Model Wielkiej Piątki – czym jest? Jak może pomóc lepiej zrozumieć zachowania pracowników?

Sposób myślenia, odczuwanie różnych emocji, predyspozycje i motywy działania – to, jak myślimy, jak się czujemy i jak zachowujemy, determinowane jest w znacznym stopniu przez cechy naszej osobowości. A tę możemy zbadać. Model Wielkiej Piątki wyodrębnia pięć głównych czynników, które tworzą osobowość człowieka. Sprawdź, na czym polega Pięcioczynnikowy Model Osobowości, jak może pomóc w biznesie, odnieść sukces w pracy, a także jakie znaczenie Big Five odgrywa w zarządzaniu zasobami ludzkimi.

Model Wielkiej Piątki – co to? Historia

Wielka Piątka, znana również jako Pięcioczynnikowy Model Osobowości, to teoria opracowana przez amerykańskich psychologów – jego twórcy to Paula Costa i Roberta McCrae. Model wyróżnia pięć podstawowych czynników kształtujących osobowość człowieka. Zakłada się, że każda osoba może zostać sklasyfikowana na podstawie pięciu konkretnych cech, które stanowią o jej charakterze. Cechy te znane są pod akronimem OCEAN, od angielskich słów nazw cech osobowości. Należą do nich: otwartość na doświadczenie, sumienność, ekstrawersja, ugodowość i neurotyczność. 

Zgodnie z Pięcioczynnikowym Modelem Osobowości wszystkie czynniki kształtujące osobowość człowieka są niezmienne i uniwersalne, czyli niezależne od rasy, płci czy kultury, a także uwarunkowane biologicznie i w dużej mierze podlegają dziedziczeniu. Co jednak najważniejsze – czynniki te mają realny wpływ na przystosowanie człowieka do otaczającego go świata. 

Sprawdź także, jak zachować stabilność emocjonalną w pracy.

Pięcioczynnikowy Model Osobowości – zastosowanie

Wielka Piątka jest uniwersalnym modelem, który znajduje szerokie zastosowanie w psychologii i badaniach dotyczących zachowań ludzkich. Pięcioczynnikowy Model Osobowości dziś wykorzystywany jest najczęściej jako innowacyjne narzędzie w biznesie i HR.  Psychologiczne testy bazujące na Wielkiej Piątce coraz częściej wykorzystywane są m.in. w procesach rekrutacyjnych, pomagając nie tylko w wyborze najlepszego kandydata, ale także ułatwiając dopasowywanie stanowisk, ról, szkoleń do konkretnych osób. 

Wielu pracodawców wykorzystuje również testy oparte na tym modelu w procesie ewaluacji pracowników, identyfikując w ten sposób talenty w firmie. Co więcej – testowanie w ten sposób pracowników dostarcza przełożonym bezcennych informacji na temat predyspozycji do wykonywania określonych zadań i potencjału tkwiącego w różnorodności kadry. Uzyskane w ten sposób dane mogą być dla pracodawcy niezwykle pomocne w przypadku wprowadzania zmian w sposobie zarządzania, co w efekcie może przełożyć się na zwiększenie wydajności zespołu i podniesienie efektywności pracy.

Choć Wielka Piątka i teoria cech osobowości najczęściej znajduje zastosowanie w biznesie i zarządzaniu zasobami ludzkimi, świetnie sprawdza się także w innych dziedzinach, gdzie służy do analizy i zrozumienia różnic między ludźmi w zakresie ich osobowości i zachowań. Z tego względu testy Wielkiej Piątki wykorzystywane są chociażby przez psychologów i psychoterapeutów. Pozwalają na lepsze zrozumienie pacjenta i dostosowanie terapii do jego indywidualnych potrzeb. 

Warto również wiedzieć, że Wielka Piątka jest to niezwykle prosty i uniwersalny model struktury osobowości, który świetnie sprawdza się również w branży edukacyjnej i doradztwie zawodowym. Model ten może okazać się niezwykle pomocny w przypadku uczniów i studentów, którzy chcą odkryć i lepiej zrozumieć swoje predyspozycje i cele zawodowe. 

 Czytaj także: Jak sprawdzić osobowość zawodową?

Wielka Piątka osobowości

Podstawą testu Wielkiej Piątki jest pięcioczynnikowy model opisujący różnice w zakresie ludzkich zachowań, preferencji i cech osobowościowych. Wymiary osobowości klasyfikuje się poprzez pięć czynników. Wielka Piątka Osobowości to:

• Sumienność

Wymiar ten opisuje tendencję człowieka do samodyscypliny, porządku i wytrwałego dążenia do osiągnięcia wyznaczonych celów. Miarą jest tutaj mała lub duża waga przywiązywana do obowiązków. Osoby sumienne to jednostki niezwykle skrupulatne i rzetelnie wykonujące swoją pracę – a to przecież najważniejsze cechy dobrego pracownika. Nadmierna sumienność niesie jednak za sobą pewne ryzyko – osoby cechujące duże nasilenie sumienności mogą mieć skłonności do pracoholizmu i perfekcjonizmu podszytego na przykład lękiem przed porażką. Po drugiej stronie skali stoją natomiast jednostki nielubiące planowania, spontanicznie podejmujące się nowych działań i zdecydowanie mniej rozważne. Co za tym idzie – mające tendencję w podejmowaniu szybkich i nie do końca przemyślanych decyzji.

• Ekstrawersja

Osoby z początku skali charakteryzuje duża potrzeba stymulacji. Wyróżnia towarzyskość, aktywność i  skłonność do pozytywnych emocji. Są to osoby otwarte na nowe doświadczenia, ale też skłonne do zabawy. Cechuje je ogromna potrzeba doświadczania stymulujących przeżyć i potrzeba częstych spotkań z ludźmi. Po drugiej stronie skali stoją natomiast introwertycy postrzegani jako nieco wycofani w kontaktach społecznych, wykazujący pewną rezerwę wobec ludzi i nowych doświadczeń. Osoby nie mniej sumienne w pracy, ale zdecydowanie mniej energiczne niż ekstrawertycy i mniej zaangażowane w życie społeczne, za to lepiej odnajdujące się w swoim własnym towarzystwie bądź w wąskim gronie znanych osób.

• Otwartość na doświadczenia

Osoby o dużym nasileniu tej cechy wyróżnia ogromna ciekawość poznawcza oraz gotowość do poszukiwania nowych i intensywnych doznań. Są to osoby kreatywne, które charakteryzują się dużą tolerancją w stosunku do rzeczy nowych i nieznanych. Jednocześnie tendencja jednostki do wartościowania doświadczeń życiowych sprawia, że są to ludzie skłonni do kwestionowania autorytetów. Po drugiej stronie skali są natomiast jednostki zdystansowane do nowych doświadczeń, bezpiecznie czujące się w znanym i sprawdzonym środowisku. Lubiące powtarzalność i ceniące sobie tradycję.

• Ugodowość

Cecha odpowiedzialna za nastawienie do świata społecznego, opisująca otwartość na sprawy drugiego człowieka. Osoby z początku skali to jednostki ceniące sobie kooperację i bliskość ludzi, chętne do współpracy. Charakteryzuje je ufność, skromność, szczerość i pozytywne nastawienie do innych. Osoby ugodowe stroniąc od sporów i kłótni, bardzo często będą skłonne pójść na ustępstwa, nie podejmując walki o swoje zdanie. Jednostki z niższym natężeniem tej cechy świetnie zadbają o własne interesy, jednocześnie mając problem z pójściem na kompromis. Cechuje je egocentryczne podejście do świata i sceptycyzm w stosunku do intencji innych ludzi. Raczej określane są jako konfliktowe i rywalizujące niż współpracujące. Osoby z niskim poziomem ugodowości mają większą skłonność do manipulowania innymi.

• Neurotyczność

Tendencja do przeżywania negatywnych i trudnych emocji, takich jak gniew, strach, złość, impulsywność i depresyjność. Jednostki cechujące duże nasilenie tej cechy to osoby podatne na stres, nadwrażliwe i często emocjonalnie niezrównoważone. Jednocześnie potrafią one bardzo obiektywnie spojrzeć na świat dookoła i podejmują tylko przemyślane, bardzo rozważne decyzje. Daleko im do ryzyka. Osoby nieposiadające dużego współczynnika neurotyczności to osoby wyróżniające się wysokim przystosowaniem emocjonalnym. Jednostki pogodne, opanowane i stabilne emocjonalnie. Znacznie łatwiej radzą sobie z trudnymi emocjami i optymistycznie patrzą na świat. 

Test Osobowości Wielkiej Piątki w rekrutacji pracowników

Istnieje wiele badań psychologicznych, których podstawą są właśnie różnorodne testy osobowości. A czym wyróżnia się Model Wielkiej Piątki? Test ten pozwala zbadać podstawowe predyspozycje człowieka wynikające z jego cech osobowości. Natężenie tych cech określa się na podstawie skali, umieszczając je pomiędzy dwoma skrajnymi końcami. Uznaje się jednak, że większość jednostek klasyfikuje się gdzieś między, a nie bliżej biegunowych krańców. 

Dziś, w procesach rekrutacji, obok kompetencji twardych coraz częściej ocenia się także osobowość danego kandydata. Nie jest tajemnicą, że cechy osobowości mają ogromny wpływ na umiejętność przyswojenia określonych kompetencji, rzutują na konkretne zachowania jednostki i jej poglądy. Reasumując – Model Wielkiej Piątki i test, który może posłużyć rekruterom w procesie selekcji, umożliwia obiektywną ocenę kandydata i odgrywa znaczącą rolę w procesach związanych z pracą zawodową. 

Czy test Wielkiej Piątki jest wiarygodny?

Test Wielkiej Piątki znajduje zastosowanie na wielu polach. Cieszy się ogromną popularnością chociażby w branży HR. Służy do oceny kandydatów, w dużej mierze decydując tak naprawdę o ich dalszych losach. Można więc zadać sobie pytanie, czy test Wielkiej Piątki jest tak naprawdę wiarygodny? 

Jest to test psychometryczny, czyli wystandaryzowany i zobiektywizowany pomiar próbki zachowania. Choć na podstawie badań psychologicznych stworzono szereg różnych testów mających na celu sklasyfikowanie osobowości danej jednostki, to właśnie Model Wielkiej Piątki został uznany za najbardziej rzetelną i najlepiej przebadaną metodę. Nie bez znaczenia jest również fakt, że to właśnie na Modelu Wielkiej Piątki bazują najbardziej zaawansowane narzędzia diagnozujące potencjały i wartości, takie jak chociażby Testy Hogana (HPI, HDS, MVPI). 

Czytaj także: Rekrutacja vs. pokolenie Z: czy to się może (nie) udać? 

Czy cechy osobowości rzeczywiście wpływa na sukces w pracy i biznesie?

Na sukces zawodowy składa się wiele czynników. Wśród nich wyróżnić możemy chociażby pasję, inteligencję intelektualną i emocjonalną czy chociażby przemyślane i planowane działania. Kolejną i niezwykle ważną składową są jednak predyspozycje człowieka, które wynikają bezpośrednio z jego cech osobowości. To właśnie one przekładają się na konkretne zachowania człowieka czy jego poglądy. Ma to ogromne znaczenie nie tylko w życiu prywatnym, ale właśnie na gruncie zawodowym. 

Dla przykładu – osoby z dużym natężeniem sumienności zwykle będą prezentowały wysoki poziom wiedzy merytorycznej i nieustannie dążyły do samodoskonalenia. Będą otwarte na przyswajanie wiedzy i zgodnie z planem będą dążyły do osiągnięcia wyznaczonych sobie celów. Z kolei pracownicy z wysokim poziomem ekstrawersji świetnie odnajdą się w pracy zespołowej. Nie będą miały najmniejszego problemu z nawiązaniem kontaktu z ludźmi, dlatego świetnie sprawdzą się na w pracy wymagającej wysoko rozwiniętych kompetencji społecznych. Mają również predyspozycje przywódcze, dlatego mogą osiągnąć sukces na stanowiskach kierowniczych. Z kolei osoby z niskim poziomem ugodowości to z jednej strony pracownicy, którzy mogą być źródłem konfliktów w pracy, a z drugiej strony – to urodzeni menedżerowie. Cecha ta jest bardzo pożądana na stanowiskach wymagających decyzyjności.