Wypadek przy pracy — co to jest
Wypadek przy pracy to każde zdarzenie, które nastąpiło w sposób nagły oraz było wywołane przyczyną zewnętrzną. Konsekwencją takiego zdarzenia to uszczerbek na zdrowiu, a nawet śmierć pracownika. Jeżeli zdarzenie zostało uznane za wypadek podczas wykonywania obowiązków, to pracownikowi należy się odszkodowanie.
Wypadek przy pracy definicja szczegółowa
Aby nastąpiło uznanie wypadku przy pracy, zdarzenie musi spełnić 4 wymienione w ustawie i definicji kryteria.
1. Nagłość w wypadku przy pracy oznacza zdarzenie, w którym czas oddziaływania niebezpiecznego czynnika na organizm nie przekracza dniówki roboczej (wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 września 1958 r. (nr IR III 140/58)). Stwierdzenie wypadku przy pracy będzie zatem obejmować zarówno sytuację, w której pracownik miał kontakt z czynnikiem groźnym (np. piłą tarczową) przez kilka sekund, jak i sytuację, w której był narażony na wdychanie trujących oparów przez kilka godzin.
2. Przyczyna zewnętrzna wypadku przy pracy oznacza sytuację, w której na człowieka oddziałuje czynnik będący poza nim. Innymi słowy, pojęcie wypadku przy pracy nie odnosi się do sytuacji, w której do zdarzenia doszło na skutek nieprawidłowego funkcjonowania organizmu pracownika – np. pracownik upadł ze względu na atak padaczkowy.
Ważne, by zrozumieć, że to, co nazywamy wypadkiem przy pracy, może obejmować również sytuację, w której doszło do zbiegu przyczyn wewnętrznych i zewnętrznych. Na przykład, w danej firmie została zatrudniona osoba cierpiąca na epilepsję i są pewne czynności, których, ze względu na stan zdrowia, nie powinien wykonywać. Jeżeli podczas wykonywania właśnie tych czynności, pracownik miał atak padaczki, to wtedy mówimy o wypadku przy pracy.
3. Śmierć lub uraz w wypadku przy pracy oznacza, że w trakcie zdarzenia (lub po nim) doszło do uszkodzenia tkanek lub narządów. Jeśli w trakcie nagłego zdarzenia związanego z pracą i wywołanego przyczyną zewnętrzną nie doszło do powstania urazu, mamy do czynienia ze zdarzeniem wypadkowym bez urazowym.
4. Związek wypadku z pracą – oznacza, że do wypadku doszło podczas wykonywania pracy bądź w czasie pozostawania do dyspozycji pracodawcy, na którego rzecz miała być świadczona praca. Zdarzenie wypadkowe obejmuje również czas pozostawania do dyspozycji pracodawcy pomiędzy siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania pracy.
Warto tu zauważyć, że nie każdy wypadek w miejscu pracy czy wypadek w godzinach pracy będzie tak naprawdę wypadkiem przy pracy. Jeśli pracownik wykonywał w trakcie wypadku czynności prywatne (nawet za zgodą pracodawcy), to jeśli ulegnie wypadkowi, nie będzie to wypadek przy pracy. (np. pracownik w trakcie godzin pracy, przebywając na terenie zakładu pracy, przyjął prywatną ciężką przesyłkę, którą podniósł i zerwał sobie mięsień).
Wypadki przy pracy przykłady
Katalog zdarzeń, które są uznane za wpadek przy pracy, jest bardzo szeroki. Decyzję o tym, czy dany wypadek można uznać za wypadek przy pracy, podejmuje zespół powypadkowy. Jeśli pracownik nie zgadza się z decyzją komisji, to może odwołać się do Sądu Pracy.
Rodzaje wypadków przy pracy
W zależności od okoliczności oraz konsekwencji wypadku przy pracy, wyróżnia się kilka rodzajów wypadków przy pracy.
Wypadek zbiorowy — definicja
Zgodnie z art. 3 ust. 6 Ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zbiorowy wypadek przy pracy ma miejsce wtedy, kiedy w wyniku oddziaływania tego samego czynnika, poszkodowane są minimum dwie osoby.
Zbiorowy wypadek w miejscu pracy musi być zgłoszony przez pracodawcę do PIP oraz Prokuratury.
Wypadek śmiertelny w pracy
Wypadek, którego konsekwencją jest śmierć pracownika. Za wypadek śmiertelny przy pracy uznaje się taki wypadek przy pracy, w którym śmierć nastąpiła nie później niż 6 miesięcy od daty wystąpienia zdarzenia (i miała związek ze zdarzeniem).
Także w tym tej sytuacji należy zgłosić zdarzenie do PIP oraz Prokuratury.
Wypadek ciężki
Ciężki wypadek przy pracy to taki, w którym doszło do ciężkiego uszkodzenie ciała, takiego jak: utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej lub inne uszkodzenie ciała. Wlicza się w to także rozstrój zdrowia, naruszające podstawowe funkcje organizmu, oraz choroba nieuleczalna lub zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie albo trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała. Definicja ciężkiego wypadku w pracy opisana jest w art. 3 ust. 5 Ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, ale jest dość nieprecyzyjna.
Ciężki wypadek w pracy musi być zgłoszony przez pracodawcę do PIP oraz Prokuratury.
Ciężki wypadek przy pracy przykłady:
• wypadek przy tokarce, w którym doszło do amputacji dłoni,
• wypadek przy rozładowywaniu wagonu z wapnem, w trakcie czego doszło do wyrzutu wapnia, a pracownik doznał urazu oczu i poparzenia chemicznego rogówki, w wyniku czego utracił wzrok,
• zachorowanie przez pracownika banku na zespół stresu pourazowego w wyniku bycia świadkiem napadu na bank.
UWAGA! Wypadek w drodze do pracy (i z pracy) nie jest wypadkiem przy pracy. Definicja wypadku w drodze do pracy regulowana jest przez art. 57b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2013.1440 ze zm.).
Wypadek lekki
Za wypadek lekki przy pracy uznaje się takie wypadek, który nie powoduje niezdolności do pracy dłuższej niż 28 dni.
Zgłoszenie wypadku przy pracy
Pracownik, który jest świadkiem bądź ofiarą wypadku przy pracy, powinien niezwłocznie zgłosić ten fakt pracodawcy.
Obowiązki pracodawcy po otrzymaniu zgłoszenia o wypadku
Zawiadomienie o wypadku przy pracy jest dla pracodawcy podstawą do wszczęcia całego szeregu działań, które nakłada na niego Kodeks Pracy. Obowiązki w razie wypadku przy pracy określa Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lipca 1998 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy (Dz.U. nr 115, poz. 744 z późn. zm.) oraz Kodeks Pracy.
Postępowanie w razie wypadku
Kiedy pracodawca otrzyma zgłoszenie wypadku przy pracy pracownika, musi podjąć szereg czynności, do których należy:
• podjęcie działań eliminujących zagrożenie,
• udzielenie pomocy poszkodowanym,
• zabezpieczenie miejsca wypadku,
• powołanie komisji wypadkowej, a jeśli doszło do ciężkiego wypadku bądź wypadku ze skutkiem śmiertelnym, również powiadomienie Inspektora Pracy oraz prokuratora.
Warto pamiętać, że wszelkie koszty związane z postępowaniem powypadkowym ponosi pracodawca (art. 234 par. 4 Kodeksu Pracy).
Zabezpieczanie miejsca wypadku
Po wypadku, pracodawca ma obowiązek zabezpieczyć miejsce wypadku przed dostępem osób niepowołanych. Nie wolno też uruchamiać maszyn, które mają w związek z wypadkiem, ani przemieszczać żadnych przedmiotów. Takie postępowanie w razie wypadku przy pracy ma zapewnić możliwość odtworzenia przyczyn i przebiegu wypadku.
Przepisy nie precyzują dokładnie, na jaki czas trzeba zabezpieczyć miejsce wypadku przy pracy. Mówią tu o czasie koniecznym do ustalenia przyczyn wypadku i jego przebiegu. Zgodę na ponowne uruchomienie maszyn lub zmiany w przestrzeni, w której miał miejsce wypadek, wydaje pracodawca, ale może to zrobić dopiero po porozumieniu ze społecznym inspektorem pracy lub (jeśli wypadek był śmiertelny) prokuratorem. Przed uruchomieniem maszyn musi zostać sporządzona dokumentacja miejsca wypadku (szkic, zdjęcia).
Protokół powypadkowy w pracy
Protokół po wypadku sporządza zespół powypadkowy (w jego skład wchodzi pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy). Komisja powypadkowa ma na sporządzenie protokołu 14 dni od daty zdarzenia.
Protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy – wzór znaleźć można w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz. U. z 2004 r. nr 227, poz. 2298).
Wypełniony protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy zatwierdza pracodawca. Wcześniej, należy zapoznać poszkodowanego z jego treścią. Jeśli poszkodowany wnosi zastrzeżenia, komisja uzupełnia i wyjaśnia protokół powypadkowy.
Wypadek w pracy – dokumentacja
Każdy pracodawca musi prowadzić rejestr wypadków przy pracy. Wzór takiej dokumentacji można znaleźć w internecie. Powinien on zawierać dane poszkodowanych, dane dotyczące miejsca i daty wypadku, skutków dla poszkodowanego, liczbę dni niezdolności do pracy, datę, w jakiej nastąpiło zgłoszenie wypadku do ZUS. Dokumenty powypadkowe (protokół okoliczności wypadku i wszystkie inne związane z wypadkiem dokumenty) należy przechowywać przez okres 10 lat.
Ustawa o wypadkach przy pracy
Sprawy związane z przyznaniem i wypłatą świadczeń w sytuacji, w której pracownik uległ wypadkowi w pracy, są opisane w Ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych z 30 października 2002 r. Jednolity tekst ustawy znaleźć można w Dzienniku Ustaw z 22 września 2017 r. poz. 1773.
Informacje na temat tego, jak zachować się w okoliczności wypadku, jakie są obowiązki pracodawcy oraz jak powinna być prowadzona dokumentacja wypadków przy pracy zawarte są w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 28 lipca 1998 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczonych w rejestrze wypadków przy pracy.
Wypadek w pracy z winy pracownika – konsekwencje
Jeśli postępowanie powypadkowe w zakładzie pracy wykaże, że wypadek wydarzył się z winy pracownika, który naruszył przepisy o ochronie życia i zdrowia, to świadczenia z tytułu wypadku przy pracy nie będą się mu należeć (art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej). Zwłaszcza jeśli okoliczności wypadku przy pracy wskażą na umyślne działanie pracownika bądź jego rażące niedbalstwo. Pojęcie to jest dość nieostre, ale oznacza w praktyce sytuacje, w której pracownik zignorował świadomie nakazy i zakazy związane z bezpieczeństwem pracy (np. zdjął osłonę maszyny, chroniącą dłonie przed nożami tnącymi).
Wypadek w pracy z winy pracownika a chorobowe
Jeśli wypadek z winy pracownika był zdarzeniem nieumyślnym, to pracownik nie traci prawa do świadczenia wypadkowego w wysokości 100% wynagrodzenia. Jeśli jednak okaże się, że pracownik spowodował wypadek w pracy umyślnie bądź przez niedbalstwo, to nie ma prawa do świadczeń chorobowych. Za czas niezdolności do pracy otrzymuje świadczenia z ubezpieczenia chorobowego w wysokości 80% podstawy wynagrodzenia.
Nie uznanie wypadku przy pracy przez pracodawcę
Jeśli pracodawca nie zakwalifikuje wypadku, jako wypadek przy pracy, pracownik, który nie zgadza się z jego opinią, może odwołać się do Sądu Pracy. W przypadku wypadku ze skutkiem śmiertelnym, odwołanie się przysługuje rodzinie zmarłego.
Wypadek w pracy bez umowy – czy należą się świadczenia?
W przypadku pracy na czarno pracownik również zachowuje prawo do uzyskania należnych mu świadczeń, ale ze względu na to, iż pracodawca nie będzie chciał ujawnić faktu zatrudnienia oraz (najprawdopodobniej) odmówi sporządzenia protokołu powypadkowego, droga do uzyskania świadczeń jest dość skomplikowana i nie zawsze zakończona sukcesem. Pracownik będący w takiej sytuacji będzie musiał złożyć wniosek do ZUS o wypłatę świadczeń z tytułu wypadku przy pracy. ZUS odmówi, zatem pracownik musi złożyć odwołanie, które ponownie zostanie odrzucone i dopiero po tym, pracownik może złożyć odwołanie do Sądu Ubezpieczeń Społecznych, który zbada sprawę i jeśli uzna, że doszło do wypadku przy pracy, przyzna świadczenia.
Wypadek w pracy a zwolnienie z pracy
Czy pracownika, który uległ wypadkowi, można zwolnić z pracy? Dopóki przebywa na zwolnieniu lekarskim, nie ma takiej możliwości. Pracownik, którego niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w pracy, jest chroniony przed zwolnieniem przez 182 dni okresu zasiłkowego i 3 miesiące świadczenia rehabilitacyjnego.
Po powrocie pracownika do pracy pracodawca może wypowiedzieć pracownikowi umowę, ale – jeśli jest to umowa na czas nieokreślony, przyczyną zwolnienia nie może być zły stan zdrowia, jeśli pracownik został do pracy dopuszczony.
Jeśli pracownik nie może pracować na dotychczas zajmowanym stanowisku, pracodawca ma obowiązek przenieść go na inne stanowisko pracy (art. 231 KP). Jeśli nie jest to możliwe, pracodawca może wypowiedzieć umowę pracownikowi, a przez czas wypowiedzenia, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Kto i w jakim terminie zatwierdza protokół powypadkowy
Protokół powypadkowy zatwierdza pracodawca i ma na to 5 dni roboczych od daty otrzymania lub sporządzenia dokumentacji.
