Pracę w Polsce dla Ukraińców oferuje coraz więcej przedsiębiorstw. Pracodawcy kierują się nie tylko chęcią pomocy osobom uciekającym przed wojną – na polskim rynku pracy notuje się duży deficyt osób chętnych do zatrudnienia, brakuje kandydatów do pracy np. w budownictwie, IT czy w transporcie i magazynowaniu. Oferty pracy dla kobiet z Ukrainy pojawiają się między innymi w branży opiekuńczej, fryzjerstwie i kosmetyce, wiele polskich szpitali chętnie zatrudni pielęgniarki czy położne. Polska przygotowuje się na napływ coraz większej liczby obywateli Ukrainy, chcących podjąć tutaj zatrudnienie. Świadczą o tym nowe przepisy upraszające procedurę przyjmowania do pracy.
Jeśli jesteś osobą z Ukrainy i szukasz pracy w Polsce, na początek powinieneś wiedzieć, że jest kilka rodzajów umów, jakie może zaproponować Ci firma. Podstawową umową w przypadku zatrudnienia pracownika przez pracodawcę jest umowa o pracę. Możliwe są jednak także kontrakty cywilnoprawne, takie jak umowa zlecenie lub umowa o dzieło, a także umowa B2B. Zanim podpiszesz jakikolwiek dokument, dowiedz się, jakie są rodzaje umów o pracę oraz czym różnią się od siebie poszczególne rodzaje umów cywilnoprawnych.
Umowa o pracę dla Ukraińca
Umowa o pracę tworzy stosunek pracy pomiędzy pracodawcą i pracownikiem. Podpisując ją, pracownik jest chroniony przepisami Kodeksu pracy i innych ustaw (na przykład dotyczących limitów czasu pracy czy zasad bezpieczeństwa).
Umowa o pracę dla Ukraińca oznacza, że nie może on pracować na gorszych warunkach od Polaków czy osób innej narodowości. Co więcej, to, co proponuje Ci pracodawca, musi mieścić się w granicach prawa pracy. Jako zatrudniony na etat masz w szczególności prawo do:
- pracy nieprzekraczającej ustalonej normy czasu pracy. Zgodnie z przepisami w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy nie możesz pracować dłużej niż 8 godzin dziennie. Wyjątkowo możliwe są nadgodziny, jednak suma pracy w godzinach nadliczbowych i tygodniowego czasu pracy wynikającego z grafiku nie może przekraczać 48 godzin tygodniowo. Są zawody, w których te normy są nieco inne – dłuższa praca możliwa jest np. przy pilnowaniu mienia lub w przypadku kierowców (co określają oddzielne przepisy). Pamiętaj, że za pracę w nadgodzinach przysługuje Ci dodatkowy czas wolny lub wynagrodzenie. Pracodawca musi także przestrzegać limitów dobowego i tygodniowego wypoczynku – co najmniej 35 godzin nieprzerwanego czasu wolnego od pracy w tygodniu oraz co najmniej 11 godzin bez pracy na dobę;
- urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 lub 26 dni wolnych w ciągu roku, zależnie od stażu pracy. Jeden z urlopów musi trwać nieprzerwanie przez 2 tygodnie;
- minimalnego wynagrodzenia za pracę. W 2022 r. pracodawca nie może płacić Ci mniej niż 3010 zł brutto miesięcznie lub 19,70 zł brutto na godzinę;
- ochrony zatrudnienia w czasie ciąży i w okresie urlopu macierzyńskiego – w szczególności pracodawca nie może wówczas zwolnić takiej pracownicy;
- pracy zgodnej z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP);
- równego traktowania co osoby innej narodowości, wyznania, płci, wyglądu itp. Pracodawca nie może Cię w jakikolwiek sposób dyskryminować, a przypadki naruszenia możesz zgłosić do Inspekcji Pracy oraz domagać się swoich praw w sądzie pracy.
Umowa o pracę to zdecydowanie najbardziej stabilna forma zatrudnienia. Pracodawca nie może bez ważnego powodu (dyscyplinarnie, za ciężkie naruszenie obowiązków) zwolnić Cię z dnia na dzień. W przypadku rozwiązania umowy na czas nieokreślony lub określony obowiązują okresy wypowiedzenia zależne od stażu pracy:
- 2 tygodnie, jeśli pracownik był zatrudniony na której niż 6 miesięcy,
- 1 miesiąc, jeśli pracownik był zatrudniony przez okres od 6 miesięcy do 3 lat,
- 3 miesiące, jeśli osoba była zatrudniona przez czas dłuższy niż 3 lata.
Umowy o pracę na czas nieokreślony i na czas określony (do maksymalnie 3 lat) mogą zostać poprzedzone umową o pracę na czas próbny. Taka umowa obowiązuje do maksymalnie 3 miesięcy. W jej przypadku okresy wypowiedzenia wynoszą od 3 dni roboczych do 2 tygodni, zależnie od czasu zatrudnienia.
Osoby pracujące na umowie o pracę na czas określony i próbny chronione są prawem pracy w takim samym stopniu jak osoby na bezterminowym etacie.
Korzyści zatrudnienia Ukraińca na podstawie umowy o pracę
Umowa o pracę to najbezpieczniejsza forma zatrudnienia, zapewniająca dużą stabilność. Chroni i pracodawcę, i pracownika. Pracodawca ma bowiem pewność, że zatrudniony nie zerwie umowy z dnia na dzień (bez ważnego powodu, np. łamania prawa przez firmę). Pracodawca wymaga też od osoby zatrudnionej wykonywania określonych obowiązków służbowych we wskazanym miejscu i czasie.
Z drugiej strony pracownik może cieszyć się szeregiem opisanych wyżej praw. Co więcej, jest objęty ubezpieczeniem społecznym – zdrowotnym, emerytalnym, rentowym, chorobowym, wypadkowym. Umowa o pracę jest więc stabilna i najczęściej podpisywana w przypadku, kiedy firma chce docelowo zatrudnić daną osobę na dłuższy czas.
Umowa zlecenie dla Ukraińca
Umowa zlecenie to tzw. umowa cywilnoprawna – jej zasady są opisane w Kodeksie cywilnym. Na początek musisz wiedzieć, że umów cywilnoprawnych, w tym umowy zlecenia, nie można stosować zamiennie z umową o pracę.
Przykładowo, jeśli szef wymaga od Ciebie pracy przez 5 dni w tygodniu od 8:00 do 16:00 w siedzibie firmy – nie może podpisać z Tobą umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Sytuacja ta bowiem ma cechy pracy na etat, więc firma musi Ci zaproponować umowę o pracę. W innym przypadku łamie prawo, co możesz zgłosić do Inspekcji Pracy, dochodzić sprawiedliwości w sądzie pracy.
Kiedy firma może podpisać z Tobą umowę zlecenie? Wówczas, gdy zleca Ci wykonywanie jakiejś czynności. To, na czym polega czynność, określone jest w kontrakcie. Z punktu widzenia umowy zlecenia nieważny jest rezultat tej czynności, ale sam fakt, czy wykonujesz ją z dochowaniem najwyższej staranności.
Umowa zlecenie często proponowana jest w przypadku roznoszenia ulotek, usług sprzątania, usług cateringowych, opieki nad dzieckiem lub osobami starszymi, usług księgowych, usług prawnych, usług graficznych i IT.
Osobę dającą zlecenie nazywa się zleceniodawcą, a przyjmującą zlecenie – zleceniobiorcą. Firma nie może wymagać od osoby na umowie zleceniu wykonywania czynności w określonym miejscu i czasie. Na zleceniu nie masz też obowiązku wypełniania poleceń szefa – musisz jedynie robić to, co określa umowa. Co więcej, czynności te możesz przekazać innej osobie (przyjętego zlecenia nie musisz wykonywać osobiście).
O ile za pracę na umowie o pracę zawsze obowiązuje wynagrodzenie, o tyle umowa zlecenie może być odpłatna albo nie. Co więcej, w przypadku płatnego zlecenia wypłata nie musi być dostarczana co miesiąc. Niemniej firma nie może Ci płacić łącznie miesięcznie mniej niż wspomniane wyżej obowiązujące w danym roku stawki minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zwróć więc szczególną uwagę na warunki finansowe opisane w dokumencie!
W umowie zleceniu powinny znaleźć się zapisy dotyczące:
- przedmiotu umowy – czynności, jakie będziesz wykonywać,
- czasu trwania umowy – czyli data rozpoczęcia i zakończenia kontraktu. Umowa zlecenie zawsze jest podpisywana na określony czas,
- sposób wynagradzania za czynności opisane w umowie,
- zakresu odpowiedzialności osoby przyjmującej zlecenie – co stanie się w przypadku niewykonania zlecenia lub gdy czynności nie zostaną wykonane w sposób należyty, z zachowaniem staranności.
Korzyści umowy zlecenia dla Ukraińca
Umowa zlecenie dla Ukraińca ma swoje plusy i minusy. Przede wszystkim taki kontrakt daje dużo więcej swobody. Na zleceniu czynności można wykonywać w dowolnym czasie i miejscu. Umowę zlecenie łatwo też zerwać, z dnia na dzień – jeśli nie zostanie inaczej zaznaczone w dokumencie.
Osoba na zleceniu często zarabia więcej niż na umowie o pracę. Wynika to z faktu, że koszty ponoszone przez firmę przy zatrudnieniu etatowego pracownika są wyższe niż w przypadku kontraktu cywilnoprawnego.
Elastyczność ma jednak swoje słabe strony. Umowa ta jest mało stabilna dla osoby przyjmującej zlecenie. Kiedy podpiszesz taką umowę, nie chroni Cię prawo pracy, przykładowo nie masz prawa do płatnego urlopu wypoczynkowego.
Obejmuje Cię obowiązkowe ubezpieczenie społeczne – zdrowotne, wypadkowe, rentowe, emerytalne (natomiast ubezpieczenie zdrowotne – niekoniecznie).
Ważne! Zezwolenie na pracę nie jest tym samym co umowa o pracę lub umowa zlecenia (bądź inna umowa cywilnoprawna)! Firma ma obowiązek zawrzeć z Tobą oddzielny kontrakt z ustaleniem warunków wykonywania pracy / zlecenia. Każda z tych umów musi zostać zawarta na piśmie i być przetłumaczona na zrozumiały dla Ciebie język! Nie podpisuj niczego w ciemno, w języku polskim, jeśli nie posługujesz się tym językiem.
Jeśli masz wątpliwości co do rodzaju umowy, jej zapisów, warunków zatrudnienia, skorzystaj z pomocy oferowanej przez:
- powiatowe urzędy pracy,
- Inspekcję Pracy – dostępna jest infolinia w języku ukraińskim: 22 111 35 29 (po porady prawne związane legalnością zatrudnienia, umowami, można dzwonić od poniedziałku do środy w godzinach 16:00-20:00).
- Zieloną Linię dla Ukraińców – poradnictwo w kwestiach związanych z pracą, legalnością pobytu i innych, nr telefonu to 19524.
Umowa B2B dla Ukraińca
Umowa B2B (od angielskiego zwrotu business to business) zawierana jest pomiędzy dwiema firmami. Nie jest więc ani żadnym rodzajem umowy o pracę, ani umowy zlecenia czy innego kontraktu cywilnoprawnego. B2B bywa potocznie nazywane samozatrudnieniem.
Jeśli w ogłoszeniu o pracę widzisz zapis mówiący, że przedsiębiorstwo oferuje umowę B2B, oznacza to, że szukane są osoby, które bądź już prowadzą samodzielną działalność gospodarczą (choćby jednoosobową), bądź są skłonne taką działalność rozpocząć.
Jako osoba na B2B nie jesteś pracownikiem firmy, z którą podpisałeś kontrakt. Nie obowiązuje Cię czas pracy, nie musisz przebywać we wskazanym miejscu ani wypełniać poleceń służbowych – choć mogą obowiązywać Cię terminy realizacji jakiegoś zadania, wskazanego w umowie.
W przypadku B2B nie masz prawa do urlopów wypoczynkowych i innych udogodnień, słowem – nie chroni Cię prawo pracy. Jesteś współpracownikiem – a więc działasz na własny rachunek i samodzielnie rozliczasz się z urzędem skarbowym.
Umowy B2B często zawierane są wówczas, gdy jedno przedsiębiorstwo chce, by drugi podmiot gospodarczy wykonał usługi np. związane z dostarczeniem oprogramowania, cateringu, realizacji działań marketingowych itp.
Jeśli masz obywatelstwo ukraińskie i chcesz otworzyć w Polsce jednoosobową działalność – możesz to zrobić, o ile posiadasz uprawniający Cię do tego tytuł pobytowy (np. posiadasz status uchodźcy, zgodę na pobyt ze względów humanitarnych, zezwolenie na pobyt stały lub czasowy itp.). Jednoosobową działalność gospodarczą założysz w Polsce online lub osobiście w urzędzie gminy. W tym celu musisz zarejestrować podmiot w CEIDG, czyli Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Rejestracja firmy cudzoziemca może trwać do 30 dni, ale zwykle zajmuje do 7 dni.
Warto dodać, że Polski rząd wprowadził ułatwienia dotyczące otwierania firm w Polsce przez obywateli Ukrainy. Zgodnie z Ustawą z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (art. 23):
1. Obywatele Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny (...), mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na takich samych zasadach jak obywatele polscy (...),
2. Uprawnienie (...) przysługuje pod warunkiem uzyskania przez obywatela Ukrainy numeru PESEL.
3. W przypadku gdy pobyt przedsiębiorcy – obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przestanie być legalny (...), przedsiębiorca podlega wykreśleniu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (...).
Umowa B2B dla Ukraińca – korzyści
Umowa B2B nie daje stabilności zatrudnienia, narzuca też sporo obowiązków na osobę, która podpisuje ją w celu dostarczenia jakichś usług. A jednak jest w Polsce bardzo popularna. Często pozwala bowiem na osiąganie wyższych zarobków niż w przypadku umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych. Osoba na samozatrudnieniu może odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne naliczane od kwoty minimalnej (a nie od całości wynagrodzenia, jak na umowie o pracę). Składki są więc niższe – więcej pieniędzy zostaje w kieszeni płatnika.
Ważne! Nie podpisuj umowy, której warunków nie rozumiesz! Każda umowa powinna być sporządzona w zrozumiałym dla Ciebie języku. W razie wątpliwości możesz skorzystać z poradnictwa powiatowego urzędu pracy lub Zielonej Linii (numer telefonu: 19524).
Artykuł w ukraińskiej wersji językowej: Робота в Польщі для українців - форми працевлаштування працівника
Czytaj także: jak zatrudnić Ukraińca?
