejrzenie, że rekruter będzie chciał Cię przetestować pod kątem radzenia sobie ze stresem, przede wszystkim podejdź to sprawy zadaniowo. Do stress interview można się przygotować. A im lepsze przygotowanie i im mniej zaskakujących elementów spotkania, tym niższy będzie Twój poziom stresu.

Kluczem w tego rodzaju spotkaniach jest budowanie pewności siebie oraz umiejętności adaptacji. Musisz być elastyczny, ponieważ niejeden rekruter zechce w takiej sytuacji sprawdzić Twoją umiejętność dostosowywania się do zmieniających się okoliczności. Bądź przygotowany na to, że podczas spotkania padnie szereg trudnych i niewygodnych pytań. Mogą dotyczyć one chociażby:

• kwestii zarządzania konfliktami,
• postępowania w przypadku problemów z zespołem,
• obsługiwania trudnego klienta, 
• umiejętności radzenia sobie z krytyką.

Nie będą to jedynie spokojne pytania. W czasie stress interview rekruter wcieli się w osobę negatywnie do Ciebie nastawioną i będzie obserwować Twoją reakcję. Oto jak możesz odpowiadać i zachowywać się, by zaprezentować się z jak najlepszej strony.

• Stresująca rozmowa kwalifikacyjna a mowa ciała

Po pierwsze, zwracaj uwagę na mowę ciała w czasie rozmowy kwalifikacyjnej. Bądź świadom tego, że Twoje ciało może odruchowo przybierać postawę obronną lub w inny sposób sygnalizować dyskomfort i niepewność. Takie sygnały są bardzo niekorzystne na przykład w czasie prowadzenia negocjacji biznesowych na wysokim szczeblu, dlatego rekruter prowadzący stress interview na takie posady z pewnością zwróci na nie uwagę. Postaraj się więc wyćwiczyć w sobie gesty świadczące o rozluźnieniu, pokojowym nastawieniu, otwartości i pewności siebie (np. swobodne ruchy dłoni w czasie mówienia, wyprostowane plecy, nienachalne patrzenie w oczy rozmówcy, lekki uśmiech).

• Stresująca forma rekrutacji a język wypowiedzi

Rekruter może celowo Cię prowokować, wydawać się niemiły czy niezainteresowany tym, co mówisz. Bez względu na wszystko, od początku do końca spotkania zachowaj wysoką kulturę osobistą, bądź uprzejmy, używaj zwrotów grzecznościowych. Jeśli rekruter wszedł w rolę znudzonego czy opryskliwego rozmówcy, absolutnie nie dostosowuj się do jego tonu. To pułapka, w którą bardzo łatwo wpaść, dlatego warto wcześniej przećwiczyć z kimś bliskim rozmowę, w której druga strona zachowuje się chłodno lub nawet złośliwie. Spróbuj od początku do końca zachować taki sam miły ton oraz zwracać się do drugiej osoby przyjaźnie i z szacunkiem. 

• Rekrutacja stresowa a odpowiedzi na pytania

W chwilach stresu łatwo możesz pogubić się w tym, co mówisz. Odpowiedzi mogą być chaotyczne. Jak nie stracić wątku i wybrnąć z trudnego pytania? Przede wszystkim unikaj dygresji i nie staraj się mówić wszystkiego na raz. Skoncentruj się na najważniejszych punktach, udzielając jasnych i konkretnych odpowiedzi. Mów krótko, ale rzeczowo.

• Stress interview a siła psychiczna

Przygotowanie odpowiedzi na najczęściej padające pytania, sprawdzenie wiadomości na temat firmy i stanowiska, wytrenowanie otwartej postawy ciała i doszlifowanie dobrych manier to ważne elementy przygotowań do rozmowy o pracę. Psycholog biznesu Agnieszka Zacher-Łanowska zwraca jednak uwagę także na to, jak istotne jest samo nastawienie kandydata do spotkania. Chodzi o to, by zbudować w sobie jak najwyższy poziom pewności siebie – a droga do osiągnięcia tego celu jest w znacznym stopniu indywidualna.

Zadaj sobie pytania: 

• co buduje moją pewność?
• kiedy czuję się dobrze?
• co pomaga mi odzyskać równowagę?

– Im lepiej znam siebie, tym lepiej mogę przygotować się do czekającej mnie rozmowy – tłumaczy Agnieszka Zacher-Łanowska. – Nie chodzi tylko o to, aby coś wiedzieć o potencjalnym pracodawcy czy mieć świadomość, jak prowadzone są rozmowy rekrutacyjne. Warto zadbać o swój komfort, czyli na przykład ubranie, w którym czuję się dobrze, dodatki, talizmany. To może wydać się infantylne, jednak wiele osób ma takie przedmioty, które „przynoszą szczęście” – jeśli w to wierzysz, masz coś takiego, to weź ze sobą – doradza psycholog.

Co więcej, nie wystawiaj swojej siły psychicznej na niepotrzebne próby. Przykładowo, jeśli wiesz, jak podróż przez zakorkowane miasto zwykle wyprowadza Cię z równowagi albo masz kłopoty z szybkim zebraniem się do wyjścia, już dzień przed spotkaniem przygotuj sobie ubranie i potrzebne rzeczy, a także wyznacz bezpieczną trasę dojazdu.

– Ważne jest zaplanowanie podróży tak, aby nie dostarczyła kolejnej dawki stresu, czyli nie na ostatnią chwilę, ale z pewnym zapasem czasowym. Jeśli wiesz czego potrzebujesz, to daj sobie to. Daj sobie to, co możesz i co zależy od Ciebie – radzi Agnieszka Zacher-Łanowska. 

Stress interview – przykładowe pytania

Zadawanie niekomfortowych pytań podczas rozmowy rekrutacyjnej ma swoje wytłumaczenie. Osoba „przyparta do muru” będzie miała szansę na zapoznanie się z realiami przyszłej pracy, w której może mieć styczność chociażby z opryskliwym klientem składającym reklamację lub właścicielem firmy, którą korporacja chce przejąć. 

Warto mieć świadomość, że ponieważ jedną z metod stress interview jest zaskakiwanie kandydata, w czasie spotkania mogą paść najdziwniejsze pytania np. „Ile wróbli jest potrzebnych do wkręcenia żarówki?”. Pytania mogą jednak dotyczyć również normalnych zagadnień związanych ze stresującymi czy nieprzewidywalnymi sytuacjami, z jakimi możesz zetknąć się w pracy. Pamiętaj też, że jeśli w ogłoszeniu został wymieniony wymóg znajomości języka obcego np. języka angielskiego (który jest częsty w przypadku rekrutacji m.in. na stanowiska kierownicze i chociażby w marketingu), rekruter może nagle przejść na ten język. Nie daj się zaskoczyć, odpowiadaj na pytania w takim samym języku, w którym są one zadawane.

Przykładowe pytania, z którymi możesz się spotkać podczas stresującej rozmowy rekrutacyjnej, to: 

• Jakie są przyczyny rozstania z poprzednim pracodawcą? 

• Jak poradzisz sobie z niesprawiedliwą krytyką szefa? 

• Jak zachowasz się w momencie, gdy współpracownik przypisze sobie Twoje zasługi? 

• Jak postąpisz, gdy szef skrytykuje Cię przy innych współpracownikach? 

• Czy ubiegasz się w tym momencie również o pracę w innych firmach? 

• Jak radzisz sobie ze stresem w pracy?  

Jednym z najtrudniejszych elementów rozmowy o pracę, niezależnie od tego, czy jest to stress interview, czy standardowa rozmowa kwalifikacyjna, jest dyskusja dotycząca wynagrodzenia. Nie daj się zaskoczyć rekruterowi! Przed spotkaniem sprawdź, jakie są średnie stawki wynagrodzenia w Twojej branży i na stanowisku, o jakie się ubiegasz. Zastanów się, jaka płaca będzie dla Ciebie optymalna, a na jaką możesz się zgodzić minimalnie. Czy dopuszczasz obniżenie wynagrodzenia np. w zamian za pewne benefity? Dobrze przemyśl temat, by wykazać się pewnością siebie w czasie negocjacji.

Czytaj także: Widełki Wynagrodzeń w Ogłoszeniach Rekrutacyjnych: Jak Je Rozumieć i Wykorzystywać?

Stress interview – zalety i wady 

Stress interview daje możliwość bezpośredniej obserwacji reakcji kandydata do pracy w sytuacji silnego stresu. Pozwala zweryfikować, czy kandydat jest odpowiednią osobą na dane stanowisko. Z drugiej strony taki sposób rekrutowania kadry jest źródłem ogromnego stresu dla kandydatów (a nierzadko także dla samych rekruterów), przez co może być odbierany bardzo negatywnie i krytykowany. Jakie jeszcze wady i zalety ma ta technika rekrutacji? 

• Zalety stress interview

• • poznanie zachowania kandydata w sytuacjach silnego stresu i napięcia,

  • ocena, jak kandydat radzi sobie w sytuacjach nietypowych, 

  • umożliwienie oceny zdolności interpersonalnych osoby aplikującej,

  • ocena umiejętności rozwiązywania problemów,

  • skuteczne rekrutowanie na stanowiska decyzyjne i wiążące się z dużym stresem, 
  • zwiększenie świadomości kandydata, umożliwienie mu sprawdzenia siebie i lepszego poznania własnych kompetencji interpersonalnych.

• Wady stres interview

• • zrażenie kandydata i rezygnacja z jego udziału w dalszym procesie rekrutacji, 

  • zniechęcenie do firmy i pogorszenie opinii o niej,

  • ryzyko zaszkodzenia reputacji pracodawcy jako stosującego zbyt agresywne techniki rekrutacji, 

  • niesprawiedliwy i subiektywny osąd, który niekoniecznie odzwierciedla rzeczywiste umiejętności kandydata, 

  • ryzyko odrzucenia kompetentnego kandydata, który nie do końca radzi sobie w sytuacjach stresowych. 

Stress intwerview czy rekrutacja partnerska 

Gdyby zapytać kandydatów do pracy o to, jaka jest ich zdaniem wymarzona rozmowa kwalifikacyjna, prawdopodobnie znalazłoby się niewielu wielbicieli stress interview. Jest to sytuacja, w której rekruter staje się atakującym, a osoba starająca się o pracę zostaje postawiona na pozycji, w której musi się bronić. Psycholog biznesu wskazuje, że współcześnie popularne są rekrutacje mające charakter partnerski.

– Moja kariera zawodowa zaczęła się od prowadzenia procesu rekrutacji. Było to wieki temu i wówczas wywiad behawioralny czy Assessment Center były w Polsce zupełną nowością. Procesu uczyłam się od mojego amerykańskiego szefa, który w zupełnie dla mnie odkrywczy sposób przedstawił rekrutację. Według niego jest to proces obustronny, podczas którego pracodawca podejmuje decyzję, na ile kompetencje potencjalnego pracownika wpasowują się w oczekiwania organizacji, jak również potencjalny pracownik sprawdza, na ile pracodawca jest właśnie tym wymarzonym, u którego chce się zatrudnić. Tak rozumiany proces rekrutacji staje się bardzo partnerski. Nikt nie jest tu „górą”. Jest to taniec, podczas którego obie strony decydują czy mają ochotę na ciąg dalszy, bo do siebie pasują i stawiają te same kroki w tym samym rytmie. Takie podejście do rekrutacji i rozmowy już zdejmuje z barków sporo niepotrzebnego stresu, bo decyzja o zatrudnieniu jest także moja – mówi Agnieszka Zacher-Łanowska, psycholog biznesu. 

Czytaj także: 12 błędów podczas rozmowy kwalifikacyjnej. Specjalistka HR wyjaśnia, czego nie robić na rozmowie o pracę

Anna Rychlewicz

Absolwentka dziennikarstwa i zarządzania mediami. Na świat patrzy przez pryzmat tego, jakimi słowami może go opisać. Słowa są także nieodłącznym elementem jej drogi zawodowej. Zajmuje się copywritingiem, redakcją oraz korektą tekstów. O rynku pracy, ubezpieczeniach, wnętrzach, podróżach, zdrowiu i modzie. Porusza tematykę społeczną oraz kryminalną. Pasjonują ją rozmowy z ludźmi. W czasie wolnym poszerza horyzonty i eksploruje otoczenie, prowadząc blog „Brzmi Znajomo”.